ძველი აბანოს ნაშთები, ოზურგეთში პირველად 1957 წელს, ქალაქის ცენტრალურ ადგილზე (სადაც ახლა ჭანტურიას ქუჩაა), მოედნის კეთილმოწყობის სამუშაოების დროს აღმოაჩინეს.
როგორც მაშინ არქეოლოგმა ნინო ხოშტარიამ აღწერა, ეს იყო ძველი აბანოს ნაშთები, რომლის მსგავსი საქართველოში ცნობილია ჩვენი წელთაღრიცხვის პირველი საუკუნეებიდან, გვიანდელ დრომდე.
2012 წლის გაზაფხულზე, იუსტიციის სახლსა და მუზეუმს შორის მიმდებარე ტერიტორიაზე, გაზიფიცირების სამუშაოების მიმდინარეობისას, აბანოს ნაშთები, უკვე მეორედ, მიწაში კვლავ აღმოჩნდა.
მაშინ თბილისიდან მოწვეულმა სპეციალისტებმა, არქეოლოგმა ვაჟა სადრაძემ და მერაბ ძნელაძემ ათდღიანი სამუშაოების ჩატარებისას გათხარეს 30 კვადრატული მიწის ფართობი, სადაც აღმოჩნდა აბანოს გასახდელი, ცხელი და ცივი წყლის ავზები, ქვედა სართული და პირველი იარუსის გადახურვა.
პირველადი შეფასებით, აბანო გვიან-ანტიკური ხანის უნდა იყოს. საბოლოო თარიღი, რა თქმა უნდა, დადგენილი არ არის და ეს ძეგლის შემდგომი გათხრების დროს უნდა დადგინდეს _ ასე განაცხადეს მაშინ.
თუმცა, ამ საჭიროების და აუცილებლობის საწინააღმდეგოდ, მავანთა სურვილითა და ბრძანებით, რაც მაშინდელი ხელისუფლების ბრძანება უფრო იყო, აბანოს ნაშთებს უხეში ბეტონის კონსტრუქცია შემოავლეს. თითქოსდა, დაცვის მიზნით. თუმცა, მოხდა საპირისპირო _ ნაშთები დღემდე არავის გახსენებია, ბეტონის კონსტრუქციებმა კი ლამის შთანთქა აგურის კედლების ნაშთები, ადგილი კი უმეტესად ნაგვის ჩასაყრელ ორმოდ იქცა.
ძველი ოზურგეთის აბანოს ნაშთები, რომელიც გვიანი ანტიკური ძეგლია, კვლავ ღია ცის ქვეშაა და იშლება!
_ აბანოს ნაშთები ბეტონის ბლოკით ამოაშენეს, თითქოს, ამით დაიცვეს. არადა, აბსოლუტურად დაირღვა კონსერვაციის სტანდარტი. ნაწილი კვლავ მიწის ქვეშაა მოქცეული. ფოლკლორის ცენტრის და მუზეუმის შენობის მიმდებარედ. მშენებლობების დროს ასე გახდა საჭირო. თუმცა, ბეტონის სარკოფაგით შემოშენებულს, მიწაში დამარხული ნაწილი სჯობს. უფრო გადარჩება. აბანოს ნაშთებს სპეციალური სარკოფაგი უნდა გაკეთებოდა. ბეტონის ფილებმა, რომელმაც დააზიანა უნიკალური ისტორიული ძეგლი, დროზე უნდა ჩაუტარდეს დემონტაჟი. დაგვიანებულია კიდეც. მეტირება, ასეთ დღეში რომ ვხედავ, ეს ჩვენი ისტორიაა და მერამდენედ უნდა ვთქვათ, რომ არ უნდა განადგურდეს? _ ამბობს ისტორიკოსი, ოზურგეთის მუზეუმის მეცნიერ-თანამშრომელი, მუზეუმის მცველი მანანა ლომაძე.
აბანოს ნაშთების აღმოჩენის თაობაზე, ასევე, აღნიშნული პრობლემის შესახებ, “გურია ნიუსი” წერდა, როგორც 2012 წელს, ასევე, ორიოდე წლის წინაც. ფაქტია, არაერთხელ გაჟღერებული ინფორმაციის მიუხედავად, საკითხს არავინ მიბრუნებია.
ორი წლის წინ “გურია ნიუსი” ესაუბრა ძეგლთა დაცვის სააგენტოს წარმომადგენელს ოზურგეთში, დავით ხურციძეს. მაშინ მან გვითხრა, რომ არსებობდა პროექტი, რომლის მიხედვითაც დაიწყებოდა საჭირო სამუშაოები, თუმცა, ეს ასე არ მოხდა.
ჩვენ ახლაც დავუკავშირდით ბატონ დავითს, თუმცა, ახლა მან მოკლე პასუხი გაგვცა, მე მანდ აღარ ვმუშაობ, შემცირებაში მოვხვდი და არც ის ვიცი, ვინ კურირებს ამ მიმართულებასო…
“გურია ნიუსი” დაუკავშირდა ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორს, პროფესორ ვაჟა სადრაძეს, რომელიც მაშინ ექსპედიციის ხელმძღვანელი იყო და დღემდე გულშემატკივრობს ძველი აბანოს ნაშთებს, როგორც კულტურულ ძეგლს.
_ მე შემიძლია ერთი რამ გითხრათ _ მიუხედავად იმისა, რომ ეს აბანოს ნაშთები რაღაც სასწაული ძეგლი არ არის, თუმცა, ძალზე საყურადღებოა და სავსებით შესაძლებელია, რომ ბოლო გურიელის აბანო, ახალ ინფრასტრუქტურასთან ერთად ჩანდეს, მოეწყოს და ხალხმა ნახოს. ორასი წელი გავიდა _ ამ აბანოს, როგორც კულტურული ძეგლის მოსაწესრიგებლად, ჯერ მიწაში არსებული საკაბელო სისტემაა ამოსაღები. შემდეგ კი ნაშთები უნდა გაიწმინდოს და გადაიხუროს. ეს ყველაფერი რომ მოხდეს, საორგანიზაციო საქმე და თანხების გამოყოფაა საჭირო, რაც ხელეწიფება ადგილობრივ და ცენტრალურ ხელისუფლებას ერთად, _ გვითხრა ვაჟა სადრაძემ.
მან, ასევე, აღნიშნა, რომ თავად იყო ექსპედიციის ხელმძღვანელი და გამზადებული აქვს პროგრამა, რომლის მიხედვითაც უნდა მოხდეს გურიის სამივე მუნიციპალიტეტში კულტურული მემკვიდრეობის შესწავლა. საუბარია ყველა ძეგლზე. ერთი მათგანი ვაშნარის ნაქალაქარია, სადაც მისივე თქმით, 22 წელია მუშაობენ და ვერ მოახერხეს სრულყოფილი არქეოლოგიური გათხრები , რომ რეალური შედეგი დამდგარიყო. მიზეზი კი ფინანსური სახსრების არქონაა.
როგორც ისტორიკოსი მანანა ლომაძე ამბობს, ყველა ღონეს მიმართა, რომ როგორმე მუშაობა დაწყებულიყო.
_ 2012 წლის ოქტომბერში, მუზეუმის თანამშრომლების ინიციატივით და “დემოკრატიული ჩართულობის” ცენტრის ორგანიზებით, საჯარო დისკუსია ჩავატარეთ. განვიხილეთ “ძველი ოზურგეთის აბანოს ნაშთების” თემა. ღონისძიებას ხელისუფლების ყველა შტოს წარმომადგენლები ესწრებოდნენ.
აქ მწვავედ დაისვა საკითხი, რომ განათხარი მასალის ბეტონის ბლოკით ამოშენება, კონსერვაციის წესების და სტანდარტის დარღვევა და სრული იგნორირება იყო. აბანოს ნაშთებს უნდა გაკეთებოდა რკინის კონსტრუქციის სარკოფაგი. თუმცა, მას შემდეგ ათი წელი გავიდა და აბანოს ნაშთები კვლავ ღია ცის ქვეშაა, საკმაოდ დაზიანებული და ნაწილი თითქმის განადგურებულია.
პროფესორი ვაჟა სადრაძე ამბობს, რომ ეს მარტო ერთი აბანო რომ ყოფილიყო, დიდი მნიშვნელობა არ ექნებოდა.
_ თუ გადავხედავთ ციხისძირის, შუხუთის, მოედნის აბანოებს, რომლებიც ჩვენი წელთაღრიცხვის მესამე-მეხუთე საუკუნეებით თარიღდებიან, ამიტომაც, ტრადიციულად, აქ არ უნდა იყოს წყვეტილი. ვაშნარშიც სწორედ ასეთი აგურებია წარმოდგენილი და მეოთხე-მერვე საუკუნეების შუა ხანებით თარიღდება. აბანოების მშენებლობის ტრადიცია აქ უწყვეტია და რაც მთავარია, ოზურგეთს ცენტრალურ მოედანზე წარმოდგენილი ექნება ერთიო ძველი ძეგლი, რომელიც გადაიხურება და შთამომავლობას ღია მუზეუმის სახით შეუნარჩუნდება! ვაშნარის ისტორიული ძეგლი, ევროპის რომელიმე ქვეყანას რომ ჰქონოდა, დიდი ხნის შესწავლილი იქნებოდა და საინტერესო ტურისტული ობიექტიც გახდებოდა, _ ამბობს პროფესორი.
“გურია ნიუსი” ესაუბრა ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის მერიის კულტურის სამსახურის უფროსს მარინა ჯაფარიძეს. მან გვითხრა, რომ ძველი აბანოების ნაშთების რესტავრირება, დღის წესრიგში იდგა:
_ შემუშავებული იყო პროგრამაც, როგორც ამას პროფესორი ვაჟა სადრაძე ამბობს. ასევე, ქალაქის მაშინდელი მერიც აქტიურად იყო ჩართული ამ საქმეში. შემდეგ მოხდა ცვლილებები. ბოლო წლებში პანდემიამაც ბევრი რამ დააბრკოლა. ახლა ოზურგეთის მუნიციპალიტეტს ახალი ხელმძღვანელობა ჰყავს. ვიმედოვნებ, ამ საქმეში აქტიურად ჩაერთვებიან და უახლოეს მომავალში ოზურგეთის ძველი აბანოების სათანადოდ აღდგენა მოხდება, _ გვითხრა მარინა ჯაფარიძემ.
ავტორი
