დაბადებიდან 1 წლამდე:
უეცარი ბგერებისა და მოძრაობების შიში. ეს არ მოითხოვს მშობლების მხრიდან განსაკუთრებულ ქმედებებს, უბრალოდ შეეცადეთ თავიდან აიცილოთ უცაბედი ხმაური. ბავშვი, რომელსაც მშვიდად სძინავს მტვერსასრუტის გუგუნისა და ფანჯრის ქვეშ სამშენებლო პროცესის ხმაურის ქვეშ, შეიძლება შეაშინოს უბრალო უეცარმა ცემინებამ. გამოიყენეთ კანი კანთან კონტაქტი რაც შეიძლება ხშირად, რათა შეამციროთ საერთო შფოთვა.
დედის დაკარგვის შიში – ის გაივლის, როცა ბავშვი იწყებს საკუთარი თავის ცალკე ორგანიზმად რეალიზებას და არა დედის ნაწილად. გარდა ამისა, ის შეიძენს ცნებებს “ცოტა ხნით” და “სხვა ადგილას”, ხოლო ახლა დედის წასვლა არის “სამუდამოდ” და “გამოუცნობში”.
უცხო ადამიანების შიში – სიცოცხლის მეორე ნახევარში ბავშვი იწყებს „საკუთარი“ და „უცხო“ ცნებების გარჩევას. ზოგიერთი ბავშვი ძალიან მკვეთრად რეაგირებს უცნობებზე: ეშინიათ, ტირიან, უარს ამბობენ კომუნიკაციაზე. ნუ დააძალებთ – დეიდა გადაიტანს ბავშვი რომ უარს ამბობს მის ხელებში ყოფნაზე, დაძალებით კი შიშს გაუმწვავებთ.
1 წლიდან 3 წლამდე
ინოვაციის-სიახლის შიში – ბავშვი ჯერ კიდევ ძალიან პატარაა იმის გასაგებად, რომ ცვლილება ნორმალურია. მისთვის ნებისმიერი ცვლილება მსოფლიო წესრიგის ნგრევაა. და ისე მოხდა, რომ სწორედ ამ პერიოდში მოდის მშობლებისგან სერიოზული განშორება – საბავშვო ბაღი თუ ძიძა. ესაუბრეთ თქვენს პატარას მომავალ ცვლილებებზე, შექმენით თქვენი პირადი რიტუალები, რომლებიც უცვლელი დარჩება ნებისმიერ პირობებში. არავითარ შემთხვევაში არ დაარღვიოთ ბავშვისთვის მიცემული დაპირებები – მას სჭირდება სტაბილურობის განცდა.
სიბნელის შიში – მიზეზი შეიძლება იყოს მშობლების დაუფიქრებელი სიტყვები, დახმარება კი შეიძლება შეძლოს ღამის სანათმა. შეიძლება მოიფიქროთ ღამის თამაშობები: ჩრდილების თეატრი, პროექტორით სურათების თვალიერება.
ცხოველების შიში – შემთხვევის მიზეზი არის უსიამოვნო გამოცდილება ცხოველთან ან უფროსების მიერ მოთხრობილი საშინელებათა ისტორიები. როდესაც ასწავლით პატარას ცხოველებთან ურთიერთობას, ნუ აურიეთ შიში და სიფრთხილე – სწორედ ეს უკანასკნელი უნდა ასწავლოთ. თუ შიში უკვე გაჩნდა, იმოქმედეთ ნაზად: აირჩიეთ მულტფილმები, წიგნები, რომლებშიც „საშინელი მხეცი“ სულაც არ არის საშინელი. ნუ მოთხოვთ „ძაღლის მოფერებას“, თუ ბავშვს ეშინია – ყველაფერს თავისი დრო აქვს.
4-დან 7 წლამდე
მოჩვენებები, ვამპირები – ბავშვს არ ძალუძს ემოციის და მის გამომწვევი საგნის გამიჯვნა. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, თუ საშინელებათა გმირმა შეაშინა, შიში რეალურია, რაც იმას ნიშნავს, რომ მონსტრიც რეალურია. აარიდეთ თქვენს შვილს ტელევიზორის უყურადღებოდ გამოყენება. თუ შიში უკვე გაჩნდა, ერთად იპოვნეთ მონსტრის სისუსტეები და „შეიარაღეთ“ ბავშვი მის წინააღმდეგ.
ტკივილის შიში – რა თქმა უნდა, ახალშობილიც რეაგირებს ტკივილზე, მაგრამ ტკივილის შიში მის გამოწვევამდე უფრო მომწიფებული ფსიქიკის თვისებაა. უფრო კონკრეტული ვერსია არის ექიმების შიში. არასოდეს მოატყუოთ ბავშვს ტკივილზე – არ არის საჭირო იმის თქმა, რომ ის საერთოდ არ იგრძნობს აცრის გაკეთებას. გულწრფელად უთხარით, რომ ცოტა მოთმინება მოუწევს და ყველაფერი სწრაფად გაივლის.
8-დან 11 წლამდე
გამოუსადეგარობის შიში – უმცროსი მოსწავლისთვის აქტუალურია სოციალიზაციის საკითხები და მასთან დაკავშირებული შიში, რომ არ დააკმაყოფილოს სხვათა მოლოდინები: მშობლები, მასწავლებლები, თანატოლები. შეეცადეთ უფრო ხშირად ესაუბროთ მას ინდივიდუალობაზე, თითოეული ადამიანის ღირებულებაზე, ნამდვილ მეგობრობაზე. იყავით თანმიმდევრული – ნუ შეადარებთ ბავშვს სხვა ბავშვებს, რომლებიც უფრო წარმატებულები არიან რაღაცაში. შეაქეთ იგი მისი პირადი მიღწევებისთვის.
ტესტირების შიში – როგორც წესი, სკოლასთან ასოცირდება: გაკვეთილზე პასუხის გაცემის შიშმა, გამოცდის ჩავარდნის, რაღაც სტანდარტების არ ჩაბარების, სასკოლო კონცერტზე ცუდად შესრულებამ შეიძლება გამოიწვიოს პანიკის შეტევებიც კი. ესაუბრეთ თქვენს შვილს ყველაზე უარესზე, რაც შეიძლება მოხდეს, თუ ის მოულოდნელად წარუმატებლობას განიცდის – ნებისმიერ შემთხვევაში, კატასტროფა არ მოხდება, რაც ნიშნავს, რომ ვერ შეგაშინებთ წარუმატებლობა.
