ჩვენს უახლეს ისტორიაში არიან ადამიანები, რომლებმაც ხანმოკლე ცხოვრების მანძილზე უმდიდრესი მასალა დაგვიტოვეს, ამ კონკრეტულ შემთხვევაში ნახატების სახით. მხედველობაში მყავს შესანიშნავი, თუმცა საზოგადოებისათვის ნაკლებად ცნობილი მხატვარი ანტონ გოგიაშვილი (გოგეშვილი), დაიბადა 14 დეკემბერს, 1878 – გარდაიცვალა 28 დეკემბერს, 1907. სამწუხაროა, რომ ასეთი რანგის მხატვრები ჯერ კიდევ ჩრდილში იმყოფებიან და ჩვენი საზოგადოების ყურადღება კი ხშირ შემთხვევებში გადართულია ერთი და იგივე ე.წ. ცნობად სახეებზე (რა ბრიყვული დეფინიციაა!) და მათ სახელებს არღანივით ატრიალებენ. თუმცა, გამონაკლისიც არის: გურულ თემაზე მომუშავე ეგნატე ნინოშვილის მემორიალური მუზეუმის არქივის გამგე ზოია ტუღუში დაუღალავად ეძებს იმ დაფარულ პლასტებს, რომელიც გურიის ისტორიოგრაფიასა და ეთნოგრაფიაში გაფანტული. მის მშვენიერ ეთნოგრაფიულ კვლევაში ,,ეთნოგრაფიული მასალები ნინოშვილის მუზეუმის ფონდიდან” (2017), რომლის შეგროვება თავის დროზე მან ცნობილი მეცნიერის ქალბატონ ჯულიეტა რუხაძის წყალობით წამოიწყო, შეკრებილია ბრწყინვალე ეთნოგრაფიული მასალები და მათ შორის ნიგოეთელი მათე გოგეშვილის მოგონება მხატვარზე, რომელსაც ახლა გთავაზობთ.
მე მათე გოგეშვილი სკოლაში დავდიოდი იმ დროს, როცა ანტონ გოგეშვილი ზაფხულობით ჩამოდიოდა ბიძასთან – ალექსი გოგეშვილთან… ანტონი ავათმყოფი კაცი იყო, მეტ ნაწილათ მთებში დადიოდა, ისვენებდა. წაუღებდით ჭილოფს, მუთაქას და დაწობოდა. ერთ დღეს ვკითხე, მამაშენი თბილისში რაიზა არის თქვა, ძმაი აქ ყავს… მითხრა: ბატონყმობა ყოფილა. ბატონი მაჭუტაძე გაუჯავრებია რაღაცაზე ივანე გოგეშვილს. ბატონს ეთქვა, რადგან ივანემ გამაჯავრა, არ გამიგონა, საჯაროთ როზგი უნდა დავარტყამო, ეს ანტონის მამას – ივანეს გაეგო და ფეხით გაპარულიყო თბილისში (რკინიგზა არ ყოფილა იმ დროს ბათუმის ხაზზე)… ივანე ბევრს ეძებეს, მარ ავერ ნახენ, დაიკარგაო -ეტირათ მშობლებს.
ანტონმა მითხრა: მამა თბილისში მისულა ერთ დიდი ვაჭართან, რომელსაც მზარეული ყოლია და უთხრობია: – მე უპატრონო ბიჭი ვარ გურიიდან და მამუშავეო. ვაჭარს უთხრობია: თუ კარგათ მემსახურები ჩემს პოვართან, საჭმლის კეთებას გასწავლისო. შეთანხმებულა და კიდევაც უსწავლია ხელობა – მზარეულობა. უმუშავია დიდხანს, დაკაცებულა, უშოვია და ქალიც უთხოვია – კახელი, სახელათ დარო, ჩამოდიოდა ნიგოითში.
შეეძინეთ შვილებიც. მხოლოთ მე ავადმყოფი ვარ და აქ რაღაცეებს ვხატავ, გლეხების მდგომარეობასო და კიდევაც ხატავდა. მეც მიყურებია: გზაზე მიდის ფეხშიშველი კაცი, ჯოხზე ფეხშეკრული ქათმები აქვს გადადებული, მიყავს ლანჩხუთში პარასკეობაზე, ქალი მიყობა ინდაურით ხელში, ტანზე ჩახეული ტანსაცმლებით. წავა სადგურში მატარებელზე, ციცეები ყიდიან მარწყვს, აწვდის ფანჯარაზე. გზები წამხთარია… ურმით სიმინდი მოაქვს, ჩაეფლო ურემი ტალახში, ორი კაცი ქვედა საცვალ გამძვრალი ურემს აწობა უკან. წინ პატრონი ხარებს ცემს. ურემი ვერ ამოაქვს. ხარი წაიქცა… ეს ყველაფერი დახატა კარანდაშით, ქახალდზე.
ლაპარაკობს ხალხში: რა ცხოვრება გაქვენ, თქვე საწყლებოვო. ეცადეთ შიმშილს და ასეთ ცხოვრებას თავი დაახწიოთო. ხატავს ხალხის დგომარეობას, წავა თბილისში დედ-მამასთან, მეორე წელიწადს კიდევ ჩამოვა, დედა ჩამოყობა. ცოტა ხანს დედა დარჩება, მერე წავა. ანტონი ლაპარაკობს მეფის საწინააღმდეგო სიტყვებს, მეზობელი გლეხები იტყვიან: . მეორე ეტყვის: ავათმყოფია, თვარა მეფიზა რავა უნდა ეთქვა: დაიჭერენ და საწყალსო, დაახრჩობენო, მარა ანტონი მისას ლაპარაკობდა. სულ გადახატა გაჭირვების დროში მყოფი მშობლები: ბატონი ეტლით მოდის. დახატა. ხატავს მთებს და ყველაფერს. დილ-დილობით თავშალმოხურული ჩადის ღელის პირში, ცივი ნაპირია აქო, იქნებ მომიხთესო. ჩვენ, ბაღნები, ბზდევთ, სადაც წავა, გვეტყვის: გაიზარდეთ და თქვენ კარგი დრო მოგესწრებათო. ბიძა ალექსი, ბიცოლა ივლიტე რას უკეთებს, რძეს ალევიებს ავათმყოფს. ხალხი ჩივოდა: ჭლექი სჭირს საწყალს, ვერიდოთო. მშობლები აქაურ ხალხს თბილისში უმასპინძლდებოდნენ. ანტონი მოკვდა, დაასაფლავეს თბილისში”.
