27 თებერვალს, ევროკომისიის პრეზიდენტმა ურსულა ფონ დერ ლაიენმა რუსეთისთვის დაწესებული ახალი სანქციების შესახებ განაცხადა, რომლის მიედვით რუსეთის ცენტრალური ბანკის საერთაშორისო რეზერვები გაიყინა.
ასევე ევროკომისიის პრეზიდენტის, ურსულა ფონ დერ ლეიენის განცხადების კვალდაკვალ, აშშ-მ, კანადამ, საფრანგეთმა, გერმანიამ, იტალიამ და დიდმა ბრიტანეთმა ერთობლივი განცხადება გამოაქვეყნეს, სადაც წერენ, რომ რუსეთის ცენტრალური ბანკის საგარეო აქტივებს ყინავენ.
“ჩვენ ბანს დავადებთ რუსეთის ცენტრალური ბანკის ტრანზაქციებსა და გავყინავთ მთელს მის აქტივებს, რათა თავიდან ავიცილოთ პუტინის ომის დაფინანსება” — განაცხადა ევროკომისიიის პრეზიდენტმა, ურსულა ფონ დერ ლაიენმა.
ფონ დერ ლაიენის თქმით, ევროკავშირის მიერ უკვე სანქცირებული ბანკები ჩაიხსნებიან SWIFT-დან. საჭიროების შემთხვევაში საერთაშორისო გადარიცხვების სისტემიდან გაითიშებიან ჯერ არასანქცირებული რუსული ბანკებიც.
ასევე, ევროკავშირმა, დაბლოკა რუსი ოლიგარქების აქტივები და მათ შეუზღუდეს კაპიტალის ოპერაციები ევროპის ბაზრებზე. გარდა ამისა, რაც ყველაზე მთავარია, ევროკავშირმა მიიღო გადაწყვეტილება გაყინოს რუსეთის ცენტრალური ბანკის აქტივები.
როგორც ურსულა ფონ დერ ლაიენმა აღნიშნა, ამ ზომების შემდეგ რუსეთს პრაქტიკულად ებლოკება ექსპორტისა და იმპორტის შესაძლებლობა.
ბევრი ეკონომისტის აზრით, ეს ზომა გაცილებით უფრო მტკივნეული იქნება რუსეთის მმართველი რეჟიმისთვის და ეკონომიკისთვის, ვიდრე SWIFT.
Capital Economics-ის ექსპერტის შეფასებით, რუსეთის რეზერვების 50% ამჟამად მოსკოვისთვის მიუწვდომელია.
ყოფილა თუ არა მსგავსი პრეცედენტები?
მსოფლიოში, ეს არის პირველი შემთხვევა, როდესაც დაიბლოკა მსოფლიოს 20 უმსხვილეს ეკონომიკაში შემავალი ქვეყნის ეროვნული ბანკის აქტივები.
მანამდე დასავლეთს სულ რამდენიმე ქვეყნის ეროვნული ბანკის აქტივები აქვს გაყინული – ირანის, ვენესუელის, სირიის და სულ ბოლოს ავღანეთის. ამ თვალსაზრისით, ეს გარკვეულ რისკებს ქმნის თავად დასავლეთის ეკონომიკისთვისაც, თუმცა ვითარება განუზომლად უფრო რთულდება რუსეთისთვის.
რა რეზერვები აქვს რუსეთს , რომელიც გაიყინა?
რუსეთის ცენტრალური ბანკი – მას ევროკავშირმა შეუწყვიტა პირდაპირი ან არაპირდაპირი ვაჭრობის საშუალება. რუსეთის ცენტრალურ ბანკსა და ეროვნული კეთილდღეობის ფონდს შეუწყდა წვდომა დოლარში ნომინირებულ აქტივებზე. სხვადასხვა შეფასებით, დოლარებსა და ევროებშია რუსეთის ცენტრალური ბანკის სავალუტო რეზერვების დაახლოებით ნახევარი. 18 თებერვლის მონაცემებით, რეზერვები 500 მილიარდ დოლარს შეადგენს, მათი ნაწილი შექმნილია როგორც უცხოურ ვალუტებში, ისე ოქროში, რომლებიც ახლა გაყინულია და რუსეთის ეკონომიკა უპრეცენდენტო დარტყმის ქვეშ არის.
ამ ყველაფრის ფონზე 28 თებერვალს მოსკოვის ბირჟაზე რუბლის კურსი 100 რუბლზე დაბლა დაეცა დოლართან მიმართებაში.
მიმდინარე წლის პირველი თებერვლის მდგომარეობით, 311 მილიარდი დოლარი განთავსებული იყო უცხოური ემიტენტების სხვადასხვა ფასიან ქაღალდებში. კიდევ 152 მილიარდი დოლარი განთავსებული იყო ნაღდი ფულის სახით უცხოურ ბანკებში.
132 მილიარდი დოლარი ინახება ოქროს სახით უშუალოდ რუსეთის ტერიტორიაზე. დაახლოებით 30 მილიარდი დოლარია განთავსებული საერთაშორისო სავალუტო ფონდის სპეციალურ ანგარიშებზე – ეს თანხა პრაქტიკულად დაცულია დაბლოკვისგან.
რაც შეეხება ამ აქტივების სავალუტო გეოგრაფიას, ეს შემდეგნაირად გამოიყურება – ბოლო მონაცემებით [2021 წლის 30 ივნისი] დოლარში განთავსებული იყო რუსეთის ცენტრალური ბანკის რეზერვების 16.4% ანუ დაახლოებით 96 მილიარდი დოლარი.
რეალურად, შესაძლოა, დოლარის წილი რუსული რეზერვების წილში ბოლო თვეებში განვითარებული მზარდი რისკების ფონზე კიდევ უფრო შემცირებულიყო.
დაახლოებით 189 მილიონი დოლარის აქტივები ნომინირებული იყო ევროებში და კიდევ 38 მილიარდი დოლარი ბრიტანულ გირვანქა სტერლინგებში.
დაახლოებით 12 მილიარდი დოლარსა და ევროში დენომინირებული აქტივები განთავსებულია რუსეთის ცენტრალური ბანკის საცავებში. კიდევ დაახლოებით 84 მილიარდი დოლარი განთავსებულა ჩინურ ანგარიშებზე, ჩინურ იუანებში.
შეჯამება: რუსეთის ეროვნული რეზერვების 2/3 ანუ დაახლოებით 403 მილიარდი დოლარი განთავსებულია სხვადასხვა დასავლურ ძირითად ვალუტებში, სხვადასხვა ფორმით და ძირითადად დიდი შვიდეულის ცენტრალურ და კომერციულ ბანკებში.
აღსანიშანავია, რომ რუსეთის ცენტრალური ბანკის მიერ გამოქვეყნებული 25 თებერვლის მონაცემებით საერთაშორისო რეზერვი 500 მილიარდ დოლარს შეადგენდა, როგორც ჩანს რუსეთმა სანქციების დაწესებამდე მოასწრო 143 მილიარდი აქტივების გადატანა.
რა შეიძლება მოხდეს?
სანქციების დაწებიდან, რუსეთმა დაკარგა აღნიშნული თანხების განკარგვის შესაძლებლობა.
რეალურად რუსეთის განკარგულებაში რჩება მხოლოდ რუსეთის ტერიტორიაზე, ცენტრალური ბანკის საცავებში დარჩენილი ნაღდი ფული, ჩინური ობლიგაციები და რუსეთის ტერიტორიაზევე დაცული ოქროს მარაგი.
თუმცა, ამ აქტივებიდან რუსეთისთვის შეუძლებელია რომელიმე აქტივების სწრაფი განაღდება და გამოყენება – ცენტრალური ბანკის სავალუტო მარაგები უმნიშვნელოა და სავალუტო ინტერვენციების მატების მკვეთრი ზრდის ფონზე, ძალიან მალე ამოიწურება.
რაც შეეხება ჩინურ ობლიგაციებს: აქედან რუსეთს მხოლოდ ჩინური იუანის წამოღება შეუძლია, ხოლო ოქროს მარაგების განაღდება და ნაღდ ფულზე გადაცვლა სწრაფად შეუძლებელია და თანაც მისი გაყიდვა რუსეთს კვლავ მხოლოდ ჩინეთში შეუძლია, ისიც კვკლავ იუანებში.
ცენტრალური ბანკისთვის სანქციების დაწესება დამანგრეველი იქნება სამი მიმართულებით – უცხოური ვალუტის მარაგები, ბანკები და მომარაგების ჯაჭვები. სულ რამდენიმე ათეული მილიარდი დოლარის რეალურად განკარგვადი აქტივით, რეალურია, რომ ცენტრალური ბანკი ვერ მოახერხებს კურსის დაჭერას.
სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, რუბლი თავისუფალ ვარდნაში რჩება, დიდი ალბათობით მოსახლეობა შეძლებისდაგვარად ანაღდებს უცხოურ ვალუტებში ნომინირებულ დეპოზიტებს და ცდილობს ნებისმიერი მყარი დასავლური ვალუტის ყიდვას და რუბლის მოშორებას.
ბოლო მონაცემებით, რუსეთის სახელმწიფო და კომერციულ ბანკებში 268 მილიარდი დოლარის მოცულობის და დოლარშივე დენომინირებული დეპოზიტებია. მოსალოდნელია, რომ ამ დეპოზიტების მფლობელების დიდ ნაწილს სანქციების ამოქმედების შემდეგ თავისი თანხის განაღდება მოუნდება, ეს კი საბანკო სექტორის მდგრადობისთვის შესაძლოა დამანგრეველი აღმოჩნდეს.
მეორე მხრივ რუსეთის ხელისუფლებას შეუძლია ამ დეპოზიტების რუბლებში გადატანა, მაგრამ ამას შესაძლოა სოციალური უკმაყოფილების დიდი ტალღა მოჰყვეს.
ეს კრიზისი კიდევ უფრო დამძიმდება იმ გარემოებით, რომ რუსეთი უკვე მოკლებულია კაპიტალის ბაზრებს და არ შეეძლება სტაბილიზაციისთვის ფინანსების მოზიდვა.
რეალურად, ამგვარ ვითარებაში მთავრობას აღარ შეუძლია სოციალური ხარჯების დაფარვა – ეკონომიკური აქტორები და მომარაგების ჯაჭვის ყველა მონაწილე შექმნილი ვითარებიდან გამომდინარე ანგარიშსწორებას დოლარში დაიწყებს. ეს ეკონომიკის ფაქტობრივ დოლარიზაციას ნიშნავს, ამ მოცემულობაში კი ეკონომიკა პრაქტიკული დამბლის მდგომარეობაშია.
გამოსავალი არ არის უცხოეთში ნაღდი ვალუტის სახით განთავსებული ფულის თვითმფრინავებით გადატანაც.
მაგალითისთვის, 2003-2008 წლებში აშშ-ის არმიამ ერაყში მხოლოდ 40 მილიარდი დოლარი ნაღდი ფულის ჩატანა შეძლო. გამოსავალი არ არის ამ ფულის მცირე ნაწილის ჩამოტანაც – ამან პირიქით, შესაძლოა კიდევ უფრო გაამძაფროს პანიკა.
ბევრი ექსპერტის აზრით სწორედ ამგვარი სანქციების მუქარას შეეძლო რუსეთის კალკულაციების შეცვლა უკრაინაზე თავდასხმასთან დაკავშირებით..
[sexy_author_bio]
