სომხეთი ახალი პრემიერ-მინისტრის არჩევის მოლოდინშია, სავარაუდოდ, ქვეყნის მეთაური ოპოზიციის ლიდერი და საპროტესტო აქციის ორგანიზატორი ნიკოლ ფაშინიანი გახდება, რადგან სახელისუფლებო პარტიამ, საკუთარი კანდიდატის წარდგენაზე უარი თქვა და თანხმობა განაცხადა, პარლამენტის 1/3-ის მიერ წარდგენილი კანდიდატურისთვის მხარდაჭერაზე. ფაშინიანმა მმართველი პარტიის განცხადების შემდგომ, მომიტინგეებს მოუწონა დროებით შეეწყვიტათ სამოქალაქო დაუმორჩილება. სახელმწიფო მეთაურის არჩევის მეორე ტური კი 8 მაის გაიმართება.
შეგახსენებთ, რომ სომხეთში, 13 აპრილიდან რადიკალური ოპოზიცია მასობრივ აქციებს მართავს. საპროტესტო აქციის მონაწილეები ქვეყნის პრემიერ-მინისტრის თანამდებობაზე, ყოფილი პრეზიდენტის სერჟ სარგისიანის კანდიდატურის წარდგენას აპროტესტებდნენ. მიუხედავად ამისა, სომხეთის პარლამენტმა 17 აპრილს სერჟ სარგსიანი პრემიერ-მინისტრად აირჩია. რის გამოც, ოპოზიციის ლიდერმა და აქციის ორგანიზატორმა ნიკოლ ფაშინიანმა ,,ხავერდოვანი რევოლუციის“ დაწყების შესახებ განაცხადა და მოსახლეობას სამოქალაქო დაუმორჩილებლობისკენ მოუწოდა.
პრემიერ-მინისტრი სერჟ სარგისიანი 23 აპრილს მასობრივი სახალხო პროტესტის გამო თანამდებობიდან გადადგა. თუმცა, სომხეთის თითქმის ყველა ქალაქსა და სოფელში, მოსახლეობა პროტესტს მაინც აგრძელებს და მთავრობის გადადგომასა და ვადამდელ საპარლამენტო არჩევნების დანიშვნას ითხოვს.
სომხეთის პარლამენტის ოპოზიციური ფრაქციის ,,ელქ“ ხელმძღვანელის ნიკოლ ფაშინიანის განცხადებით, სერჟი სარგისიანის წასვლა არაფერს ნიშნავს, რესპუბლიკური პარტიასაც უნდა ჩამოერთვას ძალაუფლება, რადგან სარგისიანმა არ განაგრძოს ქვეყნის ფაქტობრივი მართვა კულისებიდან მმართველი პარტიის ლიდერის სტატუსით. მისი აზრით, პრემიერ-მინისტრის თანამდებობაზე ხალხის კანდიდატი უნდა დაინიშნოს, რომლის შემდეგ მოხდება დროებითი მთავრობის ფორმირება, შემდგომ კი შესაძლებელია რიგგარეშე საპარლამენტო არჩევნების ჩატარება.
„გურია ნიუსი“ სომხეთში მიმდინარე მოვლენებთან დაკავშირებით კონფლიქტოლოგ გიორგი კანაშვილის ესაუბრა.
გიორგი კანაშვილის შეფასებით, სომხეთში ხელისუფლების ცვლილება არ გამოიწვევს ქვეყნის საგარეო პოლიტიკის ცვლილებას, რადგან რუსეთი არის ყარაბახში სტატუსკოს შენარჩუნების ერთადერთი გარანტი, საქართველოსთან მიმართებაში კი შესაძლებელია, სხვადასხვა კუთხით კიდევ უფრო დალაგდეს ურთიერთობები.
_ სომხეთში განვითარებული მოვლენები დაკავშირებულია, დაგროვილ სოციალურ-ეკონომიკურ-პოლიტიკურ პრობლემებთან, რომელიც იყო წლების განმავლობაში და იგნორირებული იყო მმართველი ძალის მიერ. ფაქტობრივად, ეს იყო სოციალური ბუნტი, რაც არავის ეგონა, რომ მივიდოდა ამ შედეგებამდე _ მოხდებოდა მმართველი ელიტის, ამ ეტაპზე პრემიერ-მინისტრის შეცვლა. როგორც ჩანს, ჩემის აზრით, შეიცვლება მთლიანად სისტემა. ამგვარ განვითარებას არავინ ელოდა.
_ ამ პროცესებში რამდენად იქნება რუსეთის გავლენა და რისი მანიშნებელია რუსეთის ასეთი სიმშვიდე, ხომ არ თმობს ის სომხეთზე პოლიტიკურ გავლენას?
_ რუსეთი არაფერს თმობს და არც დათმობს. ფაშინიანი არ ამბობს, რომ სომხეთის ხელისუფლების მოსვლის შემთხვევაში, რამე შეიცვლებოდა ფუნდამენტურად რუსეთ-სომხეთის ურთიერთობებში. შესაბამისად, ის სიმშვიდე, რომელიც ჩანს რუსეთის მხრიდან, განპირობებულია იმით, რომ მათ აქვს მყარი რწმენა იმისა, რომ სომხეთი არ გადაუხვევს მის საგარეო ორიენტაციას. მათ საკმარისზე მეტი გარანტიები აქვთ. მთავარი გარანტია ის, რომ დღევანდელი ურთიერთობა აზერბაიჯანთან და ყარაბახის კონფლიქტი, რომლის სტატუსკოს გარანტირებას, ფაქტობრივად, რუსეთი ახდენს. არ ჩანს ჰორიზონტზე სხვა არცერთი, ისეთი გარე მოთამაშე, რომელიც დაეხმარებოდა სომხეთს სტატუსკოს შენარჩუნებაში. არის უსაფრთხოების პრობლემატიკა, რომლის გამო, სომხეთის, სავარაუდოდ, უახლოეს მომავალში ვერ გადაუხვევს დღეს არჩეულ საგარეო ორიენტაციას. ამიტომ რუსეთი მაინცდამაინც არ ნერვიულობს, ამ ფაქტთან დაკავშირებით.
_ თუმცა, ოპოზიციის ლიდერის ნიკოლ ფაშინიანის განცხადება კარგად გვახსოვს, რომელიც რუსეთის პოლიტიკას მკაცრად აკრიტიკებდა, ფაშინიანი კი სომხეთში პროდასავლურ პოლიტიკოსად ითვლება…
_ ფაშინიანის განცხადებები, გაკეთებულია თვეების და წლების წინ, როდესაც ის იყო ოპოზიციაში და ა.შ. ადამიანები, რომლებიც ხელისუფლებაში გადადიან, ხშირად საკუთარ პოზიციებს უგულებელყოფენ. რაც ეს პროცესები დაიწყო, მას საერთოდ არ გაუჟღერებია არც ევროკავშირი, არც საგარეო ურთიერთობები. ის მუდმივად ხაზს უსვამდა შიდასახელმწიფოებრივ განზომილებას და ის, თითქმის, საერთოდ არ ახსენებდა სხვა საკითხებს, საგარეო პოლიტიკასთან დაკავშირებით.
_ სომხეთში მიმდინარე პროცესები, ხომ არ გამოიწვევს ყარაბახში სიტუაციის დაძაბვას?
_ ყარაბახში, რამდენიმე დღეა, რაც უკვე დაიძაბა სიტუაცია. სხვადასხვა წყაროს მიხედვით, იქ აქტიურად შეინიშნება აზერბაიჯანული ტექნიკის მობილიზაცია. ზოგადად, ასეთ დროს, სამწუხაროდ, ხდება ხოლმე პროცესების ესკალაცია. ამგვარი სიტუაცია იყო 2009 წელს, როდესაც სომხეთში მიტინგი დაარბიეს და შიდა არეულობა იყო. მაშინაც გააქტიურდა კონფლიქტის ზონაში სიტუაცია. არ არის გამორიცხული , რომ ამგვარი პროცესები ახლაც განმეორდეს. ვფიქრობ, ეს იქნება ძალიან სამწუხარო და ალბათ, იქონიებს მხოლოდ და მხოლოდ იმ ეფექტს, რომ კიდევ ერთხელ დაარწმუნებს სომხეთს, რომ რუსეთის გარდა მას სხვა ოპცია არ გააჩნია. ეს კი გამოიწვევს შიდა სომხურ კონსოლიდაციას ამ საკითხთან, კონფლიქტთან მიმართებით.
_ სომხეთში განვითარებულმა მოვლენებმა, რა გავლენა შეიძლება მოახდინოს საქართველოზე?
_ გააჩნია, ეს პროცესები როგორ განვითარდება. რა თქმა უნდა, ჩვენთვის და ზოგადად, რეგიონისთვის, ვფიქრობ, რაც მეტი დემოკრატია იქნება, მით უკეთესი საქართველოსთვის, მაგრამ, სამწუხაროდ, ჩვენს რეგიონში დემოკრატია ყოველ წელს უფრო და უფრო მცირდება. რუსეთი კარგა ხანია აღარ არის დემოკრატიული, აზერბაიჯანი, ფაქტობრივად, აღმოსავლური ტიპის სახელმწიფოდ ყალიბდება, სადაც დემოკრატიაზე საუბარი ამ ეტაპზე ზედმეტია, თურქეთში სულ უფრო და უფრო ნაკლებია დემოკრატია, მეტია ავტორიტარიზმი. შესაბამისად, რეგიონში, ფაქტობრივად, საქართველო არის დარჩენილი, სადაც მიუხედავად პრობლემებისა, შეუდარებლად მაღალია დემოკრატიის ხარისხი, ვიდრე სამეზობლოში _ პოსტსაბჭოთა ქვეყნების უმრავლესობაში. აქედან გამომდინარე, თუ სომხეთი დაადგება დემოკრატიზაციის გზას, ალბათ, ეს გრძელვადიან პერსპექტივაში შესაძლებელია გარდაისახოს, თუნდაც, საგარეო პოლიტიკასთან დაკავშირებით და რა თქმა უნდა, ეს ჩვენთვის იქნება მხოლოდ და მხოლოდ კარგი.
_ არის თუ არა შესაძლებელი სომხურ-ქართულ ურთიერთობებში რამე შეიცვალოს?
_ არა მგონია, პირდაპირი რაიმე ასახვა მოხდეს სომხურ-ქართულ ურთიერთობებში. ზოგადად, ისედაც თბილისსა და ერევანს შორის, საკმაოდ ნორმალური, კონსტრუქციული, მეგობრული და პრობლემურ მომენტებში საკმაოდ კარგი ურთიერთობებია. ეს ჩვენ მოვახერხეთ, 25 წლის განმავლობაში, რაც ამგვარი ურთიერთობები შენარჩუნებულია. მე ვფიქრობ, რომ ჩვენს ურთიერთობებს არაფერი ემუქრება, პირიქით, შეიძლება, რაღაც მიმართულებით კიდევ უფრო დალაგდეს ურთიერთობები.
