“ადამიანის მთავარი ღირებულება თავისუფლებაა. დარწმუნებული ვარ ქართველი ერი არ შეეგუება ხელისუფლების მონობას და რეალური დემოკრატიული განვითარების გზას აირჩევს” _ ამბობს კონსტიტუციონალისტი ვახტანგ ხმალაძე.
_ საქართველოში დღეს კანონი დეკლარირებულად არის უზენაესი.
_ მკაფიო ზღვარი უნდა გავავლოთ კანონსა და სამართალს შორის. კანონი, პირველ რიგში, უნდა იყოს სამართლიანი, ნებისმიერი ხელისუფლება უნდა ასრულებდეს საზოგადოების მოთხოვნას. დავუფიქრდეთ ტერმინს “საჯარო მოსამსახურე” _ ეს ნიშნავს ხალხის სამსახურში ყოფნას და არა _ პირიქით. როცა საზოგადოება ამას გააცნობიერებს, მაშინ გაიმარჯვებს.
თუ ძალადობას თავი დაუხარე, დარწმუნებული უნდა იყო, მოძალადე ხვალ მეტად იძალადებს შენზე. ეს აქსიომაა. ამიტომ უნდა დავფიქრდეთ, სად გადის ზღვარი, რომლის შედეგად ადამიანის ცხოვრება აუტანელი ხდება. ამიტომ თავიდანვე უნდა გავუწიოთ წინააღმდეგობა, რადგან შედეგი უფრო მძიმე იქნება.
_ რა ფორმით? ხელისუფლებამ შეზღუდვის მექანიზმი უფრო გაამკაცრა.
_ ნებისმიერი ფორმით. როცა გაშინებენ, ნუ შეშინდები, ნუ დაჰყვები მათ ნებას. ყბადაღებული აზრი იმის შესახებ, რომ მაინც გაიგებენ, საარჩევნო კაბინაში ვის მიეცი ხმა, აბსურდია. იქ შენ ხარ მარტო და შენი სინდისის მიხედვით აკეთებ არჩევანს. 3500 უბანზე 2 და 3 კაბინაა, ყველგან ვიდეოთვალის დაყენება, პრაქტიკულად, შეუძლებელია. მთავარია, არჩევნების თემატიკაზე საზოგადოებას მივცეთ განათლება, რაშიც მედიის როლი განუსაზღვრელია.
_ რვიანის შეხვედრაზე, საზოგადოებრივი მაუწყებლის დირექტორს გია ჭანტურიას დავუსვით კითხვა, არის თუ არა პირველი არხი თავისუფალი პოლიტიკური კონიუნქტურისგან,-მეთქი და კონტრშეკითხვა მივიღე, თქვენ როგორ ფიქრობთო?
_ სხვა რა პასუხს ელოდით მისგან?! მხოლოდ თავისუფალ მედიას შეუძლია საზოგადოებისთვის არაკონიუნქტურული მოსაზრებების მიწოდება. რასაც სამივე ნაციონალური არხი აკეთებს, ეს არის მიკერძოებული ინფორმაციის, ფაქტების შექმნა და არა რეალობის ასახვა.
_ რა არის საარჩევნო კოდექსში მთავარი პრობლემა?
_ აქ კომპლექსური მიდგომაა საჭირო. უმნიშვნელოვანესია ამომრჩეველთა აღრიცხვა _ ის სიახლე, რაც გვინდა დავნერგოთ, არის ბიომეტრული მონაცემებით ანუ თითების ანაბეჭდების მიხედვით ამომრჩეველთა რეგისტრაცია, რაც არჩევნების დღეს მთლიანად გამორიცხავს კარუსელებს, ბიულეტენების ჩაყრას. მთავარი დოკუმენტი იქნება ჩვენი საკუთარი თითი და არა პირადობის მოწმობა. ამომრჩეველთა რაოდენობა _ სამი მილიონ შვიდასი ათასი, გაბერილი მონაცემებია. ეს არის ის რესურსი, რომელსაც ხელისუფლება იყენებს თავის მხარდამჭერთა რაოდენობის გასაზრდელად. მმართველმა გუნდმა ჩვენს წინადადებაზე ჯერ გვიპასუხა, ძვირი დაჯდებაო _ დაასახელეს 200 მილიონი ლარი. დავიანგარიშეთ და ვნახეთ, რომ მათ ეს ციფრი ოთხჯერ გაზარდეს. შემდეგ თქვეს მარტო თბილისშიო, რაზეც არ დავთანხმდით, რადგან აქ მივიღებდით ორ პირადობის მოწმობას, რაც არ გამორიცხავდა ორჯერ ხმის მიცემას.
_ ქართული ხასიათია, რომ ყველაფერი სხვას დავაბრალოთ. არის საზოგადოება თვითკრიტიკული?
_ ამომრჩეველმა თავად უნდა განსაზღვროს, რამდენად ზრუნავენ საარჩევნო სუბიექტები მისი მოთხოვნების შესრულებისთვის და ამის მიხედვით გააკეთოს არჩევანი. ყველა ადამიანს პროპორციულად უნდა ჰყავდეს საკუთარი წარმომადგენელი პარლამენტში. ასეთი სისტემა იქნება სამართლიანი და გარანტი, რომ არც ერთ გამარჯვებულს არ ჰქონდეს მომავალ არჩევნებზე ისევ გარანტირებული გამარჯვების იმედი.
საქართველოში ხელისუფლებიდან ნებით წასვლა არავის არ უნდა. ასეთი ხელისუფლება ნაკლებად ზრუნავს თავის ამომრჩეველზე, რაც ხელს უწყობს მაღალი დონის კორუფციას, აღარ მუშაობს შემზღუდავი მექანიზმი _ თუ პასუხს არავინ არ მომთხოვს, თავისუფლად მოვიპარავ. ხელისუფლების ხელში ძალიან დიდი სახელმწიფო რესურსია _ მედია, ძალოვანი სისტემა, სოციალური სფერო, დიდი მნიშვნელობა აქვს პოლიციის დეპოლიტიზაციას.
ყველა განვითარებულ ქვეყანაში პოლიცია ემსახურება კანონის დაცვას და არა ხელისუფლებას. ასე წერია ჩვენს კონსტიტუციაში. ქვეყნის უზენაესი კანონის მიხედვით, არჩევნებიც არის თანასწორი და მისი შედეგების გაყალბება ისჯება სისხლის სამართლის პასუხისგებით. ელექტრონული მედიის გარდა, პრობლემებია ბეჭდურ მედიაშიც, ხშირად კანონის დარღვევით საბიუჯეტო ფული მიედინება, როგორც ცენტრალურ, ასევე ადგილობრივ ბეჭდურ საშუალებებში. ამიტომ ისინი კარგავენ ობიექტურობას და მმართველი გუნდის სამსახურში დგებიან. აუცილებელია ეს არხები გადაიკეტოს. ხელისუფლება მიზანმიმართულად თავის დაქვემდებარებაში აქცევს საზოგადოებასთან ურთიერთობის უფრო მეტ საშუალებას.
ჩვენ წელიწადზე მეტია, დავიწყეთ მუშაობა საარჩევნო გარემოს შესაცვლელად. უნდა გავაძლიეროთ ხელისუფლებაზე მორალური ზემოქმედება, რაშიც მხარში გვიდგას მთელი დემოკრატიული მსოფლიო. ახლა მთავარია, ჩვენი საზოგადოების აზრი, რადგან ნებისმიერ სახელმწიფოში მოქალაქე ძირითადი მოთამაშეა.
_ თუმცა, დღეს პარლამენტში პოლიტიკურ გადაწყვეტილებებს იღებს ერთპარტიული უმრავლესობა.
_ როცა არჩევნებზე ვერც ერთი პარტია ვერ მიიღებს ხმების ნახევარზე მეტს, რამდენიმე პოლიტიკური ძალა შექმნის კოალიციას. ევროპის თითქმის ყველა ქვეყანაში კოალიციური მთავრობებია. ერთპარტიული უმრავლესობის დროს მუშაობს “ვულგარული მაჟორიტარიზმის პრინციპი” _ “დღეს ჩვენ ვართ ხელისუფლებაში და რაც გვინდა, იმას გავაკეთებთ”. ამიტომ ოპოზიციამ უნდა გააძლიეროს “დემოკრატიის დარაჯის” ფუნქცია. უსამართლოა ის სისტემა, როცა პარლამენტში, ასევე საკრებულოებში მხოლოდ ერთ პარტიას აქვს მანდატები.
_ მაჟორიტარი დეპუტატები უფრო დანიშნულები არიან, ვიდრე ხალხის მიერ არჩეულები.
_ დღევანდელი საარჩევნო კოდექსის მიხედვით, იმარჯვებს ის, ვინც ხმების 30%-ს დააგროვებს. სამართლიანი იქნება, თუ ზღურბლს 50%-მდე გავზრდით. მაშინ, რეალურ კანდიდატებს შორის გაიმართება მეორე ტური და გამოჩნდება, ვის ჰყავს მეტი მხარდამჭერი. ყველა ამომრჩევლის ხმის “წონა” უნდა იყოს თანაბარი. ყველაზე პატარა ოლქში, სადაც 3 500 ამომრჩეველია და დიდი ქალაქ ქუთაისშიც, თითო დეპუტატს ირჩევენ. ამით ირღვევა ამომრჩევლების თანასწორობის პრინციპი. ხელისუფლებას შეცდომაში შეჰყავს საზოგადოება, როცა ამბობს, რომ ყველა რაიონს თავისი დეპუტატი უნდა ჰყავდეს. საქართველოს კონსტიტუციის თანახმად, პარლამენტის წევრი არის სრულიად საქართველოს წარმომადგენელი და მნიშვნელობა არ აქვს, ის მაჟორიტარული წესით არის არჩეული თუ პროპორციულით.
