დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ ყოველი ახალი მთავრობა ცდილობდა დაეკნინებინა და ფეხქვეშ გაეთელა პირველი რესპუბლიკის მთავრობა, მისი მიღწევები და წარმატებები (კომუნისტების დროს რატომ ხდებოდა ასე, გასაგებია). ახლაც, სოც.ქსელებში ლამის ყოველ დღე გადააწყდები სალანძღავ პოსტებს ჟორდანიასა და მისი მთავრობის შესახებ. განსაკუთრებით ,,აწვებიან” 1921 წელს საფრანგეთში გატანილი განძის ,,განიავებას“.
სამწუხაროა, რომ დღესაც ბევრი ისევ ბოლშევიკების შემოგდებული ნაბოდვარით საზრდოობს, რომლის მიზანი იყო დემოკრატიული საქართველოს რესპუბლიკის მთავრობის დამცირება-დაკნინება. მოკლედ, პროპაგანდამ მაგრად იმუშავა.
რას არ გაიგებ – ჟორდანიამ და მისმა მთავრობამ “განძი გაიტაცა”, რესტორნებსა და კაფე შანტანებში დაამღერა და მსგავსი ათასი სისულელე.
დოკუმენტები ადასტურებენ, რომ ემიგრაციაში წასვლისას მთავრობამ ქვეყნიდან გაიტანა 249 ყუთი, მათ შორის ფინანსათა სამინისტროს, ხაზინისა და სახელმწიფო ბანკის ქონებაც – 128 ყუთი ოქრო-ვერცხლი. სწორედ ამ ავლადიდების გაყიდვის შემდეგ მოხერხდა ლევილის შესყიდვა პარიზიდან 26 კილომეტრზე – სულ 130 ათას ფრანკად.
249 ყუთიდან 39 ყუთი ეროვნული განძეულობით ჩაბარდა საფრანგეთის ბანკის მარსელის განყოფილებას. დანარჩენი ზურაბ ავალიშვილმა და იოსებ ელიგულაშვილმა მოათავსეს პარიზის ბანკ ,,გარდმებლში“.
განძის შენახვაზე პასუხისმგებელ პირად დაინიშნა პარლამენტის თავმჯდომარის მოადგილე ექთიმე თაყაიშვილი, მისთვის გადაცემული განძი ემიგრაციაში მყოფმა მთავრობამ ხელუხლებელი დააბრუნა უკან. (ხაზგასმა ჩემია -ი.მ.)
ყუთები საქართველოში დაბრუნებამდე მხოლოდ ერთხელ გახსნილა, როდესაც გერმანელები შეიჭრნენ პარიზში. მაშინ ვიღაცის (ამბობენ, ქართველი ემიგრანტის) მიერ დასმენილი ექვთიმე თაყაიშვილი გაჩხრიკა განძის მაძებარმა სამმა ნაცისტმა, მაგრამ აქ ოქროულობა არ იყო. თანაც დაუპატიჟებელი სტუმრისათვის მასპინძელს უთქვამს; “რომელ ოქროულობას ეძებთ? ამერიკაში რომ წაიღესო ?“ მათაც ჰქონდათ გაგონილი საფრანგეთიდან განძეულობა გახიზნესო და მომეშვნენო – უყვებოდა ბატონი ექვთიმე იოსებ მეგრელიძეს ( ი. მეგრელიძე “ექვთიმე თაყაიშვილი“).
სპეციალურ მიმართვაში ,,ეროვნული განძეულობის თაობაზე“, რომელსაც ხელს აწერენ ყოფილი ელჩი აკაკი ჩხენკელი და მუზეუმების წარმომადგენელი და სამუზეუმო განძეულობის მეთვალყურე ექ. თაყაიშვილი საგანგებოდ აღნიშნულია, რომ ,,არც ერთი ნივთი სამუზეუმო, საეკლესიო ან რაიმე ისტორიული ღირებულების, საქართველოდან ევაკუაციის დროს უცხოეთში გამოტანილი არ ყოფილა გაყიდული და არასდროს დაგირავებული“. ( ხაზგასმა ჩემია -ი.მ.) (დ ა ბ რ უ ნ ე ბ ა, ტომი 1, გურამ შარაძის საერთო რედაქციით).
მთავრობამ ეროვნული განძი კომუნისტებს გაარიდა, რადგან დიდი ალბათობით გადაადნობდნენ, მაშინ ჩვეულებრივი მოვლენა იყო ბოლშევიკების მიერ ეკლესია-მუზეუმების დარბევა-დაწიოკება.
ცნობილმა სოციალ-დემოკრატმა, 1924 წლის აჯანყების მონაწილე ვალიკო ჩუბინიძემ თაყაიშვილისაგან ჩაიწერა ეს მოგონება, რომლიდანაც ამონარიდს გთავაზობთ:
,,წითელი არმია თბილისს უახლოვდებოდა, მიბარებს ივანე (ჯავახიშვილი) და მეუბნება: ხომ ხედავ, ექვთიმე, მოდის რუსის ჯარი, მონათლული დამოუკიდებელ საქართველოს და სამღვდელოების მტრობით და სიძულვილით, ისინი დაარბევენ და გაძარცვავენ ჩვენს ეკლესიებს, მუზეუმებს და ყველა საზოგადოებრივ დაწესებულებებს; ამიტომ ეხლავე შენ უნდა ნახო მთავრობის თავმჯდომარე, გააცნო ჩვენი ეროვნული განძეულობის გაძარცვა-დაღუპვის საშიშროება. ის ეხლავე უნდა შეგროვდეს და საქართველოდან დროებით უცხოეთში უნდა გაიტანოთ გადასარჩენად“.
თავად ექვთიმე თაყაიშვილი 1934 წელს აკაკი ჩხენკელისადმი მიწერილ წერილში იუწყებოდა: ,,ეს მეორე საქართველოს დაკარგვა იქნებოდა!“ (გურამ შარაძე ,,ეს მეორე საქართველოს დაკარგვა იქნებოდა“) ამით ის გვეუბნებოდა, ეს საუნჯე საქართველოში ბოლშევიკებისათვის რომ დაგვეტოვებინა, ეს მეორე საქართველოს დაკარგვა იქნებოდაო!
გახიზნულ მთავრობას, რომელსაც სხვათაშორის კაპიტულაციაზე ხელი არ მოუწერია, განძის გაყიდვა რომ სდომოდა – მთლიანად გაყიდდა და უკან არაფერი ჩამოვიდოდა და მათ ვერც ექვთიმე თაყაიშვილი ვერ შეაჩერებდა. იყვნენ განძის ხელში ჩაგდების მოსურნეები, როგორც ქართველები, ისე უცხოელებიც, მაგრამ საბოლოოდ არც მთავრობა და არც თაყაიშვილი ამაზე არ წავიდა.
მეორე მსოფლიო ომის დასასრულს გენერალი დე გოლი საბჭოთა კავშირთან ხელშეკრულების დასადებად ემზადებოდა და საგანძურის საბჭოთა კავშირში, საქართველოში დაბრუნება მისი მხრიდან დიპლომატიური ჟესტი იქნებოდა სტალინის წინაშე. 1944 წლის 23 ნოემბერს დე გოლმა გასცა განკარგულება განძის დაბრუნების შესახებ.
საქართველოში გამგზავრებამდე 1945 წელს ექვთიმე თაყაიშვილი ნოე ჟორდანიას შეხვდა. ამონარიდი ვალიკო ჩუბინიძის მოგონებიდან: ,,ბატონი ექვთიმე ეწვია დიდ ნოეს (ჟორდანიას) და ახარა, რომ განძეულობას არაფერი არ აკლია, შესანიშნავ მდგომარობაშია და დაემატა თქვენი მთავრობის მიერ შესყიდული სამუზეუმო ნივთები, რომელიც კერძო პირებს უცხოეთში გაუყიდიათ.
ბატონი ექვთიმე სუფრაზედ მიიწვიეს. მან ფეხზე ადგომით დალია ბატონ ნოეს საღეგრძელო, შენობით მიმართა და უთხრა შემდეგი: ნოე, მე იქ შენი ბრძანებით მივდივარ, იცოდე მომაწერენ ბევრ რამეებს შენი და ეროვნული მთავრობის წინააღმდეგ თითქოს ჩემს თქმულს. იცოდე, არა დაიჯერო. ამის ნიშნებს უკვე ვხედავ: მე ვიყავი და ვრჩები საქართველოს დამოუკიდებლობის ნიადაგზედ. იქაც და აქაც მუდამ გვერდშიდ ვუდექი ეროვნულ მთავრობას, ვრჩები მისი ერთგული და ვიზიარებ საზღვარგარეთ მის მუშაობას, რადგან პირნათლად ასრულებთ დამფუძნებელ კრების დავალებას…
მე იქ ვიცი დიდი პატივით მიმიღებენ, მაგრამ ისიც ვიცი, რომ მე მათ მუდმივ ,,დამაშნი არესტში“ ( შინაპატიმრობაში) ვეყოლები თავისუფლებას მოკლებული. მსხვერპლად ვეწირები ჩემს თავზედ აღებულ მოვალეობას, არასოდეს არ იფიქროთ, რომ მე თქვენ გღალატობთ! აკანკალებული ხელით თვალცრემლიანმა დალია ჩვენი სადღეგრძელო, დაგვლოცა და სასაფლაოზედ წავიდა ყველას თანხლებით მეუღლის საფლავზედ გამოსამშვიდობებლად.“
თაყაიშვილის მუდმივი მიმოწერა ჰქონდა საბჭოთა საქართველოს მთავრობასთან, განძის დაბრუნების თაობაზე და იუწყებოდა: ,,თქვენთან ატეხილი ,,ხმაურობა იმის გამო“, თითქოს განძი გაგვენიავებინოს, საქმისათვის სახეირო არ იქნება, წაღებული სიძველენი ხელუხლებელია და კარგად დაცული. ბევრი ნივთიც შევმატეთ სამუზეუმო ფონდს“. ( ხაზგასმა ჩემია -ი.მ.)
საქართველოში ჩამოსვლის შემდეგ დემოკრატიული მთავრობის და თაყაიშვილის გასაშავებლად კამპანია გრძელდებოდა. აი, ერთი მაგალითი: ერთ კრებაზე, სადაც თაყაიშვილიც იყო, ვიღაც გამოსულა და უთქვამს ესა და ეს ხელნაწერი პარიზში იყო წაღებულიო და იქ გაფუჭდაო. ამაზე თაყაიშვილმა მოსთხოვა მთქმელს დაესახელებინა ეს ხელნაწერი. დაასახელა და ექვთიმემ უთხრა: ეს ძეგლი აქ იყო, თუ გაგიფუჭდათ, пеняйте на себя, наукой надо заниматся а не шарлатанством. დაადანაშაულეთ საკუთარი თავი, თქვენ უნდა დაკავდეთ მეცნიერებით და არა შარლატანობით.
იოსებ მეგრელიძე წიგნში ,,ექვთიმე თაყაიშვილი“ წერს : ,,საგანგებოდ აღსანიშნავია, რომ ხსენებული განძის 39 ყუთიც უკლებლივ დაბრუნდა ისე, რომ ,,მათ ერთი ნემსი არ დაკლებია“. ( ხაზგასმა ჩემია -ი.მ.)
მართლა რომ გაეყიდათ ეს განძი, ან მისი ნაწილი, ქართველი ემიგრანტები ისეთ სავალალო მდგომარობაში იქნებოდენ საფრანგეთში? საილუსტრაციოდ თავად ბატონი ექვთიმე ავიღოთ, რომელიც ლამის შიმშილობდა (მას ნამეტია ბერძენიშვილი და ვალოდია გოგუაძე ეხმარებოდენ) და ერთი თხის ანაბარა იყო;. ან გურიის რესპუბლიკის პრეზიდენტი და ტფილისის მერი ბენია ჩხიკვიშვილი (მის სახელზე იყო გაფორმებული ლევილი); შემორჩენილია დოკუმენტი, რომელშიც აღწერილია თუ რა ნივთებს ფლობდა ჩხიკვიშვილი საფრანგეთში ცხოვრებისას: მაგიდა – 2; დივანი – 1; საწოლი – 1; კარადა – 1; კომოდი – 1; სავარძელი – 1; სკამი – 4; საკიდი – 1; ,,ეტაჟერკა” – 1; მატრაცი – 1; ლეიბი – 1; ზეწარი – 4; ბალიშის პირი – 4; პირსახოცი – 3; საბანი – 1; პატარა საბანი – 1; საზაფხულო საბანი – 1; მუთაქა – 1; სარკე კედლის – 1; დივანზე გადასაკრავი – 1; სანაგვე სათლი – 1; ნავთის ლამპა – 1; ნოხი – 6; ფარდაგი – 1.
და ეს არის მდიდარი კაცის ავლა-დიდება? შეადარეთ დღევანდელ გაზულუქებულ ჩინოვნიკებსა და პარლამენტარებს, რომლებიც სახელმწიფოს ხარჯზე სტომაქს იზრდიან და მდიდრდებიან!
განსხვავებას ალბათ ხედავთ.
მათ გასაგონად კი ვისაც არც დოკუმენტების, არც თაყაიშვილისა სჯერა, და ვინც სისულელეებს ჰყვება განძის შესახებ – თქვენ მაინც აფერი გეშველებათ, ამიტომ განაგრძეთ ბოლშევიკების ბჟუტურის მოსმენა!
ავტორი
