“გურია ნიუსი” სისტემატურად აშუქებს გურიის სოფლის მეურნეობაში არსებულ მწვავე პრობლემებს. ეს თითქმის ყველა მიმართულებას ეხება, რაც ამ დარგში არსებობს. თუმცა ამჯერად მხოლოდ სიმინდის კულტურაზე ვისაუბრებთ, რომელიც ,კარგა ხანია, გურიის სახნავ–სათეს ფართობებში არ ჩანს და სამწუხაროდ, იქაურობას, უმეტესად, ეკალ–ბარდი ედება.
ახლა, 2025 წლის ზაფხულის მიწურულს, როცა ის პერიოდია, საყანე ფართობების ღონიერტაროიანი ყანები რომ უნდა ტორტმანებდეს, ბაზარში ჭყინტი ტარო საძებარი გახდა.
_ საიდან მოიტანეს ამდენი დაკოტავებული ტაროები? ავსებულია დახლები ვითომ ჭყინტი სიმინდის ტაროებით. ეს ჰიბრიდია, გაარჩევ და შიგ თაგვისხელა ნაყოფია. ესაა სიმინდი? შვილიშვილს ჭყინტი სიმინდი ვერ ვუყიდე. არ მეგონა, გურიაში თუ ასე წახდა საქმე და არც ყანა აბადიათ უკვე და არც ჭყინტი სიმინდი, აქედან გამომდინარე…
კი არ ვბრაზდები, გული მწყდება. ხალხიც მიეჩვია ეტყობა საიდანღაც შემოტანილი სიმინდის უფრო იაფად ყიდვას და ამიტომაც ხდება ეს ყველაფერი. ისე როგორ გაუჭირდათ, რომ სახალისოდ მაინც ვერ თესავენ საკუთარ მიწაზე სიმინდს? საკუთრებაში ხომ ყველას აქვს საყანე ფართობი? _ გვეუბნება თბილისელი სტუმარი, წარსულში გურიის მკვიდრი მზეონა ლომჯარია, რომელიც, როგორც თავად გვითხრა, სტუმრადაა ჩამოსული და ბაზარში შვილიშვილისთვის “ერთი კარგი ტარო” ვერ იყიდა.
ჩვენ არაერთხელ ვწერდით, რომ ამ პრობლემას არაფერი შველის. სახნავ-სათესი სავარგულები აღარ მუშავდება, პროცესი დაღმა დაეშვა. მიზეზი ამისა კი ბევრი რამაა _ მუშახელის სრული ნაკლებობა, უფულობა, ტექნოლოგიური ჩამორჩენა _ არაა ტრაქტორები, ძვირია სათესლე მასალა და ასე შემდეგ.
_ ბაზარში როცა გინდათ, შემოდით, სიმინდი სულ არის. თუმცა, უმეტესად, იმპორტული. კი იცით, სურსათის ფასი დღეისთვის სტაბილურია, სიმინდის ფასიც სტაბილურად ჩანს. ერთი კილოგრამი სიმინდის ფქვილი, დიდი ხანია, სამი ლარი ღირს. თუმცა, ძვირია თუ არა ეს? რა თქმა, მაინც ძვირია, რადგან როგორც სხვადასხვა საინფორმაციო წყაროებიდან ვიგებთ, სიმინდის ფასი მთელ მსოფლიოში შედარებით ყველგან იაფია. ალბათ, ხალხსაც არ სურს თავის შეწუხება, თორემ შენს დათესილ ყანას რა სჯობს, _ გვეუბნება ოზურგეთის ბაზრის (“სოფლის ნობათი”) დირექტორი სოსო სიხარულიძე.
_ დათესვა რომ გინდოდეს, მე მინდა, მაგალითად, არანაირი საშუალება არ არის. რამდენჯერ ვთქვათ? ღობე არაა, ტრაქტორი არაა, მუშახელი არაა, სათესლე მასალა არაა, ფული არაა… რანაირად უნდა ქნა? ამიტომ ვერ თესავს ხალხი და ავია თუ კარგი, ამჯობინებს იმ შემოტანილი სიმინდის ყიდვას. მეც დიდი სიამოვნებით დავთესავ, თუმცა, არაა საშუალება. თვითღირებულება და საბაზრო ფასი რომ გათანაბრდება ან პირველი გადაუსწრებს მეორეს, რანაირად უნდა დავთესოთ? _ გვეუბნება მშრომელი ოჯახის წარმომადგენელი, მეურნე დიმიტრი ხურციძე.
ის სინანულით ამბობს, რომ ენატრება ის დრო, როცა საყანე ფართობში სიმინდის შრიალი ისმოდა და დილაადრიან შეუდგებოდნენ თოხნას.
გასული საუკუნის 90-იან წლებში, როცა საბჭოთა კავშირი დაიშალა, სოფლის მეურნეობის მოშლამ ყველაზე მტკივნეულად იმოქმედა მოსახლეობაზე. იმავე 90-იან წლებში, ხალხი შეეცადა, საკუთრებაში მიზომილ ფართობებში სიმინდი დაეთესათ და კარგა ხანს ეს პროცესი მართლაც შეუქცევადი იყო. შეღობეს საყანეები, თესავდნენ და იწევდნენ საკმაოდ დიდ და ხარისხიან მოსავალს.
_ დავიჯერო, ახლა უფრო უჭირს ხალხს ყანის დათესვა? აბა, მაშინ, დაბნელებულ წლებში როგორ ვღობავდით და ვთესავდით? აღარ სურთ იმიტომ, რომ ძველი ხალხი წავიდა, ვისაც მიწა და შრომა უყვარდა. ახლა სხვა სიტუაციაა _ მუშახელი უცხოეთში გაედინება. ვისაც შრომა შეუძლია, ის კარგ ანაზღაურებად სამსახურს ეძებს. ყანის თოხნაში რომ სარგებელი ვერ დაინახა, იყიდა ის შედარებით იაფად შემოტანილი სიმინდი. ახლა ხომ პროდუქტის უთვალავი სახეობაა ბაზარზე, ფასებიც სტაბილურია. 90-იან წლებში კი მეტი არაფერი იყო… თუმცა შენს მოწეულ სიმინდს რომ არაფერი სჯობს, კი ვხედავთ. უკვე ყველა იძახის, რომ საჭმელ–სასმელი არ აკლიათ, მაგრამ ჭყინტი სიმინდი და ადგილობრივი სიმინდის ფქვილით გამომცხვარ მჭადი ენატრებათ. მეც ძალიან მინდა, ყანა დავთესო, თუმცა, უკვე ვეღარ შევძელით მე და ჩემმა მეუღლემ. შარშანდლამდე ვიჭირვებდით. გულს უხაროდა, ორი ტონა სიმინდი შემოგქონდა შინ და ჩვენს საჭიროებას ჰყოფნიდა. ახლა კი ვართ ჩვენებური სიმინდის მონატრული, _ გვეუბნება ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭანიეთის მკვიდრი, ეთერ ლომჯარია და დასძენს, რომ ამინდიც იმდენად ჭირვეული გახდა, ყველა პრობლემას ესეც დაემატაო.
როგორც ცნობილია, სიმინდის მთავარი იმპორტიორი ქვეყანა რუსეთია, რომელსაც თურქეთი და უკრაინა მოსდევს. საქართველოში ხშირად შემოჰქონდათ სიმინდი უკრაინიდან. ახლა, როგორც ამბობენ, ომის გამო ეს პროცესი შეჩერდა.
_ ერთ ჰექტარ ფართობზე, კარგ პირობებში 7-8 ტონა სიმინდის მოყვანა შეიძლება. გურია ხომ მცირემიწიანი რეგიონია, მაგრამ საყანე ფართობი ყველას აქვს. რაოდენი მაღალიც უნდა იყოს ხარჯი, სასოფლო–სამეურნეო საქმით ვინც არის დაკავებული, ყანა აუცილებელია. ამ ყველაფერს, ჩვენებურად რომ ვთქვათ, თავის მობმა სჭირდება. “კორმა–საკვებით” და გენმოდიფიცირებული სიმინდით ნაკვები არც ფრინველის ხორცია ძველებურად გემრიელი და არც ღორის.
ფაროსანა რომ გამოჩნდა, მახსოვს, როგორ დააზიანა ფართობები _ ერთიანად მოსპო, სიმინდის ტარო აღარ ვარგოდა. მერე, როცა შეწამვლა დაიწყო სახელმწიფომ, ფაროსანამ საგრძნობლად იკლო და სიმინდს ეშველა, თუმცა, უკვე არავინ თესავს. ახლა კი ჭყინტ სიმინდს ყველა ეძებს. არ ვიცი, ამ პრობლემას რა ეშველება, , მსურს კი ისეთ აბიბინებულ სიმინდის ყანებს ვხედავდე, როგორც ეს წარსულში მინახავს, _ გვეუბნება პროფესიით აგრონომი, პროფესიულ მუშაობაში გამოცდილი მეურნე ელდარ თავაძე.
_ ახლა ხშირად ამბობენ, რომ გურიაში გავრცელებული იყო ღომის კულტურა და რა მოხდება, რომ დავთესოთო? ასეთ აზრებზე მეცინება. სიმინდი ვერ დაგითესავს და ღომს თესავ? ან რანაირად ჩაანაცვლებს ერთი მეორეს? სახალისოდ, რაც გინდა, დათესე ბოსტანში, მაგრამ ეს არაა სერიოზული მიდგომა.
გურია, ისევე როგორც მთელი საქართველო, მიწათმოქმედებით არსებობდა და მარცვლეული კულტურებიდან ბრინჯი მოჰყავდათ, შემდეგ ეს სიმინდს ჩაუნაცვლებია. მოგვიანებით საყანე ფართობებშიც თხილი დარგეს და ცოტა დაიტოვეს სიმინდის დასათესად. ახლა ეკალ–ბარდია გადავლილი და რა გითხრათ…
ოზურგეთიდან სამტრედიის მიმართულებით რომ მიდიხარ, ჩოხატაურში შესვლამდე, გადახედეთ, როგორ მიტოვებული და გავერანებულია საყანე ფართობები. გულსაკლავია ეს ყველაფერი. გლეხი ამ პრობლემას მარტო ვერ შეეჭიდება _ სახელმწიფოს საქმეა ეს. არ უნდა იმის ძახილი, რომ ღირებულებაზე მეტია თვითღირებულება. არაა მთლად მასე ერთ ჰა ფართობზე, თუ მიხედავ, როგორც საჭიროა, ათ ტონა სიმინდს მოიწევ. თუ არადა, ხუთასი კილოგრამიც არ დაგრჩება. ნებისმიერი საქმე ასეა და დანარჩენი სახელმწიფომ უნდა იფიქროს, როგორ უშველოს პრობლემას, _ ამბობს ოზურგეთის, სოფელ წითელმთის მკვიდრი ლილი დოლიძე.
იუმორით საუბრობს არსებულ მდგომარეობაზე ოზურგეთელი მეურნე ვანო ჩავლეშვილი:
_ ახლახან ოზურგეთის ბაზარში რამდენიმე ახალგაზრდა დარბოდა. იძახდნენ, ნამდვილი სიმინდის ტარო გვინდა, ფესტივალზე უნდა წარვადგინოთო. გამეცინა, ამასაც მოვესწარი ამდენის მნახველი კაცი, ბაზარში სიმინდის ტარო აღარაა და რომელიც დევს, იმაზე ყველა იძახის, ჰიბრიდია და არ გვინდაო. დალოცვილო, ჰიბრიდი თუ არ გინდა, იმის სამყოფი მიწა მაინც აქვს ყველას, ორას კვადრატულ მეტრ ფართობზე დათესონ და ხილივით სანატრელად არ გქონდეთ?! საინტერესოა, ამ შემოდგომაზე რამდენ ტაროს დაითვლიან გურულები… როგორც ცნობილია, სოფლებში ორი–სამი ოჯახი თუ თესავს საყანე ფართობს ან ათიოდე. უმეტესად აღარ ითესება. ესაა საქმე? გამაგებინეთ, თუ ვერ თესავენ, ეს ჰიბრიდი ვიღამ მოიყვანა? არ უნდოდა დათესვა, შრომა არ სჭირდებოდა? ხომ იძახიან შეუღობავია ყანა და ტრაქტორი არსადააო. ვისაც უნდა, იმდენის მოყვანას მაინც შეძლებს, მერე ქუჩაში არ იყვიროს, რატომ არ არის ჭყინტი სიმინდი. ისე კი, ეს პრობლემა სახელმწიფოს დონეზე უნდა გადაიჭრას და ბოლო სამი წელია, სულ ცოტა, პრობლემა საგანგაშო ხდება. თუ საჭირო არაა სიმინდი, მაშინ იმ ჩინურ თუ თურქულ სიმინდს რატომ ვყიდულობთ? ნება უნდა იყოს ზემოდან, რომ ხალხმა, ვინც სოფელს შემორჩა, მიწათმოქმედება არ მიატოვოს. დაეხმარონ მათ თანამედროვე ტექნოლოგიებით, რომ საყანე მიწები არ გავერანდეს. მახსოვს, პრივატიზაციის დროს, ადამიანები , ლამის, ერთმანეთს ხოცავდნენ, სად და რამდენი მიწის ფართობი მიეზომათ. დალოცვილო, ახლა რატომ გაატყიურეთ ან ატყიურებთ? მოიკრიბეთ ძალ–ღონე და მიხედეთ მიწას, რომელიც ოქროზე უმჯობესია, _ გვეუბნება ვანო ჩავლეშვილი.
საქართველოში სიმინდის მოსავლის კლება 2020 წლის შემდეგ აშკარად შეინიშნება. მანამდე კი, საქსტატის მონაცემებით, ის 263.000 ტონას შეადგენდა.
ცნობილია ის ფაქტი, რომ ქართული სიმინდი, უფრო სწორად, არაერთი გამოყვანილი ჯიში არსებობს, რომელიც შეუცვლელია და მას ქართველი გლეხკაცი საუცხოოდ უვლიდა და მოჰყავდა. გვახსოვს ის პერიოდიც, როცა ჰიბრიდული ჯიშების მოძალება ხდებოდა და დღეს, სამწუხაროდ, აშკარად ჩანს მისით ჩანაცვლება ტრადიციული ჯიშებისა. საქართველოში სიმინდის უმეტესი რაოდენობა (ოცდაათ პროცენტზე მეტი) იმერეთში მოდის. თუმცა, აქაც იკლო.
“გურია ნიუსთან” საუბარში ოზურგეთელები საუბრობენ იმაზეც, რომ კოვიდ ინფექციის პერიოდში შეძლო ხალხმა სიმინდის დათესვა და მოყვანა. ბევრი სოფელში დაბრუნდა და ეს საქმე გააძლიერა. თუმცა, დღეისთვის პროცესი კვლავ თავქვე დაეშვა:
_ ჩვენ მარტო ჩვენი სამყოფი კი არა, იმდენი სიმინდის მოწევა შეგვიძლია, ვიმყოფინოთ და მეზობელ ქვეყნებშიც გავიტანოთ. ვინც არ იცის, მათ საყურადღებოდ ვიტყვით, რომ ქართულ სიმინდზე მეზობელ ქვეყნებში საკმაოდ დიდი მოთხოვნაა, _ ამბობენ ისინი.
ავტორი
