დღეს გარემოს დაცვის მსოფლიო დღე (World Environment Day – WED) აღინიშნება.
გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის ინიციატივით, „გაეროს გარემოს დაცვითი პროგრამა“(UNEP) ყოველი წლის 5 ივნისს უძღვნის ერთ-ერთ გარემოს დაცვით საკითხს. 2018 წლის ლოზუნგი კი “პლასტიკის გამოყენების შემცირებაა“.
პლასტმასის ბოთლები, პარკები და კიდევ სხვა სახის პლასტიკის ნაწარმი ხშირად გვხვდება გზის პირებზე, ხევებში, მდინარეებში და მის ნაპირებზე, დაცულ ტერიტორიებზე.
დღესდღეობით, საქართველოში პლასტიკის ნაწილი გადამუშავდება, ნაწილი გამოიყენება ისევე პლასტიკის ნაწარმის წარმოებისათვის, ნაწილი კი იწვება და მისგან ენერგიის აღდგენა ხდება ან გადაამუშავებენ შესაბამის მასალად, რაც გამოიყენება ისევ ენერგიის მისაღებად.
რა ნაბიჯებს დგამს სახელმწიფო პლასტიკის გამოყენების შესამცირებლად და სახიფათოა თუ არა პლასტიკის ნაწარმის ნარჩენები _ ამ საკითხებზე „გურია ნიუსს“ ნარჩენებისა და ქიმიური ნივთიერებების მართვის დეპარტამენტის უფროსი, ალვერდ ჩანქსელიანი ესაუბრა.
„მიმდინარე წლის სლოგანი არის პლასტიკით გამოწვეული დაბინძურების შემცირება. ეს მსოფლიო პრობლემაა და შესაბამისად, ქვეყნები პლასტიკის მოხმარების შემცირების მიზნით, გარკვეულ ღონისძიებებს ახორციელებენ. ამ მიმართულებით აქტიურები არიან ევროკავშირის ქვეყნები, თუმცა აზიის, აფრიკის და სხვა ქვეყნებსაც აქვთ შესაბამისი ღონისძიებები მიღებული. ეს ღონისძიებები შემოიფარგლება სხვადასხვა დამოკიდებულებით. ეს მიდგომები კომპლექსურია და მოიცავს გადასახადის დაწესებას ან აკრძალვას ან ორივეს ერთად. საქართველოც, ამ თვალსაზრისით, შესაბამის ღონისძიებებს ახორციელებს და დაწყებულია მუშაობა მთავრობის დადგენილების პროექტზე, რომელიც დაარეგულირებს ქვეყანაში არსებულ ვითარებას და ძირითადად, მიმართულია პლასტიკის პარკების შემცირებისკენ“, _ ამბობს ჩანქსელიანი.
მისივე თქმით, ქვეყანაში ნარჩენების შემცირების 15-წლიანი ეროვნული სტრატეგიაა განსაზღვრული, რამაც საქართველოში არსებული მდგომარეობა უნდა გააუმჯობესოს.
გეგმა კი პლასტიკის პარკების აკრძალვას და პლასტიკის ნარჩენებზე მომხმარებლის გარდა, მწარმოებელი კომპანიის პასუხისმგებლობას ითვალისწინებს.
„პლასტიკის პარკები, უმეტეს შემთხვევაში, წარმოადგენს შეფუთვის ნარჩენებს და განსაზღვრული არის ქვეყანაში ნარჩენების მართვის ეროვნული სტრატეგია, რომელიც 15 წელზეა გათვლილი და 2016-2030 წლებს მოიცავს, ასევე, შემუშავებულია ნარჩენების მართვის 5-წლიანი გეგმა, სადაც გაწერილი არის დეტალური ღონისძიებები გასახორციელებლად და მათ შორის არის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი საკითხი წარმოების გაფართოებული ვალდებულება. ეს ძალაში შედის 2019 წლიდან და ამ ეტაპზე მიმდინარეობს აქტიური მუშაობა პროექტის მოსამზადებლად. წარმოების გაფართოებული ვალდებულება ნიშნავს, რომ ის კომპანიები, რომლებიც აწარმოებენ პროდუქციას, ამ პროდუქციის ნარჩენები მათ მიერვე უნდა იქნეს შეგროვებული და დამუშავებული. დიდი ხანია ევროპაში ასეა _ პასუხისმგებლობა მარტო მომხმარებელს არ ეკუთვნის და პროდუქტის მწარმოებელიც პასუხს აგებს მსგავსი ნარჩენის მართვაზე. პროექტში ზუსტად იქნება განსაზღვრული ის პასუხისმგებლობები, რაც აქვთ ეროვნულ დონეზე ამ საქმეში ჩართულ სამთავრობო სტრუქტურებს, კომპანიებს, ვისზეც ეს ვალდებულება ხორციელდება. გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრო უკვე მუშაობს პლასტიკის პარკების შემცირებაზე“,_ამბობს ჩანქსელიანი.
ნარჩენებისა და ქიმიური ნივთიერებების მართვის დეპარტამენტის უფროსის თქმით, ქვეყანაში 15 მიკრონზე ნაკლები სისქის პარკები_ წელს, ხოლო 50 მიკრონზე ნაკლები პარკები მომავალ წელს აიკრძალება, მათი ჩანაცვლება კი მრავალჯერადი ჩანთებით და ბიოდეგრადირებადი პარკებით მოხდება.
„პარკები არის საშიში, რადგან ქარის და სხვა საშუალებების მეშვეობით საკმაოდ შორ მანძილზე გადაიტანება. ხვდება წყალში, წყლის რეზერვუარებში, ზღვებში, ოკეანეებში. ოკეანეებში წარმოქმნილია უზარმაზარი კუნძულები პლასტიკის ნარჩენებისაგან. შესაბამისად, ეს მსუბუქი პლასტიკი ყველაზე მეტად ზიანის მომტანია. აქედან გამომდინარე, პირველ ეტაპზე დაგეგმილია მსუბუქი მიკრონის პლასტიკის პარკების შემცირება. პროექტი მოიცავს მიმდინარე წლის ოქტომბრიდან 15 მიკრონზე ნაკლები სისქის პარკების აკრძალვას ქვეყნის ტერიტორიაზე და მომავალი წლის 1 აპრილიდან, 50 მიკრონზე ნაკლები პლასტიკის პარკების წარმოების, გამოყენების და იმპორტის აკრძალვას. ნარჩენების პროექტი მზად არის და უახლოეს დღეებში მთავრობას წარედგინება განსახილველად. პლასტიკის პარკები ჩანაცვლებული უნდა იქნეს ბიოდეგრადირებადი პარკების გამოყენებით. ეს პარკები მცენარეული პროდუქციისგან მზადდება და ამიტომ გარემოში პრობლემას არ ქმნის. თუ პლასტიკის პარკები 100 წელზე მეტი ხნის განმავლობაში რჩება ბუნებაში ისე, რომ არ იშლება, ამ თვალსაზრისით, ის იშლება ან კომპოსტირებადია. ასევეა მრავალჯერადი ჩანთების გამოყენება. პირველ ეტაპისთვის, მაქსიმუმ, 1 წლის განმავლობაში ვფიქრობთ, 15-50 მიკრონის პარკების აკრძალვას და შემდეგ უკვე ნაბიჯები გადაიდგმება სხვა სახის პლასტიკის შესამცირებლად“,_ამბობს ჩვენი რესპონდენტი.
ალვერდ ჩანქსელიანის თქმით, პლასტიკის ნაწარმი გარემოს დაბინძურების გარდა, ხშირად ცხოველების სიკვდილის მიზეზიც ხდება.
„საფრთხე ნამდვილად არის პლასტიკის ნივთებისგან. მათი გადაყლაპვის შედეგად ასეულობით ცხოველი იღუპება, მათ შორის, ზღვის ბინადრები, ძუძუმწოვრები, რადგან საჭმლის მომნელებელი სისტემა ვერ ინელებს. პლასტიკის პარკები დამზადებული არის ნავთობპროდუქტებისგან და შესაბამისად, შეიძლება ისიც განვიხილოთ, როგორც დაბინძურების საშუალება. თუმცა, ის სახიფათო ნარჩენს არ განეკუთვნება, მაგრამ მისი დაშლის პერიოდია ძალიან ხანგრძლივი, ამიტომ მან შეიძლება გავლენა მოახდინოს, როგორც ტოქსიკურად, ასევე, ფიზიკურად. სამწუხაროდ, ნარჩენების გატანის მომსახურებას მუნიციპალიტეტები სრულად ვერ ახერხებენ, განსაკუთრებით სოფლებში, ამიტომ ნარჩენები იყრება ხევებში, მდინარეთა კალაპოტებში, რაც ძალიან სერიოზულ პრობლემას წარმოადგენს. ეროვნულმა სტრატეგიულმა გეგმამ უნდა აღმოფხვრას არალეგალური გადაყრა და არალეგალური ნარჩენების შეგროვება და ლიკვიდაცია და შესაბამისად, მიეწოდოთ სოფლებს შესაბამისი მომსახურება, რომ გატანილი იქნეს ეს ნარჩენები ნაგავსაყრელზე და უნდა ვიმუშაოთ მის გადამუშავებასა და ასევე, პრევენციული ღონისძიებების გახორციელებაზე“, _ამბობს ჩანქსელიანი.
