აპოლიტიკური, დამოუკიდებელი, შეუვალი და მართლმსაჯულების პოლიტიკაში გათვითცნობიერებული _ მოთხოვნები, რომელსაც უზენაესი სასამართლოს ახალი თავმჯდომარე უნდა აკმაყოფილებდეს.
სასამართლო სისტემაში განსახორციელებელ რეფორმებზე, უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარეზე და მართლმსაჯულების ხარვეზებზე "გურია ნიუსი" საქართველოს ადვოკატთა ასოციაციის აღმასრულებელი საბჭოს წევრს, ირაკლი ყანდაშვილს ესაუბრა.
_ სასამართლო სისტემაში ახალი ეტაპი დგება. თებერვლის ბოლოდან უზენაეს სასამართლოს ახალი თავმჯდომარე ეყოლება. რამდენად მნიშვნელოვანია მის არჩევამდე კონსულტაციების გამართვა და უნდა შეუთანხმოს თუ არა პრეზიდენტმა კანდიდატურა არასამთავრობო სექტორსა და მთავრობას?
_ უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარის არჩევა, ალბათ, წლის მთავარი სამართლებრივი მოვლენა იქნება, რადგან ერთი მხრივ, ეს გახლავთ არც მეტი არც ნაკლები დამოუკიდებელი ხელისუფლების თავმჯდომარის არჩევა, კერძოდ, მოქმედი კონსტიტუციით ხელისუფლების სამი შტო არსებობს ქვეყანაში, ერთი აღმასრულებელი, მეორე საკანონმდებლო და მესამე სასამართლო ხელისუფლება, შესაბამისად სწორედ ხელისუფლების თავმჯდომარის არჩევაზე მიდის ამ ეტაპზე საუბარი და თუ ვინმეს არ აქვს განცდა, რომ სასამართლო დამოუკიდებელი ხელისუფლებაა, სრულებით არ ნიშნავს იმას, რომ სასამართლო დამოუკიდებელი ხელისუფლება არ არის, ეს ასეა და მისი სწორი მართვის შემთხვევაში, ამას კიდევ უფრო კარგად ვიგრძნობთ ყველა ჩვენგანი. შესაბამისად, ეს ერთი მთავარი არგუმენტი თუ რატომ არის მნიშვნელოვანი პროცესი თავმჯდომარის კანდიდატურის შერჩევა და მისი ამ პოსტზე გამწესება და მეორე მხრივ, ეს არის ის თანამდებობა, რომელიც მომავალი 10 წლის განმავლობაში იქნება მართლმსაჯულების პოლიტიკის განმსაზღვრელი და თუ ჩვენ, საქართველოს გვიწერია განვითარება, მოვიაზრებ მათ შორის როგორც დემოკრატიულობის კუთხით და, რა თქმა უნდა, ეკონომიკური კუთხით, ამის მთავარი წინაპირობა, თუ ერთადერთი არა, იქნება სამართლიანი სასამართლოს რეალური დანერგვა და იმპლემენტაცია საქართველოში, რასაც სწორედ უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარის ხელთ არსებული სადავეებით წარიმართება, რადგან სწორედ ამ პოსტზე მყოფი პიროვნება იქნება მართლმსაჯულების პოლიტიკის განმსაზღვრელი.
_ უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარის პიროვნებას აქვს გადამწყვეტი ფაქტორი, იმისათვის, რომ ქვეყანაში შეიქმნას სამართლიანი სასამართლო და მართლმსაჯულება იყოს დამოუკიდებელი?
_ დიდ წილად კი. თუმცა, მიმაჩნია, რომ მხოლოდ უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარე ვერ იქნება ყველაფრის გადამწყვეტი, ბევრი სხვა ცვლილებაა გასატარებელი, როგორც შინაარსობრივი ასევე საკადრო, საჭიროა რომ უზენაეს სასამართლოს დაემატოს კვალიფიციური კადრები, როგორც სისხლის, ასევე სამოქალაქოსა და ადმინისტრაციული სამართლის მიმართულებით. ამის საჭიროება მერწმუნეთ ნამდვილად დგას.
_ არასამთავრობო ორგანიზიაციების მხრიდან დიდი აქცენტები კეთდება იმაზე, რომ მას შეხება საერთოდ არ უნდა ჰქონდეს პოლიტიკასთან. ამას რამდენად რეალისტურ კრიტერიუმად მიიჩნევთ და რა თვისებების მატარებელი უნდა იყოს კანდიდატი?
_ მოქმედი კონსტიტუცია განსაზღვრავს, რომ უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარის კანდიდატურას პრეზიდენტი წარუდგენს პარლამენტს, რომელიც სიითი შემადგენლობის უმრავლესობით ირჩევს თავმჯდომარეს არანაკლებ 10 წლის ვადით. ეს უკვე ნიშნავს, რომ თვით ეს პროცესი პოლიტიკური პროცესის ნაწილია, თუმცა სრულებით ვიზიარებ არასამთავრობო სექტორის პათოსს, რომ პირი, რომელიც ამ თანამდებობას დაიკავებს უნდა იყოს ჩამოშორებული პოლიტიკურ საქმიანობას. ვფიქრობ, რომ ამ ადამიანმა მკვეთრი ზღვარი უნდა გაავლოს სახელმწიფოს ინტერესსა და სასამართლო ინტერესს შორის. მთავარია რომ ეს ადამიანი იყოს სრულიად დამოუკიდებელი თავისი პროფესიული საქმიანობის განხორციელებისას არჩევის შემდგომ და მას ამის უნარი უნდა გააჩნდეს, თორემ პოლიტიკური ძალების მიერ იქნება მართული, არასამთავრობო სექტორის თუ ბიზნესის მხრიდან აქ სხვაობა აღარ არის, არამედ ეს პიროვნება ყველასგან დამოუკიდებელი უნდა იყოს დანიშვნის შემდგომ. დიდი მნიშვნელობა ექნება, რომ კანდიდატს მართლმსაჯულების პოლიტიკასთან ჰქონოდა წარსულში შეხება და მისი თანაზიარი პიროვნება ყოფილიყო ანუ სასამართლო, მისი ავი და კარგი შიგნიდან უნდა ესმოდეს და თავისი საქმიანობის რაღაც ეტაპზე მჭიდრო კავშირი უნდა ჰქონოდეს სასამართლოსთან. ძალიან მნიშვნელოვანია, რომ საზოგადოებამ კარგად მოვისმინოთ კანდიდატების აზრები სასამართლო ხელისუფლების მართვის შესახებ, მათი გეგმა და ნააზრევი ფართო საზოგადოებამ უნდა იცოდეს. კიდევ ერთხელ ვიმეორებ, ჩვენ ვირჩევთ ერთ-ერთ ხელისუფლების მთავარ პირს და მგონი, უნდა მოხერხდეს და ამ პოსტის დასაკავებლად დასახელებულ კანდიდატებს ყველამ მოვუსმინოთ თუნდაც საჯარო დებატების სივრცეში, ეს უკვე აპრობირებული მეთოდია და, არა მგონია, ესოდენ დიდი რანგის თანამდებობის დაკავების მსურველების მიმართ არ იყოს დიდი საზოგადოებრივი ინტერესი, ამ პროცესით თითოეული საზოგადოების წევრი უფრო ნათლად შევიქმნით წარმოდგენას კანდიდატების პიროვნულ თვისებებზე და მათ ხედვებზე, თუ თბილისის მერის ან საზოგადოებრივი მაუწყებლის სამეურვეო საბჭოს წევრების დასაკავებელ თანამდებობაზე გასამწესებელ პირებს ეთმობოდა საჯარო ტრიბუნა, რატომ არ უნდა დაეთმოთ ამ შემთხვევაში უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარეობის მსურველებს ღია ეთერი, ამით მათ შორის საქართველოს პრეზიდენტს და საქართველოს პარლამენტსაც მიეცემა ბევრი რამის შეფასების საშუალება.
ვფიქრობ, თავისუფალი და დემოკრატიული საქართველო ვერ შედგება ძლიერი სასამართლო ხელისუფლების გარეშე. სასამართლო ეკუთვნის ხალხს და მისი მნიშვნელოვანი რგოლის ფორმირების პროცესი ღია უნდა იყოს არა მარტო მოსამართლეთათვის, არამედ საზოგადოებისთვის, რის გარეშეც შეუძლებელია საზოგადოების მაღალი ნდობის მოპოვება. სასამართლო ხელისუფლების მაღალ სტანდარტებს კი თანაბრად უზრუნველყოფს სამართლებრივი გარემო, პატიოსანი და პრინციპული, მიუკერძოებელი სასამართლო კადრი.
ვიზიარებ იმ აზრს, რომ უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარე არ უნდა იყოს პოლიტიკურად ლოიალური პირი და უნდა შეირჩეს ადამიანი, რომელიც იქნება დამოუკიდებელი, შეუვალი ყველა პოლიტიკური თანამდებობის პირისგან და იქნება მართლმსაჯულების დაცვის გარანტი, თუმცა შერჩეულ კადრს ამის ადამიანური რესურსი უნდა ჰქონდეს, მისი წარსული და აწმყო ამის თქმის უფლებას უნდა აძლევდეს მას და საზოგადოებას მის მიერ გამოვლენილი პრინციპული გადაწყვეტილებებით წარსულში და სწორედ ასეთი პირის გამოვლენა უნდა მოხდეს მათ შორის საზოგადოების ჩართულობით. ჩემი აზრით ამ საქმეს მხოლოდ წაადგება საჯარო დებატების ჩატარება.
ამ თანამდებობას სჭირდება ძალიან პატიოსანი, პრინციპული, პროფესიონალი ადამიანი, რომელიც თავისი ავტორიტეტით, პიროვნული თვისებებით მოახდენს გავლენას სასამართლოზე, ამ შემთხვევაში დადებით გავლენას ვგულისხმობ, როცა კორპუსი მიიღებს მას სრულად, როგორც იდეურად ასევე კონკრეტული ხედვებით. დადებითი იქნება, თუ უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარეს ექნება კონკრეტული განვითარების გეგმები თუ როგორ უნდა შეიცვალოს და განვითარდეს სასამართლო, მით უფრო არსებული სისტემა ერთი რომ საჭიროებს ძირეულ რეფორმას, და მეორე მხრივ, თვით შიგნით უზენაესი სასამართლოს რეფორმა ასევე გასატარებელია, და ამ ყველაფრის იდეური შემოქმედი სწორედ მისი თავმჯდომარე უნდა იყოს.
_ იურიდიული წრეები უფრო აქტიურად ხომ არ უნდა ჩაერთოთ კანდიდატის მოძიების პროცესში?
_ ცალსახად, უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარეობის კანდიდატი უნდა იყოს ადამიანი პროფესიიდან, იურიდიულ პროფესიას ვგულისხმობ, ადამიანი, რომელიც ამ პროფესიაში არის დაფასებული, აქვს კარგი პროფესიული წარსული, სარგებლობს მაღალი ავტორიტეტით პროფესიაში და აქვს კონკრეტული საქმეები პროფესიის განვითარებისთვის გაკეთებული, რადგან ეს პოზიცია მართლაც ლიდერის თვისებებით დაჯილდოვებულ ადამიანს მოითხოვს, მით უფრო ახლა, ამ კონკრეტულ დროს.
