4 ოქტომბერს საქართველოში მუნიციპალიტეტის ორგანოთა მორიგი არჩევნები უნდა გაიმართოს. „სამართლიანმა არჩევნებმა“ წინასაარჩევნო პერიოდის დაწყებისთვის ქვეყანაში არსებული გარემო და დემოკრატიული არჩევნების ჩასატარებლად საჭირო პირობების არსებობა შეაფასა.
“საარჩევნო სისტემა არჩევნების ერთ-ერთი ფუნდამენტური განზომილებაა, რომელიც მნიშვნელოვანია, ძირითად აქტორებს შორის შეთანხმებულ წესს წარმოადგენდეს. ვენეციის კომისიის კარგი პრაქტიკის კოდექსის თანახმად, მიუღებელია საარჩევნო სისტემის ხშირი ან უშუალოდ არჩევნების წინ, ბოლო ერთი წლის განმავლობაში, შეცვლა. ასეთი ცვლილებები კერძო პოლიტიკური ინტერესებით ნაკარნახევად მიიჩნევა იმ შემთხვევაშიც კი, თუ ეს არ ხდება მანიპულირების განზრახვით. ამიტომ, ვენეციის კომისიის რეკომენდაციით, იმ პირობებში, თუ არჩევნები უახლოესი ერთი წლის განმავლობაში უნდა გაიმართოს, საარჩევნო კანონის ცვლილების შემთხვევაში, მნიშვნელოვანია, მომდევნო არჩევნები ჩატარდეს ძველი სისტემით, ხოლო ახალი კანონი ძალაში მხოლოდ ამ არჩევნების შემდეგ შევიდეს.
ქვეყნის 64 მუნიციპალიტეტში საკრებულოს წევრებისა და მერების არჩევა 4 წლის ვადით პირდაპირი წესით ხდება. თვითმმართველ ერთეულებში რეგისტრირებული საქართველოს მოქალაქეები მერს ორტურიანი მაჟორიტარული, ხოლო საკრებულოს შერეული საარჩევნო სისტემის საფუძველზე ირჩევენ. საერთაშორისო სტანდარტების საწინააღმდეგოდ, „ქართულმა ოცნებამ“ მუნიციპალიტეტის წარმომადგენლობითი ორგანოს არჩევნებისთვის არსებულ საარჩევნო სისტემაში უკანასკნელი ერთი წლის განმავლობაში, საკუთარი ინტერესების შესაბამისად, ცვლილებები შეიტანა. ამ პროცესს წინ უძღოდა ჯერ კიდევ გასული წლის საპარლამენტო არჩევნებამდე, 2024 წლის 15 მაისს, საკრებულოს არჩევნების მაჟორიტარულ კომპონენტში კანდიდატებისთვის დაწესებული 40%-იანი ბარიერის გაუქმება. ამ ცვლილების შემდეგ, მაჟორიტარული საარჩევნო სისტემის საფუძველზე საკრებულოს წევრად არჩეულად ჩაითვლება ის კანდიდატი, რომელიც შესაბამის ადგილობრივ მაჟორიტარულ საარჩევნო ოლქში არჩევნებში მონაწილე ამომრჩეველთა ყველაზე მეტ ნამდვილ ხმას მიიღებს.
2024 წლის 13 დეკემბერს გაუქმდა მუნიციპალიტეტების საკრებულოების არჩევის 2021 წლის მოდელი – საკრებულოებში ასარჩევი დეპუტატების რაოდენობა და მათ შორის მაჟორიტარული და პროპორციული ადგილების შემადგენლობა დაუბრუნდა 2017 წლის მოცემულობას.
ამ ცვლილებებამდე თვითმმართველი ქალაქების წარმომადგენლობით ორგანოში ადგილების 80% პროპორციული და 20% მაჟორიტარული სისტემის საფუძველზე კომპლექტდებოდა. თვითმმართველი თემების საკრებულოებში კი პროპორციული ადგილების წილი 2/3-ს (67%), ხოლო მაჟორიტარულის – 1/3-ს (33%) შეადგენდა. „ქართული ოცნების“ მიერ საარჩევნო კოდექსში დეკემბერში განხორციელებული ცვლილებით, თბილისის საკრებულოში პროპორციული და მაჟორიტარული ადგილების რაოდენობა გათანაბრდა, სხვა თვითმმართველ ქალაქებში კი მაჟორიტარული ადგილების წილი 40%-მდე გაიზარდა. ამასთან ერთად, 4 თვითმმართველ ქალაქში შემცირდა საკრებულოს ზომაც (35-დან 25-მდე), რაც კიდევ უფრო ზრდის ხმების ადგილებში მნიშვნელოვნად არაპროპორციულად გარდასახვის რისკს, განსაკუთრებით პირველ ადგილზე გასული პარტიის სასარგებლოდ.
საარჩევნო კოდექსის ახალი რედაქციით, თვითმმართველი თემის საკრებულო შედგება პროპორციული საარჩევნო სისტემით არჩეული 15 წევრისა და შესაბამის ტერიტორიაზე არსებული ყველა დასახლებიდან (სოფლიდან, დაბიდან, ქალაქიდან), რომლებიც შედის ამ თვითმმართველი თემის შემადგენლობაში, მაჟორიტარული საარჩევნო სისტემით არჩეული თითო წევრისაგან (ამასთან, თვითმმართველი თემის ადმინისტრაციულ ცენტრში, სადაც ამომრჩეველთა რაოდენობა 4,000-ზე მეტია, ერთზე მეტი და არაუმეტეს 5 მაჟორიტარული ოლქი იქმნება). 2025 წლის იანვარში ცესკომ მუნიციპალიტეტის ორგანოთა 2025 წლის არჩევნებისათვის ყველა თვითმმართველ თემში ადგილობრივი ერთმანდატიანი მაჟორიტარული საარჩევნო ოლქები და მათი საზღვრები დაადგინა, რომლის შესაბამისად, 59 თვითმმართველი თემის საკრებულოში მაჟორიტარული ადგილების წილი, საშუალოდ, 52%-მდე აღწევს, მაშინ, როდესაც პროპორციული ადგილების წილი, საშუალოდ, 48%-ს უტოლდება. ამასთან, თვითმმართველი თემების ნაწილში მაჟორიტარული ადგილების წილი განსაკუთრებით მაღალ ნიშნულამდე აღწევს. მაგალითად, ზუგდიდის, ოზურგეთის, წალკის, გორის, გურჯაანის, ახალქალაქისა და ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტების საკრებულოებში ადგილების 60-70 პროცენტის მაჟორიტარული კომპონენტით დაკომპლექტება არის გათვალისწინებული.
მაჟორიტარული მანდატების ამგვარი დომინანტური წილი თვითმმართველი ერთეულების წარმომადგენლობით ორგანოებში მნიშვნელოვნად გაზრდის ხმებისა და ადგილების არაპროპორციულობას და ხელსაყრელ გარემოს შეუქმნის პირველ ადგილზე გასულ სუბიექტს ამომრჩეველთა დაბალი მხარდაჭერითაც საკრებულოში აბსოლუტური უმრავლესობის მარტივად მიღებისთვის.
აღსანიშნავია, რომ არჩევნების წელს ახალი ერთმანდატიანი ოლქების შექმნამ საკრებულოს არჩევნებისთვის ყველა მუნიციპალიტეტში გამოიწვია საარჩევნო ოლქებს შორის ადგილებისა და ხმების თანაბრად გადანაწილების უფლების დარღვევაც. ამ უფლების განხორციელება ერთ-ერთი საკვანძო მნიშვნელობისაა კენჭისყრის თანასწორობის ფუძემდებლური პრინციპის რეალიზებისთვის”,_ წერია “სამართლიანი არჩევნების” გამოქვეყნებულ შეფასებაში.
გარდა ამისა, „სამართლიანი არჩევნების“ მოსაზრებით, ვენეციის კომისიის საარჩევნო ნორმათა კოდექსის ის სამი პირობა, რაც მოიცავს ძირითადი უფლებების პატივისცემას, საარჩევნო კანონმდებლობის სტაბილურობასა და პროცედურული გარანტიების არსებობას, დიდწილად არ არის დაცული, რითაც თავისუფალი, სამართლიანი და კონკურენტული არჩევნების ჩატარების შესაძლებლობა მნიშვნელოვნად არის შეზღუდული.
აქედან გამომდინარე, „სამართლიანი არჩევნები” მუნიციპალიტეტის ორგანოთა არჩევნებს სტანდარტული სადამკვირვებლო მისიითა და მეთოდოლოგიით არ დააკვირდება. თუმცა, ორგანიზაცია აგრძელებს მიმდინარე პოლიტიკური და საარჩევნო პროცესების მონიტორინგს და შეფასებას.
