სულ რამდენიმე წუთის წინ, ცენტრალურმა საარევნო კომისიამ შეახსენა პოლიტიკურ პარტიებს შეახსენა, რომ “მუნიციპალიტეტის წარმომადგენლობითი ორგანოს – საკრებულოს და თვითმმართველი ქალაქის/თვითმმართველი თემის მერის მორიგი არჩევნები ტარდება 2025 წლის ოქტომბრის პირველ შაბათს (4 ოქტომბერი)“.
ცენტრალური საარჩევნო კომისიის მიერ გავრცელებულ ინფორმაციაში ვკითხულობთ: “საქართველოს ორგანული კანონის „საქართველოს საარჩევნო კოდექსი“ 142-ე მუხლის პირველი პუნქტის შესაბამისად, არჩევნებში მონაწილეობის უფლების მისაღებად, პარტიის ხელმძღვანელმა პირმა (პირებმა), განცხადებით უნდა მიმართოს ცენტრალური საარჩევნო კომისიის (ცესკოს) თავმჯდომარეს:
ა) საკრებულოს არჩევნების დანიშვნის შემდეგ, არჩევნების დღემდე არაუგვიანეს 57-ე დღისა, თუ აკმაყოფილებს ერთ-ერთ შემდეგ პირობას:
ა.ა) რეგისტრირებული იყო ბოლო საპარლამენტო არჩევნებისას;
ა.ბ) არჩევნების დანიშვნის დღისთვის ჰყავს წარმომადგენელი საქართველოს პარლამენტში;
ბ) მუნიციპალიტეტის ორგანოთა არჩევნების წლის 1 იანვრიდან 14 ივლისის ჩათვლით, თუ ვერ აკმაყოფილებს ზემოაღნიშნულ ვერცერთ პირობას.
პარტიას, რომელიც ვერ აკმაყოფილებს საარჩევნო კოდექსის 142-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტით დადგენილ ვერცერთ პირობას, განცხადების წარდგენისთანავე გადაეცემა მხარდამჭერთა სიის ნიმუში. პარტია ვალდებულია პარტიის მხარდამჭერთა სიის ნიმუშის მიღებიდან 60 დღის ვადაში, მაგრამ არაუგვიანეს 1 აგვისტოსი, ცესკოს წარუდგინოს მუნიციპალიტეტის წარმომადგენლობითი ორგანოს – საკრებულოს არჩევნებში პარტიის მონაწილეობის მხარდამჭერი არანაკლებ 25 000 ამომრჩევლის სია. მხარდამჭერთა სიას ცესკოს სათანადო სამსახური ამოწმებს საარჩევნო კოდექსის 38-ე მუხლით დადგენილი წესით და დადგენილ ვადაში. საარჩევნო პერიოდში ცესკოს სათანადო სამსახური წარდგენიდან 2 დღის ვადაში ამოწმებს მხარდამჭერთა სიებს და დასკვნას წარუდგენს ცესკოს თავმჯდომარეს.
განცხადებას უნდა დაერთოს საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს მმართველობის სფეროში მოქმედი საჯარო სამართლის იურიდიული პირის − საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიერ, ცესკოსთვის განცხადების წარდგენამდე, ბოლო 10 დღის ვადაში გაცემული ამონაწერი მოქალაქეთა პოლიტიკური გაერთიანებების (პარტიების) რეესტრიდან, პარტიის ხელმძღვანელობის/ წარმომადგენლობის უფლებამოსილების მქონე პირის (პირების) მითითებით.
ცენტრალური საარჩევნო კომისია პოლიტიკურ პარტიებს, რომლებსაც სურთ მუნიციპალიტეტის ორგანოთა არჩევნებში მონაწილეობა, მოუწოდებს, დროულად განახორციელონ აღნიშნული უფლების მოსაპოვებლად ყველა საჭირო პროცედურა“ (https://cesko.ge/ge/siakhleebi/pres-relizebi/singleview/11035740-tsesko-politikur-partiebs-munitsipalitetis-organota-archevnebshi-monatsileobis-uflebis-misaghebad-protsedurebs-sheakhsenebs).
მანამდე, ორგანიზაციამ “სამართლიანი არჩევნები“ (ISFED) გაავრცელა განცხადება, რომლითაც გამოეხმაურა 2024 წლის 13 დეკემბერს საარჩევნო კოდექსში პარლამენტის მიერ დაჩქარებული წესით შეტანილ ცვლილებებს, რომლითაც არჩევნების ჩატარებას “ქართული ოცნება“ 2017 წლამდე მოქმედი კანონმდებლობით შეეცდება.
“ივანიშვილის მთავრობა მუნიციპალიტეტის წარმომადგენლობითი ორგანოს საარჩევნო სისტემას “ქართული ოცნების“ ინტერესებს უქვემდებარებს“.
“საქართველოს არალეგიტიმურმა პარლამენტმა მიმდინარე წლის 13 დეკემბერს ერთპიროვნულად, დაჩქარებული წესით, საქართველოს ორგანული კანონი საქართველოს საარჩევნო კოდექსი შეცვალა და მუნიციპალიტეტის წარმომადგენლობითი ორგანოს – საკრებულოს არჩევნებისთვის მოქმედ შერეულ საარჩევნო სისტემაში მაჟორიტარული კომპონენტის წილი მნიშვნელოვნად გაზარდა. გაიზარდა საკრებულოს არჩევნებისთვის მოქმედი საარჩევნო ბარიერიც. ეს ცვლილებები კიდევ ერთი მაგალითია იმისა, თუ როგორ იყენებს ქართული ოცნება საკანონმდებლო პროცესს საკუთარი ვიწრო პოლიტიკური ინტერესების გასატარებლად და ძალაუფლების ყველაფრის ფასად შესანარჩუნებლად.
აღნიშნული ცვლილებების შედეგად, უქმდება ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოთა საარჩევნო სისტემაში 2021 წელს ევროპული საბჭოს პრეზიდენტის, შარლ მიშელის, შუამავლობით, პოლიტიკურ პარტიებს შორის მიღწეული პოლიტიკური შეთანხმების საფუძველზე განხორციელებული ყველა ცვლილება, რომლის პირობებშიც ჩატარდა ბოლო მუნიციპალური არჩევნები. კერძოდ, საარჩევნო კანონმდებლობაში უკანასკნელად შეტანილი ცვლილებების თანახმად:
თბილისის 50-წევრიან საკრებულოში მაჟორიტარული საარჩევნო სისტემის საფუძველზე, 10-ის ნაცვლად, 25 ადგილი განაწილდება, ხოლო პროპორციული სისტემის საფუძველზე ასარჩევი დეპუტატების რაოდენობა 40-დან 25-მდე შემცირდება;
სხვა თვითმმართველ ქალაქებში (ქუთაისი, ბათუმი, რუსთავი, ფოთი) საკრებულოების წევრთა რიცხვი 35-დან 25-მდე მცირდება. ამასთანვე, მაჟორიტარული საარჩევნო სისტემის საფუძველზე ასარჩევი საკრებულოს დეპუტატების რიცხვი 7-დან 10-მდე გაიზრდება, ხოლო პროპორციული საარჩევნო სისტემის საფუძველზე გასანაწილებელი მანდატების რაოდენობა 28-დან 15-მდე შემცირდება;
თვითმმართველ თემებში საკრებულოები პროპორციული საარჩევნო სისტემით არჩეული 15 წევრისა და ამ თვითმმართველი თემის შემადგენლობაში არსებული ყველა დასახლებიდან მაჟორიტარული საარჩევნო სისტემით არჩეული თითო წევრისაგან დაკომპლექტდება. ამასთან, თვითმმართველი თემის ადმინისტრაციულ ცენტრში, სადაც ამომრჩეველთა რაოდენობა 4 000-ზე მეტია, მაგრამ 10 000-ს არ აღემატება, მაჟორიტარული საარჩევნო სისტემით აირჩევა საკრებულოს 2 წევრი. თვითმმართველი თემის ადმინისტრაციულ ცენტრში, სადაც ამომრჩეველთა რაოდენობა 10 000-ზე მეტია, მაგრამ 20 000-ს არ აღემატება, მაჟორიტარული საარჩევნო სისტემით აირჩევა საკრებულოს 3 წევრი. თვითმმართველი თემის ადმინისტრაციულ ცენტრში, სადაც ამომრჩეველთა რაოდენობა 20 000-ზე მეტია, მაგრამ 35 000-ს არ აღემატება, მაჟორიტარული საარჩევნო სისტემით აირჩევა საკრებულოს 4 წევრი. თვითმმართველი თემის ადმინისტრაციულ ცენტრში, სადაც ამომრჩეველთა რაოდენობა 35 000-ზე მეტია, მაჟორიტარული საარჩევნო სისტემით აირჩევა საკრებულოს 5 წევრი. ეს წესი, რაც ასევე 2021 წლამდე მოქმედი წესის იდენტურია, მნიშვნელოვნად ზრდის საკრებულოებში მაჟორიტარული ადგილების წილს პროპორციული მანდატების ხარჯზე, თვითმმართველ თემებშიც. ამჟამად თვითმმართველი თემების წარმომადგენლობითი ორგანოს ადგილების 1/3 მაჟორიტარული ოლქებიდან, 2/3 კი პროპორციული საარჩევნო სისტემის საფუძველზეა დაკომპლექტებული. 2021 წლამდე კი მაჟორიტარული სისტემის საფუძველზე გასანაწილებელი მანდატების საშუალო წილი თვითმმართველ თემებში 49%-ს შეადგენდა;
გათვალისწინებული ცვლილებებით, იზრდება პროპორციულ კომპონენტში საარჩევნო სუბიექტებისთვის დაწესებული საარჩევნო ბარიერიც. კერძოდ, თბილისში ბარიერი 2.5%-დან 4%-მდე, ხოლო სხვა მუნიციპალიტეტებში 3%-დან 4%-მდე გაიზრდება.
აღსანიშნავია, რომ უკანასკნელ ცვლილებებამდე, მიმდინარე წლის მაისში, ქართულმა ოცნებამ კიდევ ერთი ცვლილება შეიტანა მუნიციპალური არჩევნების საარჩევნო სისტემაში. კერძოდ, გაუქმდა მაჟორიტარული საარჩევნო სისტემის საფუძველზე საკრებულოს წევრად კანდიდატის ასარჩევად დადგენილი 40 პროცენტიანი ბარიერი და გამარჯვებისთვის საკმარისი გახდა შესაბამის ადგილობრივ მაჟორიტარულ საარჩევნო ოლქში ჩატარებულ არჩევნებში მონაწილე ამომრჩეველთა ყველაზე მეტი ნამდვილი ხმის მიღება. აღნიშნული ცვლილებაც ქართულმა ოცნებამ ყოველგვარი კონსულტაციის გარეშე, ერთპარტიულად მიიღო.
ვენეციის კომისიისა და ეუთოს დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებათა ოფისის (ეუთო/ოდირი) მიერ 2023 წლის დეკემბერში გაცემულ რეკომენდაციებში აღნიშნულია, რომ საარჩევნო კანონმდებლობა უნდა ხასიათდებოდეს სტაბილურობით, რაც გადამწყვეტია საარჩევნო პროცესის მიმართ ნდობისთვის. ამასთან ერთად, ასეთი რეფორმა უნდა გატარდეს არჩევნებამდე საკმაო დროით ადრე და დაეფუძნოს ჩართულ მხარეებთან წარმოებულ ვრცელ კონსულტაციებსა და ფართო კონსენსუსს.
ქვეყანაში არსებული პარტიული პატერნების გათვალისწინებით, უკანასკნელად განხორციელებული ცვლილებები მიზნად ისახავს, მუნიციპალიტეტის ორგანოთა არჩევნების წინ შექმნას მმართველი პარტიისთვის სასურველი შედეგის უზრუნველმყოფი გარემო, რაც გამოიწვევს ამომრჩეველთა ხმების ადგილობრივი წარმომადგენლობითი ორგანოების ადგილებში არასამართლიან გარდასახვას.
სამართლიანი არჩევნები (ISFED) მიიჩნევს, რომ წლების განმავლობაში საარჩევნო კანონმდებლობაში განხორციელებული ცვლილებები, ძირითადად, მიმართული იყო ქართული ოცნების ვიწროპარტიული ინტერესის დასაკმაყოფილებლად. შექმნილი სამართლებრივი დიზაინი არათუ ვერ პასუხობს ქვეყანაში საარჩევნო პროცესების გაჯანსაღების საჭიროებებს, არ ითვალისწინებს საერთაშორისო თუ ადგილობრივი ორგანიზაციების მიერ წლების განმავლობაში გაცემულ რეკომენდაციებს, არამედ აუარესებს მანამდე არსებულ საარჩევნო საკანონმდებლო ჩარჩოს. აღნიშნულის გათვალისწინებით, ქვეყანაში არსებული პოლიტიკური და სამართლებრივი კრიზისის მოგვარების პარალელურად, საჭიროა სრული და ყოვლისმომცველი საარჩევნო რეფორმა ფართო პარტიული და საზოგადოებრივი კონსენსუსით, რომელიც შექმნის სრულიად ახალ საარჩევნო საკანონმდებლო ჩარჩოს, რომელიც იქნება საფუძველი როგორც მუნიციპალიტეტის ორგანოთა, ისე ახალი საპარლამენტო არჩევნებისთვის”. – წერს ISFED.
