ეროზიის საწინააღმდეგო ღონისძიებების გატარება, ტყის საფარის გაშენება და ნიადაგის აღდგენა ფერდობებზე განვითარებული ეროზიული პროცესების შესაჩერებლად, ნაღვარევი ხევის კალაპოტის გაწმენდა ღვარცოფული მასისგან, რომ ღვარცოფული ნაკადის გავლის შემთხვევაში საფრთხე არ დაემუქროს სოფელი დაბის მოსახლეობას, ატმოსფერულ ნალექებზე დაკვირვების წარმოება და შესაბამის პერიოდში ფერდობებზე ფართობრივი ჩამორეცხვების მონიტორინგი, მეწყრული სხეულების დეტალური შესწავლა და მათ დინამიკაზე დაკვირვება, გართულების შემთხვევაში წინასწარი გამაფრთხილებელი სისტემის მონტაჟი_ეს ის რეკომენდაციებია, რასაც ბორჯომის ნახანძრალ ტერიტორიაზე 2017 წლის 18 სექტემბერს ხეობაში ჩატარებული ვიზუალური შეფასების შემდეგ ადგილობრივი და უცხოელი ექსპერტები ერთობლივად იძლევიან.
წინასწარი მონაცემებით, 2017 წლის 19-26 აგვისტოს ხანძარმა 2008 წლის ნახანძრალი ტერიტორია მოიცვა, გავრცელდა ტყის მაღალმთიან ნაწილში და გადავიდა ალპურ ზონაში.
ხანძრის შედეგად პირწმინდად განადგურებულია 2008 წლის ნახანძრალზე გადარჩენილი ხეები, სრულადაა დამწვარი ყოველივე ორგანული, რაც ნიადაგის ზემოთ არსებობს. მდინარე დაბისწყლის აუზში თითქმის არ არის შემორჩენილი არცერთი ზეზე მდგომი, თუნდაც სრულიად დამწვარი ხე, თუ არ ჩავთვლით თითო ოროლა შემთხვევით შერჩენილ ეგზემპლარებს.
სოფელ დაბას ჩამოუდის მდინარე ნაღვარევი, ანუ დაბის წყალი, როგორც მას ადგილობრივები უწოდებენ. კვლევები ცხადყოფს, რომ მისი წყალშემკრები აუზის 100% განადგურებულია.
როგორც ცნობილია, 2008 წელს რუსეთ-საქართველოს შეიარაღებული ძალების კონფლიქტის დროს გადამწვარი ტყის აღდგენა 2013 წელს დაიწყო, რამაც ხელი შეუწყო საშიში გეოლოგიური პროცესების გააქტიურებას.
2010 წელს მდინარე ნაღვარევმა წარმოქმნა 15 000 კუბური მეტრის მოცულობის ქვა-ტალახიანი ღვარცოფი, რომ არა მდინარის კალაპოტში არსებული კლდოვანი შვერილი, წყლის, ტალახის, ხეებისა და ქვა-ღორღის მასა სოფელს გამოუსწორებელ ზიანს მიაყენებდა.
ბორჯომის ხეობაში დღეღამური მაქსიმალური ნალექების რაოდენობა საკმაოდ დიდია იმისთვის, რომ რეალური საფრთხე შეუქმნას ფერდობების მდგრადობას.
2017 წლის 20-26 აგვისტოს დაბაში მომხდარი ხანძრის შემდეგ ტერიტორიის შესწავლას ექსპერტები, გეოლოგები, გარემოს დაცვის სამინისტროს წარმომადგენლები, ასევე არასამთავრობო ორგანიზაცია CENN ახორციელებს.
2017 წლის 18 სექტემბერს ხეობაში ჩატარებული ვიზუალური შეფასების შემდეგ გამოვლინდა სხვადასხვა სახის მორფოდინამიკური პროცესები. ტყის განადგურების შედეგად ჩამოყალიბდა მძლავრი ეროზიული კერები. წარმოიქმნა დიდი ზომის ჩახრამვები, ახალი მეწყრული სხეულები, დაჩქარდა გამოფიტვის პროცესები, რამაც საერთო ჯამში შეცვალა მდგრადობის დინამიკა.
როგორც გეოლოგი, დამოუკიდებელი ექსპერტი, ლევან იოსელიანი „გურია ნიუსთან“ საუბარის დროს ამბობს, ტყის საფარი რომელიც ხანძრის შედეგად განადგურდა მნიშვნელოვანი იყო სტაბილური მდგომარეობის შესანარჩუნებლად.
„ეს ხეობა გეოლოგიური თვალსაზრისით არამდგრადი აგებულებისაა და ადვილად ემორჩილება გამოფიტვის ზედაპირულ აგენტებს. ეს არის წყალი, თუ სხვა ის პროცესი, რაც უარყოფითი კუთხით მოქმედებს. სამწუხაროდ, ის ტყის საფარი დიდ როლს თამაშობდა სტაბილური მდგომარეობის შენარჩუნებაში. ხანძრის შედეგად ფერდობები დამცავი ფენის გარეშე დარჩა და ადვილად დამორჩილებადი იქნება მომავალში წყალთან და სხვა აგენტებთან მიმართებაში. შესაბამისად, საფრთხე იმისა, რომ განვითარდეს ღვარცოფული პროცესები მაღალია, მით უმეტეს, ეროზიის სწრაფი განვითარების ფონზე. ხეობაში წარსულში ფორმირებული იყო, ღვარცოფული ხასიათი გააჩნია“.
მისვე თქმით, ერთ-ერთი პირველი რაც უნდა გაკეთდეს ხეობის გაწმენდაა.
„პირველ რიგში, უნდა უზრუნველყოთ ღვარცოფული ნაკადის თავისუფლად გატარება. არ უნდა მოხდეს რამე შეგუბებითი პროცესები. ხეობა უნდა გაიწმინდოს. პირველი სამოქმედო გეგმა ყველაზე მარტივი რაც არის გაწმენდითი პროცესია, შემდგომ უკვე უნდა მოხდეს ტყის საფარის აღდგენა და უნდა მოხდეს მონიტორინგი, რომ რამე ახალი კერა არ გამოგვეპაროს“, _ამბობს იოსელიანი.
გეოლოგიური დაკვირვების აუცილებლობაზე საუბრობს გარემოს დაცვითი პროექტების კოორდინატორის, რეზო გეთიაშვილიც.
„საჭიროა აღდგენითი პროცესების დაწყება, მაგრამ მანამდე ძალიან ბევრი რამ არის გასაუმჯობესებელი. აქ უკვე დაწყებულია სტიქიური პროცესები და ამ სტიქიურ პროცესებს სჭირდება მუდმივი გეოლოგიური დაკვირვება. თუნდაც, მხოლოდ და მხოლოდ იმისთვის, რომ მოსახლეობა იყოს დაცული. 2018 წლის ბიუჯეტში აუცილებელია მოხდეს იმ თანხის გათვალისწინება, რაც საჭირო იქნება ამ თანმიმდევრული პროცესის დასაწყებად. თუ ეს წელი ხელიდან გავუშვით, მაშინ უნდა ვთქვათ, რომ ამ ტყის აღდგენას აღარ ვაპირებთ. მომავლისთვის კი შეგვიძლია გავაკეთოთ პროგნოზი, რომ მოსახლეობა გახდება ეკომიგრანტი. თუმცა, მანამდე, ყოველწლიურად დაგვჭირდება სერიოზული თანხების დახარჯვა მოსახლეობის ფიზიკური გადარჩენისთვის“, _ ამბობს გეთიაშვილი.
მისივე თქმით, საბოლოო პასუხს რისგან გაჩნდა ხანძრები ვერ მივიღებთ, რადგან ცეცხლის გაჩენას პატარა მაპროვოცირებელი ფაქტორი სჭირდება.
„საბოლოო პასუხს რისგან გაჩნდა ეს ხანძრები, ალბათ, ვერ მივიღებთ. ძალიან ბევრი რისკფაქტორი იყო და რა შემთხვევაში რომელმა ფაქტორმა იმუშავა ამას ვერ გავიგებთ. დღეს თუ შევხედავთ რა მდგომარეობაშია ჩვენი ტყეები, რომლისთვისაც ხანძარს არ გადაუვლია, ისიც, ძალიან ჰგავს ნახანძრალ ტყეებს. იმიტომ, რომ ჩვენ გვაქვს ფაქტობრივად ამონაყარი ტყეები ახალგაზრდა ხეებით, რომლებიც ამ გაგრძელებული გვალვების პერიოდში აბსოლუტურად გამომშრალი და გადამხმარია. ერთი პატარა მაპროვოცირებელი ფაქტორი სჭირდება რომ კოცონი გაჩნდეს“, _ ამბობს გეთიაშვილი.
გარემოს დაცვის სამინისტროს ბიომრავალფეროვნების და სატყეო პოლიტიკის დეპარტამენტის უფროსის, კარლო ამირგულაშვილის თქმით კი, ხანძარი, შესაძლოა, დაუდევრობამ გამოიწვია.
„ხანძრის გამომწვევ მიზეზებს ალბათ გამოძიება დაადგენს და დასკვნებს წარმოადგენს. კონკრეტულად რა იყო გამომწვევი მიზეზი, როგორც ადრინდელ ისე ახლანდელ შემთხვევაში ჩემი პირადი ვარაუდი, რომელიც ეყრდნობა, რა თქმა უნდა, გარკვეულ სტატისტიკას, გამოცდილებასაც, რაც არის ასევე უცხოურ ქვეყნებში, ეს არის ძალიან ხშირ შემთხვევაში დაუდევრობა, კლიმატური პირობები. როდესაც ხდება ორივეს თანხვედრა არის ძალიან საშიში. ძალიან ცუდი არის ნარჩენების დატოვება განსაკუთრებით საშიში არის შუშა, ქაღალდი, გადაგდებული სიგარეტის ნამწვი, მიტოვებული კოცონი. ყველა შემთხვევაში ჩვენ უნდა ვარაუდებს დავეყრდნოთ. თუმცა არ გამოვრიცხავ რომ სადმე იყოს ტერიტორია, რომელიც მიუდგომელი იყოს ადამიანის ფეხისთვის მისასვლელად. შესაძლოა, აქაც რამე დაუდევრობას ჰქონდა ადგილი“, _ ამბობს ამირგულაშვილი.
მისივე თქმით, ბორჯომის ხეობას უცხოელი ექსპერტებიც აკვირდებიან და უახლოეს პერიოდში სპეციალური კომისია ტყის აღსადგენ გეგმას წარმოადგენს.
„ჩამოსულები ვართ უცხოელ ექსპერტებთან ერთად. თუმცა ეს არ ნიშნავს იმას, რომ ჩვენ არ გვყავს საკმარისი სპეციალისტები, მაგრამ ვიზიარებთ ასევე უცხოურ გამოცდილებას და გვინდა, რომ ეს ტერიტორიები დავათვალიეროთ. მას შემდეგ, რაც ხანძარი ჩაქრა ახლა იწყება სპეციალური კომისიის შექმნა, რომელშიც შევლენ კომპეტენტური პირები. ესენი არიან გეოლოგები, ნიადაგ მცოდნეები, მეტყევეები, ბიოლოგები, ეკოლოგები. როგორც სენის მიერ მომზადებულ რეკომენდაციებს, ისე შესწავლილ მასალებს ჩვენ გავითვალისწინებთ, იმისთვის რომ დაიგეგმოს ტყის აღდგენის ღონისძიებები. ეს უნდა იყოს კომპლექსური გეგმა. არ შეიძლება ფერდობებიდან ხელაღებით ახლავე გადამწვარი ხეების გამოტანა. იმიტომ რომ, მათი ფესვები კვლავ ასრულებს მნიშვნელოვან როლს ეროზიის მარეგულირებელი თვალსაზრისით. ამიტომ ეს უნდა იყოს ეტაპობრივი გეგმიური პროცესი ბუნებრივი განახლების და უნდა მოხდეს შერგვა, თუ რომელი მცენარეები უნდა შეირჩეს, ამას უკვე კომპეტენტური კომისია დაადგენს. ეხლა ველოდებით კანდიდატურებს და კომისია მომავალი კვირიდან ალბათ უკვე დაიწყებს მუშაობას.
ძალიან ბევრი მსურველი აღმოჩნდა აღდგენის და ეს უნდა იყოს გეგმიური პროცესი, რომ ხელი არ შეეშალოს აქ ტყის აღდგენას. ასევე უნდა გავითვალისწინოთ, რომ ტყის აღდგენა ეს არის ერთი საკითხი, ხოლო მისი რომ მიაღწევს ისეთ კონდიციებს რომ მან შეძლოს მოგვცეს ჯანსაღი და პროდუქტიული ტყე, არის გრძელვადიანი პროცესი და შრომა. ეს გეგმა სწორედ იმას მოიაზრებს, რომ ჩვენ დაინტერესებულ დონორებთან, სამთავრობო უწყებებთან ერთად ვიმუშაოთ ამ გეგმის აღსრულებაზე“, _ ამბობს ამირგულაშვილი.
