ხარაგაულის მუნიციპალიტეტში სოფლები ხემაღალი და ღვერკი მეწყერული პროცესებისგან ინგრევა.
მდგომარეობის შესწავლის მიზნით, კომპლექსური საინჟინრო – გეოლოგიური კვლევა ხარაგაულის მუნიციპალიტეტის მერიის დაკვეთით, კომპანია „გეოლოჯიქსმა“ ჩაატარა.
რას შეიძლებოდა გამოეწვია მეწყრული პროცესები, რის გამოც ორივე სოფელი ინგრევა – ამის შესახებ გეოლოგების დასკვნაში ვკითხულობთ:
“ჩატარებული კვლევების შედეგების გაანალიზების საფუძველზე, შეგვიძლია ვიმსჯელოთ ხარაგაულის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ხემაღალის და სოფელ ღვერკის ტერიტორიაზე განვითარებული გეოლოგიური მოვლენის – მეწყრის გამომწვევ მიზეზებთან დაკავშირებით.
მოცემულ შემთხვევაში მეწყრული მოვლენის გამომწვევი მიზეზის განსაზღვრისთვის, თავდაპირველად ყურადღება უნდა მიექცეს იმ ფაქტორებს, რომლებიც მეწყრის წარმოქმნისთვის ხელსაყრელ გარემოს ქმნიან. ზოგადად, მეწყრული მოვლენის წარმომქმნელი ფაქტორები შეიძლება იყოს როგორც ბუნებრივი ასევე, ხელოვნური ან/და ორივე ერთდორულად ბუნებრივი ფაქტორებით მეწყრული მოვლენის წარმოქმნა დაკავშირებულია ფერდობზე არსებული ძვრის საწინააღმდეგო ძალების ბუნებრივ შესუსტებასთან გრავიტაციულ ძალებთან მიმართებით. აღნიშნულის განმაპირობებელი ბუნებრივი ფაქტორები შემდეგია: კლიმატური ფაქტორები; მიწისქვეშა ბიძგები (მიწისძვრა); ფერდობის დახრილობის ბუნებრივი ზრდა; ფერდობის ამგები ქანების და გრუნტების ფიზიკურ-მექანიკური თვისებების ბუნებრივი გაუარესება; ზედაპირული წყლის ნაკადების და მდინარეების მიერ ფერდობებზე გამოწვეული ეროზიები; მიწისქვეშა წყლების ზემოქმედება (სუფოზია, კარსტი) და სხვა; მეწყრული მოვლენების განვითარებისთვის ხელსაყრელ პირობას ქმნის ფერდობის ამგები ქანების შრის წოლის ელემეტების (დაქანების აზიმუტი, დახრის კუთხე) თანხვედრა ფერდობის ექსპოციციასა და მისი ზედაპირის დახრილობასთან; შრეთა დანაოჭების გართულებული სტრუქტურების (ტექტონიკური რღვევა, მიკრო ნაოჭები, გადაღუნვები) არსებობა, რის გამოც ქანებში მნიშვნელოვნად არის დარღვეული სტრუქტურული კავშირი; ფერდობის ლითოლოგიური აგებულება, როდესაც ფერდობის ამგებ მასივში გვხვდება სუსტი ქანებიც (მაგ: თიხები, მერგელები), რომელთა სიმტკიცის მაჩვენებლები განსაკუთრებით ქვეითდება წყალთან ურთიერთქმედებისას და ასე შემდეგ.
ხელოვნური ფაქტორები კი შესაძლებელია იყოს ფერდობის ძირისა თუ სხვადასხვა ნაწილების დამუშავება/ექსკავაცია; მექანიკური ზემოქმედებით გამოწვეული ბიძგები (გრუნტების ექსკავაცია სანგრევი ჩაქუჩებით, აფეთქებით); ფერდობზე დინამიური და სტატიკური დატვირთვებვის გაზრდა და სხვა.
ჩამოთვლილი ფაქტორებიდან რამდენიმე მათგანის არსებობაც კი ხელსაყრელ გარემოს ქმნის მეწყრული მოვლენის განვითარებისთვის. ამ შემთხვევაში კი გამოკვლეულ ფერდობზე, ზემოთ ჩამოთვლილი ბუნებრივი ფაქტორებიდან თითქმის ყველა ფაქტორი ფიქსირდება.
რაც შეეხება ხელოვნურ ფაქტორებს და მათ შესაძლო როლს მეწყრული მოვლენის განვითარებაში, აქ შეგვიძლია ვიმსჯელოთ შემდეგ გარემოებებზე: არსებული სიტუაციის მიხედვით მეწყრული ფერდობის დასავლეთ ნაწილში განხორციელებულია ფერდობის ძირის ექსკავაცია. ამ მონაკვეთში გადის სარკინიგზო მაგისტრალი და ფერდობის ძირის ექსკავაციაც ამ სარკინიგზო მაგისტრალის მოდერნიზაციის პროექტის ფარგლებში განხორციელებულ სამუშაოებს უკავშირდება. ჩამოჭრილი ფერდობის სიმაღლე დაახლოებით 15 მეტრია, სიგრძე კი დაახლოებით 150 მეტრი. ძირითადად ექსკავირებულია კლდოვანი გრუნტები სხვადასხვა ხარისხის გამოფიტვის ზონებში. მცირე ნაწილში კი ექსკავაცია განხორციელებულია პალეომეწყრული ფერდობის ძირში, ამ ნაწილში ფერდობის ძირის მოხსნისთანავე წარმოიქმნა შედარებით მცირე ზომის მეწყრული მოვლენა. დღეისათვის კი ფერდობის მდგრადობის შენარჩუნებისთვის საჭირო ღონიძიება გატარებულია და ფერდობის ექსკავირებულ ნაწილში გრუნტების დეფორმაციის ნიშნები არ ფიქსირდება. უნდა აღინიშნოს, რომ ფერდობზე ახლა წარმოქმნილი მეწყრული მოვლენა არ მოიცავს ფერდობის ექსკავირებულ ნაწილს, მეწყერული სხეულის ძირი ფერდობის ექსკავირებული ნაწილიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით, დაახლოებით 200 მეტრის მოშორებით მდებარეობს, მეწყრის ძირის ჰიფსომეტრული ნიშნული კი დაახლოებით 10 მეტრით მაღლაა ექსკავირებული ფერდობის თავის ჰიფსომეტრულ ნიშნულზე. ასევე, უნდა აღინიშნოს, რომ ჩამოჭრილი ფერდობის ზედაპირი დასავლეთური ექსპოზიციისაა, მეწყრული ფერდობის ექსპოზიცია კი სამხრეთულია, რომელსაც ემთხვევა მეწყრის გადაადგილების მოწყობით გამოწვეული რელიეფის ცვლილების უარყოფით როლს საკვლევ მეწყერთან მიმართებაში.
ჭრილები მრავლად ფიქსირდება ფერდობის სხვადასხვა ნაწილში, რომელიც საავტომობილო გზების ვაკისის მოწყობის თუ რეაბილიტაციის პროცესშია წარმოქმნილი. ეს ჭრილები სხვადასხვა დროს არის მოწყობილი და ზოგიერთ უბანზე კლდოვანი ქანების, ზოგიერთ უბანზე კი გრუნტების ექსკავაციაა განხორციელებული. ასეთი ჭრილების მოწყობა მათი ზომისა და სიმაღლის გათვალისწინებით მნიშვნელოვან უარყოფით ზეგავლენას ვერ მოახდენდა ფერდობის საერთო მდრადობაზე.
ყურადღებას იქცევს ფერდობზე (ქვედა ნაწილში) არსებული ერთერთი საავტომობილო გზის გასწვრივ მოწყობილი ჭრილი ვინაიდან, ამ გზის ღერძი დალებაც.
აღნიშნული გარემოებები ფაქტობრივად გამორიცხავს სარკინიგზო ჭრილის მეწყრის ძირის კონტური თითქმის მთელ სიგრძეზე ემთხვევა ერთმანეთს გეგმაში.
ასეთი გარემოება ზოგადად ახდენს ხოლმე უარყოფით ზეგავლენა ფერდობის საერთო მდგრადობაზე იმ თვალსაზრისით, რომ ექსკავაციის დროს ხდება ფერდობის ამგები ქანების შრის ან შრეთა დასტის ჩაჭრა. ამ კონკრეტულ შემთხვევაში კი, ზემოთაღნიშნული გზის ღერძის გასწვრივ ფერდობის ამგები ქანების შრეები და დასტები მდინარე ყარნებას გეოლოგიური მოქმედების (ეროზიის) შედეგად არის ჩაჭრილი გეოლოგიურ წარსულში და მრავალი საუკუნის განმავლობაში ფერდობი ამ პირობებში იმყოფებოდა. ამასთანავე, ადგილობრივებთან საუბრის დროს მიღებული ინცორმაციის თანახმად, ფერდობზე აღნიშნული გზა რამდენიმე ათეული წლის წინ გაიჭრა. აღნიშნული გარემოებები კი გამორიცხავს ამ გზის ჭრილის მოწყობით გამოწვეული რელიეფის ცვლილების უარყოფით როლს საკვლევ მეწყერთან მიმართებაში.
კიდევ ერთი ხელოვნური ფაქტორი, რომელიც ამავე ფერდობების ძირის ჩამოჭრას უკავშირდება შესაძლოა იყოს გრუნტების ექსკავაციის მეთოდი. იმ შემთხვევაში თუ ექსკავაცია განხორციელებულია სანგრევი ჩაქუჩების გამოყენებით ან აფეთქების მეთოდით – ძლიერი მუხტების გამოყენებით, თეორიულად დასაშვებია, რომ მექანიკური ზემოქმედებით წარმოქმნილ ბიძგებსა და ვიბრაციებს უარყოფითი ზეგავლენა მოეხდინა ფერდობის საერთო მდგრადობაზე.
აქვე უნდა აღვნიშნოთ, რომ ჩვენთვის უცნობია კონკრეტულად რა პერიოდში და რა მეთოდებით განხორციელდა ჭრილების მოწყობა (გრუნტების ექსკავაცია). ამიტომ, მეწყრის წარმოქმნასთან მათ დაკავშირებას უტყუარად ვერ შევძლებთ. ისინი თეორიული დაშვების დონეზე უნდა იყოს განხილული შესაძლო ხელოვნურ ფაქტორებად და არა მეწყრული მოვლენის გამომწვევ ძირითად მიზეზად.
სარკინიგზო მაგისტრალის მოდერნიზაციის პროექტის ფარგლებში ასევე, გაყვანილია სარკინიგზო გვირაბები რომლებიც საკვლევი ფერდობიდან საკმაოდ დიდი მანძლით არის დაშორებული. ფერდობის ჩრდილო-დასავლეთით არსებულლი გვირაბი დაახლოებით 1.8 კილომეტრის მოშორებით, ხოლო სამხრეთით არსებული გვირაბი დაახლოებით 2.6 კილომეტრის მოშორებით მდებარეობს. ამასთანავე, გვირაბსა და საკვლევ ფერდობს შორის ორივე შემთხვევაში რელიეფში ღრმად ჩაჭრილი ბუნებრივი ხევებია ჩამოყალიბებული, რითაც ბუნებრივად არის ჩაჭრილი (ჩახერხილი) ტერიტორიის ამგები ქანები. ამ გარემოებისა და დიდი მანძილის გამო გვირაბის გაყვანის დროს აფეთქების მეთოდის გამოყენების შემთხვევაში, მექანიკური ზემოქმედებით წარმოქმნილი ბიძგების გავრცელება საკვლევ ფერდობამდე ვერ მოხდებოდა. შესაბამისად საკვლევ ფერდობთან მიმართებაში უარყოფით გავლენას ვერ მოადხენდა.
ამრიგად, ჩატარებული კომპლექსული კვლევის შედეგად მიღებული ინფორმაციის გაანალიზების საფუძველზე ცხადია, რომ ხარაგაულის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ხემაღალის და სოფელ ღვერკის ტერიტორიაზე განვითარებული მეწყრული მოვლენის წარმოქმნა უკავშირდება გრავიტაციულად დაძაბულ ფერდობზე მისი ამგები გრუნტების წონასწორობის დარღვევას. ფერდობი დიდი ხნის განმავლობაში იმყოფებოდა ზღვრულ გაწონასწორებულ (მყიფე წონასწორობის) მდგომარეობაში და მიდრეკილი იყო მეწყრული მოვლენის განვითარებისკენ საბოლოოდ კი მეწყრული მოვლენის წარმოქმნა ძირითადად ბუნებრივმა ფაქტორებმა განაპირობა. ეს ფაქტორები შემდეგია: ფერდობის ამგები ქანების შრის წოლის ელემეტების (დაქანების აზიმუტი, დახრის კუთხე) თანხვედრა, ფერდობის ექსპოზიციასა და მისი ზედაპირის დახრილობასთან; მორფოლოგიური ფაქტორები (ფერდობის მაღალი ბუნებრივი დახრილობა); ლითოლოგიური ფაქტორი, (ფერდობის ამგებ მასივში გვხვდება დაახლოებით 40 მეტრის სიმძლავრის (სისქის) თიხოვანი გრუნტებით წარმოდგენილი ფენა, რომლის სიმტკიცის მაჩვენებლები განსაკუთრებით ქვეითდება წყალთან ურთიერთქმედებისას, ანუ თიხები წყალში სწრაფად დაშლადია); ჰიდროგეოლოგიური ფაქტორი (ფერდობზე გაყვანილი 8 ჭაბურღილიდან 7 ჭაბურღილში გრუნტის წყალი გამოვლინდა 3.95 – 14.0 მეტრის სიღრმემდე, გრუნტის წყლის გამოსავლები მრავლად ფიქსირდება ფერდობის სხვადასხვა ნაწილში); ტექტონიკური ფაქტორი (მეწყრულ ფერდობს კვეთს ტექტონიკური რღვევის ხაზი, რის გამოც ფერდობის ამგები გრუნტებში მნიშვნელოვნად იქნება დარღვეული სტრუქტურული კავშირი); ამასთანავე მოვლენის მომზადებაში მნიშვნელოვანი როლი გააჩნია ზედაპირული ატმოსფერული ნალექის ინფილტრაციის პროცესს ფერდობის ამგებ გრუნტებში”,_ წერია დასკვნაში.
რაც შეეხება გეოლოგების რეკომენდაციებს მოსახლეობის უსაფრთხოებისთვის ასეთია: ამ ეტაპზე არ შეიძლება მდინარე ყარნებას ჩაკეტილი მონაკვეთის გაწმენდა მძიმე ტექნიკით — ეს საფრთხეს გაზრდის. მეწყრის არეალში მცხოვრები მოსახლეობა დაუყოვნებლივ უნდა გადავიდეს უსაფრთხო გარემოში. სოფლებისკენ მიმავალი გზები უნდა ჩაიკეტოს. აკრძალული უნდა იყოს ქვეითად გადაადგილება როგორც ფერდობზე, ისე ხეობაში. ფერდობზე არსებული სკოლის ფუნქციონირება დაუყოვნებლივ უნდა შეწყდეს.
