დღევანდელ ნომერში ვისაუბრებ იმ ძირითად პრობლემებზე, რომლის შესახებაც ფერმერები მოგვმართავენ და ვეცდები, ავხსნა ამ პრობლემების არსი და მიზეზები, მაგრამ ეს ძალიან ვრცელი თემაა და ერთ წერილში ან ერთჯერადად მათი სრულფასოვნად ახსნა შეუძლებელია, რადგან ჩვენ ცოცხალ ორგანიზმებთან გვაქვს საქმე _ მცენარე და მასზე გავრცელებული სოკოვანი, ბაქტერიული, ვირუსული დაავადებანი და მავნებლები.
ისინი პირდაპირ არიან დამოკიდებულები გარემო პირობებზე, ამიტომ, დროსა და სივრცეში განსხვავებული სურათი გვაქვს და შესაბამისად, ამ პრობლემებისადმი მიდგომაც სხვადასხვაა.
ერთმანეთისგან განსხვავდება, როგორც ცალკეული ნაკვეთის მდგომარეობა, ასევე კლიმატიც, წლებისა თუ მდებარეობის მიხედვით. ძალიან ხშირად დიდი გავლენა აქვს მიკროკლიმატს, რომელიც რაიონის და სოფლის დონეზე კი არა, არამედ ერთ და იგივე კარმიდამოში ნაკვეთების მიხედვითაც განსხვავდება. განსხვავებულია ნაკვეთების ფიტოსანიტარული მდგომარეობაც.
წელს ძალიან ცუდი და არახელსაყრელი ამინდებია სოფლის მეურნეობისთვის. არსებული კლიმატი იდეალურად უწყობს ხელს სხვადასხვა სოკოვანი, ვირუსული ბაქტერიული დაავადების თუ მავნებლების გაძლიერებას.
მებოსტნეები განსაკუთრებით პომიდვრის “გაშავებასა” და კიტრის “გაყვითლებას” უჩივიან. პომიდორი გვალვაგამძლე მცენარეა და მას მშრალი ამინდები უყვარს. ასე რომ, წელს პომიდვრისთვის მეტად არასასურველი კლიმატია.
სამწუხაროდ, მცენარეების შეწამვლაში აქტიურ საგნად კვლავ ცოცხი რჩება, რაც კატეგორიულად დაუშვებელია, რადგან ამ დროს არ ხდება მცენარის სრული დაფარვა, რაც განსაკუთრებით აუცილებელია კონტაქტური მოქმედების (მაგალითად, ბორდოს ხსნარი) გამოყენებისას. ასეთი ტიპის პრეპარატები მთელ მცენარეზე აკეთებენ აფსკს და ამით სოკოს საშუალება არ ეძლევა, რომ მცენარეში შეიჭრას ანუ მსგავსი პრეპარატები ჯავშნის ფუნქციას ასრულებენ. ეს ჯავშანი არამდგრადია და წვიმისა და ნესტის პირობებში მალე ეცლება მცენარეს, ამიტომ საჭიროა უფრო ძლიერი და სხვა დაცვითი მექანიზმების (სისტემური ან თანამედროვე ტექნოლოგიების) მქონე პრეპარატების გამოყენება. აგრეთვე, საჭიროა გაიზარდოს პრეპარატის დოზირება და ჯერადობა (ამავე მიზეზით “გაშავდა” კარტოფილიც. კარტოფილი, პომიდორი, ბადრიჯანი და წიწაკები ერთ ოჯახს მიეკუთვნებიან და მსგავსი დაავადებებით ავადდებიან).
ზემოთ ჩამოთვლილი შენიშვნები ყველა სასოფლო-სამეურნეო კულტურის მოვლისას არის გასათვალისწინებელი!
კიტრი წყლის მოყვარული მცენარეა, მაგრამ მაღალი ფარდობითი ტენიანობა, რითაც წლევანდელი სეზონი განსაკუთრებულად გამოირჩევა, კიტრისთვისაც ცუდია, რადგან მავნებელ-დაავადებები აქაც მძლავრობენ.
წლევანდელი კლიმატი სასოფლო-სამეურნეო კულტურებისთვის, განსაკუთრებით კი ბოსტნეულისთვის, სტრესს-ფაქტორს წარმოადგენს. გადარჩენილი ბოსტნეულის შესანარჩუნებლად საჭიროა შემდეგი ღონისძიებები:
_ სხვადასხვა მიზეზით დაზიანებული მცენარეები გატანილი უნდა იქნეს ნაკვეთიდან და დაიწვას, რაც შეამცირებს დაავადებების კერებს. ამოთხრილი მცენარეების ადგილებში გაკეთდეს დეზინფექცია;
_ გაგრძელდეს მცენარეთა პროფილაქტიკური და სამკურნალო წამლობები სოკოვანი დაავადებების წინააღმდეგ. აუცილებელია გავერკვეთ, რა დაავადებებია ჩვენს ბოსტანში და შესაბამისი ღონისძიებები ჩავატაროთ;
_ ამ დროს მნიშვნელოვანია მცენარის ჯანსაღი სრულფასოვანი კვება. აუცილებელია მაკრო (N.P.K) და მიკრო (B. Fე. Mგ. ჩა და ა.შ.) ელემენტების შემცველი ორგანომინერალური თუ ორგანული სასუქების გამოყენება (არ ვურჩევთ წუნწუხის ანუ “ჟიჟის” გამოყენებას, განსაკუთრებით, როცა სოკოვანი და ვირუსული დაავადებების ფონი ძლიერია). ფერმერთა მომსახურების ცენტრებში შეგიძლიათ შეიძინოთ (როგორც ფესვიდან, ისე ფესვგარეშე) ბოსტნეულის დამატებითი კვებისთვის საჭირო საშუალებები და ის შეარჩიოთ თქვენი ბოსტნის მოთხოვნის მიხედვით.
წლევანდელმა ამინდებმა არა მარტო ბოსტნეულზე, არამედ ყველა კულტურაზე გამოიწვია პრობლემების გაძლიერება.
“კარმიდამო ჩემის” ივნისის ნომერში გამოქვეყნდა სტატია ვაზის “აჭრელებაზე”, რაც მავნებელ ჭიჭინობელას მომრავლებით არის გამოწვეული, აგრეთვე ძალიან მძიმე სურათია სოკოვანი დაავადებების (ჭრაქი, ნაცარი) მხრივაც; ეს სიმწიფეში შესვლამდე, შეთვალვისას კი მასიურად წამოვა ყურძნის მარცვლის სიდამპლეები, ამიტომ, თადარიგის დაჭერაა საჭირო.
ციტრუსის შემთხვევაში ხაზი უნდა გავუსვათ იმას, რომ შარშან ციტრუსების სოკოვანი დაავადება ქეცი ანუ სკები ნაკლებად აღინიშნებოდა, რის მიზეზიც მშრალი ზაფხული იყო, ხოლო წელს, კლიმატიდან გამომდინარე, იგი მასიურადაა ციტრუსებში, განსაკუთრებით შეიმჩნევა ახალ ნაყარზე, რომელიც გამონასკვნის შემდგომ ნაყოფზე გადადის და პროდუქტს სასაქონლოს სახეს უკარგავს. დაავადების ასეთი გავრცელება საფრთხეს მომავალი წლის მოსავალსაც უქმნის. ასევე, სასურველი ფონია ვერცხლისფერი ტკიპას (ციტრუსის “გაშავება”) მავნელობისთვისაც, ამიტომ, სასწრაფოდაა აუცილებელი ღონისძიებები გასატარებელი.
ზემოთ ჩამოთვლილი პრობლემების მოსაგვარებლად, საჭიროა, მიმართოთ სპეციალისტებს, რადგან ყველა ნაკვეთი ინდივიდუალურ მიდგომას მოითხოვს მასზე განთავსებული კულტურების, მათი წინამორბედების, მიკროკლიმატის და ფიტოსანიტარული მდგომარეობის გათვალისწინებით. აგრეთვე, საჭიროა მოსავლის აღების დღიდან დავიწყოთ ზრუნვა მომავალი წლისთვის და ჩავატაროთ შესაბამისი პროფილაქტიკური ღონისძიებები _ პრობლემების წარმოშობისას, მათი გადაწყვეტა გაცილებით ძნელია და რიგ შემთხვევაში _ შეუძლებელიც კი.
მარინე სუნგულია,
კონსულტანტი, ბიოლოგიურ-მეცნიერებათა ასოცირებული დოქტორი
