როდის და რატომ ინიშნება ჰომოცისტეინის (HCY) გამოკვლევა

რა არის ჰომოცისტეინი?

ჰომოცისტეინი (HCY) გოგირდის შემცველი ამინომჟავაა, რომელიც მეთიონინის მეტაბოლიზმის შედეგად წარმოიქმნება. ორგანიზმში ჰომოცისტეინი ძალიან მცირე კონცენტრაციით გვხვდება, ძირითადად ცილებთან შეკავშირებული სახით. ჯანმრთელ უჯრედებში ჰომოცისტეინი სწრაფად გარდაიქმნება მის მეტაბოლურ პროდუქტად, ფოლატის (ვიტამინი B9-ის), ვიტამინი B12-ის და B6-ის დახმარებით, შეუძლია განიცადოს შეუქცევადი გარდაქმნა ცისტეინად და გლუტათიონად. აღნიშნული პროცესის დარღვევა და B ჯგუფის ვიტამინების დეფიციტი იწვევს ჰომოცისტეინის კონცენტრაციის გაზრდას, რაც სახიფათოა ორგანიზმისთვის, ამიტომ არის მნიშვნელოვანი ჰომოცისტეინის განსაზღვრა სისხლში.

რა იწვევს ჰომოცისტეინის მაღალ დონეს და რატომ არის ჰომოცისტეინის მომატება საშიში?

ჰომოცისტეინის მაღალი დონე აზიანებს სისხლძარღვების ენდოთელიუმის (შიდა შრეს) და ზრდის თრომბოზის რისკს. სისხლში ჰომოცისტეინის მაღალი დონე შესაძლოა მიუთითებდეს:

• B ჯგუფის ვიტამინების დეფიციტზე;
• ფოლიუმის მჟავას დეფიციტზე;
• თირკმლის ქრონიკულ დაავადებაზე;
• გულ-სისხლძარღვთა (ინფარქტი, ინსულტი) დაავადებების მაღალ რისკზე;
• ჰომოცისტინურიაზე.

ასაკთან ერთად სისხლში ჰომოცისტეინის დონე იზრდება. ასევე განსხვავებებს ვხვდებით სქესის მიხედვით. დაახლოებით 50 წლამდე მამაკაცებში შრატში ჰომოცისტეინის დონე ოდნავ მაღალია, ვიდრე იმავე ასაკის ქალებში. ჰომოცისტეინის მეტაბოლიზმის დარღვევის შემთხვევაში, რეაქციებში მონაწილე ფერმენტების გენეტიკური ან ფუნქციური დეფექტების გამო, ან არსებითი ვიტამინების დეფიციტის გამო, ის გროვდება უჯრედებში გაზრდილი რაოდენობით, შედის უჯრედგარე სივრცეში, შემდეგ კი სისხლის შრატში. ჰომოცისტეინის მომატებული დონე ციტოტოქსიურია. რისკ ჯგუფში მყოფ ადამიანებს აქვთ ალცჰეიმერის დაავადებისა და დემენციის განვითარების რისკი.

როდის ინიშნება ჰომოცისტეინის გამოკვლევა?

მკურნალი ექიმის მიერ სისხლის შრატში ჰომოცისტეინის (HCY) განსასაზღვრად გამოკვლევა შეიძლება დაინიშნოს შემდეგი მიზეზებით:

• B ჯგუფის ვიტამინების დეფიციტი, რასაც ახასიათებს: თავბრუსხვევა, დაღლილობა, კონცენტრაციის გართულება, ტაქიკარდია, კუნთების სისუსტე, კანის ფერის ცვლილება, კიდურებში ჩხვლეტისა და დაბუჟების შეგრძნება (პარესთეზია), წყლულები პირის ღრუში;
• გულ-სისხლძარღვთა (ინფარქტი, ინსულტი) დაავადებების რისკის შეფასება;
• დემენცია;
• თრომბოზის რისკის შეფასება;
• მემკვიდრეობითი წინასწარი განწყობის დროს (MTHFR გენის მუტაცია);
• შეწყვეტილი ორსულობა.

იმ პაციენტების შემთხვევაში, რომელთაც აღენიშნებათ მაღალი ჰომოცისტეინის დონე, რეკომენდებულია, რეგულარულად (წელიწადში 2 ან 3-ჯერ) მოხდეს მისი დონის შემოწმება.

როგორ მოვემზადოთ HCY გამოკვლევისთვის?

პაციენტი არ საჭიროებს განსაკუთრებულ მომზადებას. გამოკვლევის ჩატარება რეკომენდირებულია უზმოდ.

• 12 სთ-ის განმავლობაში არ უნდა მიღოთ საკვები და სასმელი (მათ შორის: ალკოჰოლი, გაზიანი სასმელი, ყავა, წყალი).
• არ უნდა მიიღოთ B ჯგუფის ვიტამინები.
• არ მოიხმაროთ საღეჭი რეზინი და თამბაქო.

ექიმის რეკომენდაციით მიიღებთ ინფორმაციას, ტესტირებამდე უნდა შეწყვიტოთ თუ არა კონკრეტული მედიკამენტის ან დანამატის მიღება.

ლაბორატორიული მაჩვენებლები

გაითვალისწინეთ, რომ კვლევის შედეგები უნდა შეფასდეს მკურნალი ექიმის მიერ. თუ ტესტის შედეგები ადასტურებს ჰომოცისტეინურიას, ტარდება ღვიძლისა და კანის ქსოვილის ბიოფსია ფერმენტ ცისტათიონინ ბეტა სინთაზას გამოსავლენად. მისი არარსებობა ჰომოცისტეინურიის ყველაზე გავრცელებული მიზეზია. ზოგჯერ, თუ პაციენტს აქვს გენეტიკური მიდრეკილება ადრეული ათეროსკლეროზისადმი ან მისი ოჯახის რომელიმე წევრს დაუდგინდა ჰომოცისტეინურია, მუტაციების შესამოწმებლად ენიშნებათ გენეტიკური ტესტები. კვლევასთან ერთად ასევე ხშირად იტარებენ შემდეგ გამოკვლევებს:

• სისხლის საერთო ანალიზი;
• ვიტამინი B12 განსაზღვრა სისხლში;
• ფოლიუმის მჟავა;
• რკინის განსაზღვრა სისხლის შრატში;
• ფერიტინის განსაზღვრა სისხლის შრატში;
• თრომბოფილიის მიმართ გენეტიკური წინასწარგანწყობის დადგენა;
• კოაგულოგრამა;
• D-დიმერი.

შეჯამება

ჰომოცისტეინის (HCY) გამოკვლევა უმნიშვნელოვანესი დიაგნოსტიკური ინსტრუმენტია, რომელიც B ჯგუფის ვიტამინების დეფიციტზე მიგვითითებს და გვეხმარება გულ-სისხლძარღვთა დაავადებებისა და თრომბოზის რისკების ადრეულ პრევენციაში. ვინაიდან, ამ ამინომჟავის მომატებული კონცენტრაცია ტოქსიკურად მოქმედებს სისხლძარღვებსა და ნერვულ სისტემაზე, მისი დროული კონტროლი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რისკ-ჯგუფის მქონე პირებისთვის, ორსულობის დაგეგმვისას და ასაკის მატებასთან ერთად კოგნიტური ფუნქციების მონიტორინგისთვის. ლაბორატორიული მაჩვენებლები საშუალებას იძლევა, დროულად დაიგეგმოს ადეკვატური მკურნალობა და თავიდან იქნას აცილებული ორგანიზმისთვის საზიანო შეუქცევადი პროცესები.