დღევანდელი ნომრის სტუმარი, ბესო მჟავანაძე ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ლიხაურში სოფლის მეურნეობას მარტო უმკლავდება. ყოველი დილა მისთვის ექვს საათზე იწყება და გვიანობამდე თავის კარმიდამოში შრომობს. თუ ადრე არავითარი შეხება არ ჰქონდა სოფლის ცხოვრებასთან, ახლა პირიქით _ უნდა, რომ ყველაზე შემოსავლიანი და ლამაზი კარმიდამო ჰქონდეს მისი თქმით, ადრე, სადაც ახლა საყანე ფართობი და სხვადასხვა კულტურა აქვს გაშენებული, ჩაის გავერანებული პლატანციები იყო. ბატონი ბესო, ორგანიკას გამოყენების დიდი გულშემატკივარია.
1974 წელს, საქართველოს სასოფლო სამეურნეო ინსტიტუტის აგრონომიული ფაკულტეტის (სპეციალობა _ მცენარეთა დაცვა) დამთავრების შემდეგ, მუშაობა ერთ-ერთ კოლმეურნეობაში ბრიგადირის მოადგილედ, მცენარეთა დაცვის (წამლობის) დარგში დაიწყო.
_ ვმუშაობდი ოჩხამურისა და შემდეგ ქობულეთის მებოსტნეობის მეურნეობებში ენტომოლოგად. 1978-1982 წლებში ასპირანტად ანასეულის ჩაისა და სუბტროპიკული კულტურების კვლევით-სამეცნიერო ინსტიტუტში. 1991-1976 წლებში, ქ. ქობულეთის საკრებულოს თავმჯდომარედ, 1976-2003 წ.წ. აჭარის ენერგოკომპანიის აბონენტთა მომსახურების სამსახურის უფროსად, შემდეგ ქ. ქობულეთის ელ. ქსელების უბნის უფროსად. ვარდების რევოლუციისა და აჭარის რევოლუციის შემდეგ, ქობულეთის მუნიციპალიტეტის გამგებლის მოადგილე ვიყავი და პრეზიდენტის მიერ რაიონებში დარიგებული ტრაქტორების ამხანაგობის თავმჯდომარე.
ოზურგეთში ჩამოსვლა მას შემდეგ გადავწყვიტე, რაც მამაჩემი გარდაიცვალა და კარმიდამო რჩებოდა უმეთვალყურეოდ _ ან უნდა გავერანებულიყო ან უნდა გაგვეყიდა. თავიდანვე, ახალგაზრდობაში ვიყავით წინააღმდეგი გაყიდვის, რადგან უნდა შეგვენარჩუნებინა ჩვენი მამა-პაპური ეზო-გარემო. პატარა აღარ ვარ, 62 წლის გავხდი, ვიფიქრე, სიბერეს გავატარებ სოფელში -მეთქი, მიწასთან მუშაობა მიყვარს, ამიტომ, გადმოვედი სოფელში.
_ დიდი ხნის განმავლობაში ვათვალიერებდი თქვენს კარმიდამოს, ეს ყველაფერი თქვენი აქ მოსვლის შემდგე გაკეთდა თუ მანამდე, მამათქვენმა გააკეთა?
_ სანამ მამაჩემი ჯანზე იყო, მუშაობდა. 84 წლის გარდაიცვალა, 75-77 წლამდე იმდენად ჯანზე იყო, რომ ხეხილს თვითონ კრეფდა ხეზე. 13 მეტრიდან გადმოვვარდი ერთხელ, საბედნიეროდ, გადავრჩი და იმის შემდეგ არ მიშვებდა ხეზე. ყოველ შაბათ-კვირას აქ ვიყავით, უფრო კოსმეტიკურ სამუშაოებს ვასწრებდი. ბოლო წლებში მამაჩემს აღარ შეეძლო. ბევრი რამე გადავაკეთე. საერთოდ, დასავლეთში, ხის ძირში მიარგავენ მცენარეს და შემდეგ, როდესაც არ გაიხარებს, ამბობენ, არ ივარგაო. თითოეულ მცენარეს ნიადაგის გარშემო, ისევე ზევით, მისი კვების არეალი აქვს. მაგალითად, ყანაში რომ მივდივართ, რატომ ვთოხნით, სიმინდის გვერდით რატომ ვჭრით ბალახს? ორი მცენარე ერთად დარგული, არ უშლის ხელს ერთმანეთს? იგივე ორგანიკაზე რომ ვისაუბროთ _ შარშან და წელსაც წაიღეს და შემდეგ მეუბნებოდნენ, არაფერი ეფექტი არ ქნა შენმა ორგანიკამო. ერთხელ ვთხოვე, ენახვებინათ ის მცენარეები, რომლებსაც ორგანიკას მოახმარდნენ; მივედი და ვნახე, 20-30 სმ-სში დაურგავს, არ გაუთოხნია, ტოტები არ შეუტეხია, აგროწესები არ დაუცვია! ორგანიკა პანაცეა კი არ არის _ შეასხურე და შემოდგომაზე აიღე მოსავალი!
_ თქვენს კარმიდამოში ყველაფერზე ორგანიკას მოიხმართ?
_ დიახ, ყველაფერზე. ყვავილებზეც, წიწილებსაც ვასმევ… ყოველ კვირას რომ ჩამოდიოდა ჩემი მეუღლე სოფელში, გიჟდებოდა _ ასე მალე როგორ იზრდებიანო, წყალში ვურევ და ისე ვაძლევ. სხვათაშორის, ადამიანს შეუძლია მიირთვას, ნორმების ფარგლებში და წესების დაცვით, დისბაქტერიოზი თუ გაქვს, წმენდს კუჭს. ჩემს ძაღლსაც ყოველთვის 10-11 ლეკვი უჩნდებოდა; ორგანიკას მიღების შემდეგ, 15 ლეკვი შეეძინა! არ ვიცი, იქნებ ბუნებრივადაც მოხდა, მაგრამ ფაქტი ჯიუტია.
_ ვიცი, რომ ევროპიდან რამდენიმე ვაზის ჯიში შემოიტანეთ…
_ ხუთი სახის ვენახი მაქვს, დამყნილ-დარგული, ლაბორატორიაში გატარებული, ვირუსებისგან გაწმენდილი, ეს არის ალფოსო დე ვალიე, კარდინალ რიშელიე, იტალია მუსკატი, სულთანინი, საქიშმიშე და დალტიური.
_ საღვინე ჯიშების დარგვას არ აპირებთ?
_ ველოდები კალმებს შემოდგომაზე, “კარმიდამო ჩემის” რესპონდენტები _ სოსო ხინთიბიძე და ანდრო ვაშალომიძე ჩემი სტუმრები იყვნენ და ისინი მეხმარებიან ამ საკითხის მოგვარებაში. საგურამოში არის დიდი სარგავ-სანერგე მეურნეობა _ მსოფლიოში რაც ვაზის და ხეხილის ნერგი არსებობს, იქ არის, იქ აგროვებენ, ამრავლებენ და აჯიშებენ… ექვსი ჯიშის ხეხილი მაქვს წამოღებული საგურამოს მეურნეობიდან. ევროპული ჯიშებიდან, ეს არის ვაშლი, ბალი, ატამი, ქლიავი, ჭერამი და ბია. შემოდგომაზე ვაპირებ ძველი გურული ჯიშების გამრავლებას _ კლარჯული, კამური, საკმიელა, ჩხავერი.
_ გურული ვაზის პოპულარიზაცია აქამდე რატომ არ ხდებოდა?
_ იყო ადრე უცხოეთში ქართული ღვინო ისე პოპულარული, როგორც ახლა არის?! არ იყო. ყველაფერი დაღუპა ადესამ, უშრომელს რომ ეძახიან. 1945-50 წლებში გურიაში, დაახლოებით, 50 გურული ჯიშის ვაზი მოჰყავდათ. შემდეგ, 1960 წლამდე, 95% ცოლიკაური შემოვიდა, მაგრამ იმ ცოლიკაურს მოვლა და პატრონობა სჭირდება, ხანდახან 7-8-ჯერ შეწამვლა უნდა, ცოტა შრომატევადია; სამაგიეროდ, შედეგს მიიღებ… გამოჩნდა ეს ადესა, ჩაენაცვლა სხვა ვაზის ჯიშებს, გაუშვეს ეს ადესა თხემლაზე და გააფუჭა საქმე.
მე ორ წელიწადში ადესა, ნოე, ჭეიშვილი არ მექნება _ მექნება ელიტარული, ძველი გურული ვაზის ჯიშები, რომელსაც მოვუვლი.
_ ბევრი ისეთი მცენარე ვნახე თქვენს კარმიდამოში, რომელსაც გურიაში იშვიათად წააწყდებით.
_ მომყავს საზამთრო, ნესვი, ავოკადო, არაქისი… მაქვს ჯონჯოლის ხე, პავლონია, ყვავილები.
_ ამ ყველაფრის მოვლა-პატრონობა არ გიძნელდებათ?
_ საღამოს ძალიან დაღლილი შევდივარ სახლში, მაგრამ ძლიერ ესთეტიურ და მორალურ სიამოვნებას ვგრძნობ, რომ ყოველდღე ვმუშაობ… მამაჩემის სურათი ჰკიდია კედელზე, ერთ-ორ ჭიქა ღვინოს დავისხამ და მამაჩემს ვაბარებ ანგარიშს. სულ მეუბნებოდა, როდის მოვიშორებთ ამ ნაკვეთსო, რადგან ტურებით და გველებით იყო სავსე. ახლა კი ჩაის პლანტაციები ამოვძირკვე, მიწა სხვა კულტურებით დავტვირთე. შვილმა დამაფინანსა, მოვახერხე აკაციის ბოძებით შემოღობვა და ახლა ამ ნაკვეთს თვალისჩინივით ვუვლი.
_ ორგანიკაზე რას გვეტყოდით?
_ ყველას სიახლეს ხომ, გინდ ქალაქი იყოს თუ გინდ სოფელი, ეჭვის თვალით უყურებენ. ასე იყო მაშინ, როდესაც აზოტი შემოვიდა. მახსოვს, ბებიაჩემისგან გადმოცემული ისტორია, რომ ბაბუაჩემი მოდიოდა ქალაქიდან, ეს იმ დროს, როდესაც რეპრესიები გამეფებული იყო საქართველოში. მას დაუნახავს, თუ როგორ აყრიდა ყანას “მარილს”… მოვიდა და თქვა, რომ ეს რა ვნახე, ვიცნობ მაგ კაცს და უეჭველი დაიჭერდენ _ შუადღეზე მარილს აყრიდა სიმინდსო… თურმე, აზოტს აყრიდნენ ყანას. ასეთია ორგანიკაც. შარშან გამოვცადე ყველაფერზე, მიუხედავად იმისა, რომ რვა წელია აქვთ შექმნილი, მაგრამ ჩემი თვალით რომ დავინახე თუ რა შედეგი მოჰყვა, მას შემდეგ უფრო ვირწმუნე.
_ სექტემბერში, რაც უნდა გააკეთოთ, ამას არანაირი კავშირი არ აქვს სოფლის მეურნეობასთან, მსოფლიოს რეკორდი გინდათ დაამყაროთ…
_ რუსეთ-საქართველოს ომის დაწყებამდე, რიცხვი დათქმული იყო და უნდა დამემყარებინა რეკორდი, მაგრამ არ შედგა ქვეყანაში არსებული მდგომარეობის გამო. უნდა ჩამოსულიყვნენ, ერთ წლის შემდეგ თვითონ დამირეკეს და სექტემბერში ველოდებით, ვნახოთ, რა იქნება. ყურებით 50 კგ ტვირთის აწევას ვაპირებ. ასევე, ჩემს მანქანას გავათრევ ყურებით გარკვეულ მანძილზე.
_ და ბოლოს, ბატონო ბესო, როგორც გვითხრეს, თქვენ ბზის ჩუქურთმის თვითნასწავლი ოსტატი ბრძანდებით.
_ არ გადავაჭარბებ, თუ ვიტყვი, რომ ჩემი ბზით დაინტერესებაში ღვთის ძალა ურევია; სხვაგვარად ამის ახსნა შეუძლებელია. 1989 წლის გვიან გაზაფხულზე, რამდენიმე მეგობარი ავტომანქანით ხინოს მონასტრის ნაგრევებისა და წმინდა ადგილების მოსანახულებლად და მოსალოცად წავედით. საშინელი გზა იყო და ერთ ადგილას მანქანა ჯირკს წამოედო. როცა ვნახეთ, ბზის ასწლოვანი, პატარა მორი აღმოჩნდა. იმ მომენტში ჩემში უცნაური რამ მოხდა. საბარგულში ჩავდეთ და თან წამოვიღეთ. გზაში სულ ვფიქრობდი, რა უნდა გამეკეთებინა მისგან. როცა იგი დავამუშავე, პირველად ჩემს მეგობარ მერაბ ნემსაძეს გავენდე, მანაც მხარი დამიჭირა და ერთად დავიწყეთ ბზისგან წმინდა ნინოს ჯვრების კეთება. ეს საკმაოდ შრომატევადი საქმეა, მაგრამ ვფიქრობ, კარგად გამოგვივიდა. დღემდე 200-ზე მეტი ჯვარი მაქვს გაკეთებული და გაჩუქებული. ჩემს ნახელავ და ნაჩუქარ ჯვარს ატარებდა საქართველოს პირველი პრეზიდენტი ზვიად გამსახურდია, ჯვარი ასევე ვაჩუქე მიხეილ სააკაშვილს, ირაკლი ბათიაშვილს, ვანო მერაბიშვილს, კობა ხაბაზს და სხვა პირებს.
პირველი ხატი ბზისგან 1996 წელს გავაკეთე. როცა მასზე მუშაობა დავამთავრე, ყაზბეგში, მარიამობაზე გახლდით. ჩემი ნახელავი საქართველოს კათალიკოს-პატრიარქს, ილია მეორეს ძალიან მოეწონა და აკურთხა კიდეც. ახლა ღმრთისმშობლის ხატი დავასრულე, რომელსაც კარგა ხანი ვქმნიდი.
“კარმიდამო ჩემი” წარმატებას უსურვებს ბატონ ბესოს და იმედს ვიტოვებთ, რომ ის არაერთხელ იქნება ჩვენი გაზეთის სტუმარი, ავტორი და დაგროვილ გამოცდილებას სხვებსაც გაუზიარებს.
