მედიატურის ფარგლებში, ქართველი ჟურნალისტების ერთი ნაწილი სამეცნიერო – ჟურნალისტური ექსპედიციაში ჩაერთო. სვანეთში, ჭალაათის ხეობური ტიპის მყინვარის ნახვა დაიგეგმა.
მესტია
მესტია ტურისტების სიმცირეს ნამდვილად არ განიცდის. აქ უფრო მეტად უცხოელებს შეხვდებით. ტურისტები ჩვენთან საუბრის აცხადებენ, რომ კმაყოფილები არიან სერვის – მომსახურეობით. მეც ასე ვფიქრობდი, როდესაც მესტია ვნახე, თან პირველად … მაგრამ ჯერ დაუმთავრებელ და გასარემონტებელ შენობებში რას არ ნახავთ – ლუდის და გამაგრირებელი სასმელების ცარიელ ბოთლებს, სიგარეტის კოლოფებს და … ალბათ, უცხოელები მხოლოდ სილამაზეს ეძებენ.
ახალგაზრდა ქალბატონი, სახელად მარია რუსეთიდან ბოლო სამი წლის განმავლობაში საქართველოში დადის სამოგზაუროდ.
"საქართველოში უკვე მესამედ ვარ, რუსეთის მოქალაქე ვარ. მეგობრებთან ერთად ჩამოვედით. ძალიან მეგობრული ხალხი ცხოვრობს საქართველოში და კარგად ვგრძნობ თავს სვანეთში. სვანეთში, სოფელ ბეჩოში დავბინავდით. მანამდე ბათუმში ვიყავით და მინდა გითხრათ ეს სილამაზე რაც თქვენს ქვეყანაში არის ყველაფერს გვავიწყებს", _ გვითხრა ახალგაზრდა ტურისტმა.
ელენი, მეგობარ ბიჭთან ერთად პოლონეთიდან ჩამოვიდა:
"მე უკვე მეორედ ვარ საქართველოში, ჩემი მეგობარი კი პირველად. ძალიან თბილად გვმასპინძლობენ ქართველები. ყველაზე მეტად "მარშუტკის" მძღოლების გვეშინია, რადგან ძალიან ჩქარა დადიან. ავტოსტოპით ჩამოვედით სვანეთში, მანამდე ვიყავით თბილისში, ბორჯომში და ქობულეთში. ასევე ვერ ვიშოვნეთ კარგი რუკა და ახლა ვეძებთ, რომ ვიყიდოთ".
მყინვარი ჭალაათი
ცნობისთვის, ჭალაათი ეს არის ხეობური ტიპის მყინვარი სვანეთის კავკასიონის მთავარი ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე მესტიაჭალის (მულხრის მარჯვენა შენაკადი) სათავეში. სიგრძე 7,2 კმ, ფართობი 12,15 კმ ²; მყინვარის ენის სიმაღლე 1850 მ. ჭალაათი ერთადერთი მყინვარია კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე, რომელიც იჭრება ტყის ზონაში. საზრდოობს მწვერვალების ბჟედუხის, ჩათინისა და დალაყორის ნაკადებით. მყინვარიდან გამოდის მდინარე ჭალაათი (მესტიაჭალის შენაკადი).
გიორგი დვალაშვილი, ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორი პროგრამის მოწვევით ჟურნალისტებს შემდეგი სახის ინფორმაციას გვაწვდის:
"ამას, რასაც ახლა ვხედავთ არის მყინვარის მოქმედების შედეგი. ხნულივით არის გატარებული, ეს არის დამადასტურებელი იმისა აქ მყინვარი მოძრაობდა. ეს მეცნიერებისთვის არის ხელსაყრელი საშუალება, რომ მოხდეს ამ ყველაფრის დათარიღება და შეფასებაც. მყინვარზე ვარდებოდა ქვები და ხვდებოდა მყინვარის ზედაპირზე და გროვდებოდა. მყინვარი, როდესაც წინ მოდიოდა ანუ წინ წამოსვლა ნიშნავს იმას, ბევრი ნალექი მოდის თოვლის სახით, ეს ასაზროდებს ამ მყინვარს როდესაც კლიმატის ცვლილების შედეგად მოიკლო ნალექების რაოდენობამ თოვლის სახით, მყინვარმა დაიწყო უკან დახევა, ეს არის ყველაფერი დაკავშირებული კლიმატის ცვლილებასთან. ეს ქვები, რომელიც არის ახლა ამ ადგილებში ჩვენთვის არის ყველაზე კარგი საშუალება დავათარიღოთ და შევაფასოთ მყინვარი, როგორ განიცდიდა ცვლილებას. რაც შეეხება მეორე ფაქტს ეს ხეები, არამარტო სვანეთში, თუშეთში განსაკუთრებით და ბევრ რეგიონში საქართველოში განიცდიან ხმობას, ფიჭვის ხეები ინტენსიურად არიან საკმაოდ გამხმარი. ეს არის დაავადება მერქნის მჭამელი, რომელიც ძირითადად წიწვოვან ხეებს უჩნდება. ზოგიერთი ბიოლოგი – მეცნიერი ამასაც უკავშირებს კლიმატის ცვლილებას. ეს ყველაფერი არ იყო 20-30 წლის წინ ასე აქტუალური, არ იყო ეს გამხმარი ხეები და გაჩნდა ამ ბოლო პერიოდში. ერთი რა მინდა კიდევ ვთქვა, მოტეხილი ხეების გატანა ტყიდან ხშირ შემთხვევაში არის აკრძალული. მე ვფიქრობ, ამის გატანა უფრო სასარგებლოა ტყისთვის და ახალი მცენარის დარგვა თუ მოხერხდება უკეთესია", _ თქვა დვალაშვილმა.
კლიმატის ცვლილება მყინვარებზე მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს. მყინვარების ზომები გლობალური დათბობით გამოწვეული გაძლიერებული დნობის შედეგად პრაქტიკულად მთელ მსოფლიოში მცირდება. ჰიმალაის მყინვარები შესაძლოა გაქრეს 2035 წლისათვის. ამ მყინვარებით იკვებება აზიის უდიდესი მდინარეები – განგი, ბრაჰმაპუტრა და სხვა მნიშვნელოვანი მდინარეები, რომელთა აუზებში დაახლოებით 2,4 მილიარდი ადამიანი ცხოვრობს. ჩრდილო ამერიკის დასავლეთი სანაპირო, რომელიც იკვებება "სიერა ნევადისა" და "კლდოვანი მთების" მყინვარებით ანალოგიურ ზემოქმედებას განიცდის. ინტენსიურად მცირდება მყინვარების ზომები ალასკაზე.
მყინვარების ფართობის შემცირებას ადასტურებენ საქართველოს გლაციოლოგებიც. 1985-2000 წწ. ცენტრალური კავკასიონის მყინვართა შესწავლამ აჩვენა, რომ ამ წლებში მყინვართა უკან დახევის საშუალო სიჩქარემ 8 მ / წელი შეადგინა, ხოლო მყინვართა ფართობმა 6-9% – ით დაიკლო. ასევე მოიმატა მყინვარის უკან დახევის ტემპმა.
სტატია მომზადებულია პროგრამის – "საქართველოს რეგიონებში კლიმატის ცვლილებისადმი ადაპტაციისა და შერბილების ზომების ინსტიტუციონალიზაცია" ფარგლებში.
პროგრამა ხორციელდება საქართველოს ადგილობრივი თვითმმართველობის ეროვნული ასოციაციის მიერ ამერიკის შეერთებული შტატების საერთაშორისო განვითარების სააგენტოს (USAID) ფინანსური მხარდაჭერით.
