იყო დრო როდესაც საქართველოში ფეხბურთი უდიდესი პოპულარობით სარგებლობდა და სტადიონებზე ზედმეტი ბილეთის შოვნის პრობლემა ყოველთვის იდგა. რასაკვირველია სპორტის ამ სახეობამ ხალხის სიყვარული არ დაკარგა, მაგრამ ქართული საფეხბურთო ოჯახის წევრებმა „მოახერხეს“ რომ დღეს თანამემამულეები „ბარსელონასა“ ან „მანჩესტერ იუნაიტედის“ პრობლემებით უფრო ინტერესდებიან ვიდრე ჩვენებური კლუბების ბედით.
საქართველოში ფეხბურთი რელიგიის დონეზე გახლდათ აყვანილი. ქვეყანა თბილისის „დინამოს“ ცხოვრებით საზრდოობდა. სიმართლე ითქვას და მოთამაშეები საკუთარი თამაშით ამ საყოველთაო სიყვარულს ნამდვილად იმსახურებდნენ.
დღევანდელ წერილში რამდენიმე ათეული წლის წინ მსურს რომ დავბრუნდე და იმდროინდელი რამდენიმე საინტერესო ისტორია გავიხსენო.
80-იანი წლების თბილისის “დინამო” სასწაულებს ახდენდა და იმ სასწაულის სანახავად ხალხი არც ნერვებს ზოგავდა და არც სოლიდურ თანხას. პირადად მინახავს 3-მანეთიან ბილეთში გადახდილი 150 მანეთი. მინახავს დღე და ღამე სალაროებთან რიგში მდგარი გულშემატკივარი და უმკაცრესად დაცული სიები, რომელსაც სახელდახელოდ შექმნილი “სახალხო კომისია” აკონტროლებდა და ურიგოდ წასვლა თვითმკვლელობის ტოლფასი იყო.
ქვემოთ მოყვანილ ისტორის სტაჟიანი თბილისელი გულშემატკივარი დათო ბარამიძე დღემდე არაერთხელ იხსენებს.
„ის რაც 1981 წლის ადრიან გაზაფხულზე „დინამოს” სტადიონთან ვიხილე, ალბათ არასოდეს დამავიწყდება. თასების თასის მეოთხედფინალის განმეორებით მატჩში თბილისის „დინამო” „ვესტ ჰემს” მასპინძლობდა.
პირველი შეხვედრა ქართველებს 4:1 ჰქონდათ მოგებული და იოლი წარმოსადგენია, რა აჟიოტაჟი იყო ატეხილი თბილისში. ზედმეტ ბილეთზე ოცნებაც კი არ შეიძლებოდა. მატჩის წინადღეს გაგვიმართლა და ორდღიანი დაპირების შემდეგ სტადიონის სალაროებში გამოტანილი ბილეთები დიდი შეხლა-შემოხლის შედეგად მოვიპოვეთ. რამდენიმე ათასი გულშემატკივარი მაინც უბილეთოდ დარჩა.
ერთი ხანში შესული, ხელჯოხზე დაყრდნობილი სრულიად გაჭაღარავებული კაცი შეერია გულშემატკივართა ზღვას, „ზედმეტი ბილეთი ხომ არავის გაქვთო”, – იკითხა და დაამატა: – ნებისმიერი თანხის გადამხდელი ვარო. იქვე ახალგაზრდების ჯგუფი იდგა, წინათ მათ „ანგლებს” ეძახდნენ, ყველას და ყველაფერს თავიანთი, „ანგლური” საზომით ზომავდნენ.
„გამორჩეულმა” დამცინავი ღიმილით უთხრა: – მე მაქვს ზედმეტი ბილეთი, ოღონდ იმ შემთხვევაში მოგცემ, თუ აგერ იმ ხეზე ახვალო. ალვა იყო, ლამის სტადიონის მეორე იარუსამდე უწვდებოდა თავი. ვიდრე ხალხი ამ „ანგლობის” გამო გაკვირვების გამოხატვას მოასწრებდა, იმ ჭაღარა კაცმა სევდიანად ჩაიღიმა, ხელჯოხი იქვე ხეზე მიაყუდა, ფეხსაცმელი გაიხადა და ხეზე ასვლა დაიწყო. ათასობით კაცი გასუსული და პირდაღებული მიაჩერდა. გვარიანად იწვალა და ივაგლახა, მაგრამ მაინც დაძლია თითქმის დაუძლეველი. კენწერომდე ცოტაღა უკლდა, როცა ხალხი აყვირდა: – ჩამოდი, ძია კაცო, მოგებული ხარო. ჩამოსვლა უფრო გაუჭირდა, მაგრამ მიწაზე რომ ფეხი დადგა, სევდიანი ღიმილი მაინც არ მოსცილებია.
„მალადეც, ბიძაჩემოს” ძახილით მოხრილ მხრებზე ხელიც მიუტყაპუნეს. „თავანის” ჩაბარების დროც დადგა. იცით, რა უთხრა იმ მთავარმა „ანგალმა” მოხუცს? – კენწერომდე ვერ ახვედი და ბილეთი არ გეკუთვნისო!..
პაუზა ჩამოვარდა, მომეჩვენა, რომ უსასრულოდ გაგრძელდა. მერე იყო გაგიჟებული ხალხის სამართლიანი განაჩენი: ის „ანგლები” ღობეზე მიაყუდეს, ბილეთები წაართვეს და იქიდან დიდიან-პატარიანად ააორთქლეს. მაგარი ადგილები კი ჰქონდათ „დათრეული”, აღმოსავლეთი ტრიბუნის 23-24-ე სექტორში.“
იმ წელს თბილისის „დინამომ“ თასების მფლობელთა თასი მოიპოვა, ფინალური შეხვედრის ბურთი კი ბატონი ანზორ გაბიტაშვილის კუთვნილება გახდა.
“ბოლო სამი წუთი სარბენ ბილიკებზე ვიდექი და სადაც ბურთი გადავარდებოდა, იქით გავრბოდი გამწარებული. ნათქვამი მქონდა, ფინალის ბურთი საქართველოში მე უნდა ჩამოვიტანო-მეთქი. გაისმა მსაჯის სასტვენის ხმა, ყველა ერთმანეთს ეხვევა და კოცნის, მე კი არაფერი მახსოვს იმ ბურთის გარდა. ხიზანიშვილი და თავაძე ეჯაჯგურებოდნენ რიკარდო ლატანცის, ის კი არაფრით თმობდა ბურთს. დრო ვიხელთე, ბურთი გამოვგლიჯე და გასახდელისკენ გავიქეცი. ამ დროს ორი კაცი გამოექანა ჩემკენ, თურმე ფოტოკორესპონდენტები ყოფილან. მე კი მეგონა, ბურთის წასართმევად მომდევენ-მეთქი და სპრინტერული სიჩქარით შევვარდი გვირაბში”.
მატჩის დასრულების შემდეგ დიდი ბანკეტი გაიმართა. მასზე “კარლ ცეისიც” იყო დაპატიჟებული, მაგრამ გერმანელებს ნამდვილად არ ექეიფებოდათ. ქართველებმა ჩინებულად მოილხინეს. სუფრა იმ სასტუმროს რესტორანში იყო გაშლილი, სადაც “დინამო” იყო დაბინავებული. ახალკაცმა ფეხბურთელებს ნება მისცა – დალიეთ, ვისაც რამდენი გინდათო. იმ თასში შამპანურის შვიდი ბოთლი ჩადიოდა. ძიმისტარაშვილი იყო იქ მოსული, დიუსელდორფში მცხოვრები ქართველი ემიგრანტი. იმან დაიწყო და ჩამოატარა თასი. უკლებლივ ყველამ შესვა გამარჯვების სადღეგრძელო. მოგვიანებით ზეიმი სასტუმროს ბარში გაგრძელდა. ის ისტორიული დოლ-გარმონიც მოიტანეს და ქეიფმა დილამდე გასტანა.
ორ დღეში ფეხბურთელები თბილისში დაბრუნდნენ, ქალაქში სადაც 13 მაისის ღამეს ეროვნული ზეიმი გაიმართა. არა მარტო საქართველოს დედაქალაქში, გაზაფხულის იმ ლამაზ ღამეს მთელი ქართველობა დილამდე გარეთ ზეიმობდა. მოთამაშეებს თბილისის აეროპორტში საოცარი დახვედრა მოუწყვეს. ფეხბურთელები ტრაპიდან სათითაოდ ჩამოყავდათ და გასასვლელამდე ასე ატარებდნენ.
მაინც უცნაური დრო იყო. ამ წარმატებისათვის თბილისის “დინამოს” ფეხბურთელები მშობლიურმა მთავრობამ და პარტიამ 700-700 დოლარით დააჯილდოვა. ფულში არ იყო საქმე, რა ფული გადაწონიდა იმ სიხარულს, რაც მაშინ საქართველომ განიცადა.
ალბათ გახსოვთ 1976 წლის 3 სექტემბერი. იმ დღეს სსრკ-ის თასის ფინალური მატჩი გაიმართა. თბილისელები ამ პრიზისათვის მეექვსედ იბრძოდნენ. წინა ხუთი ფინალი ქართველებისთვის უიღბლო გამოდგა. „არარატი“ 1975 წლის თასის მფლობელი გახლდათ და ამ საპატიო ჯილდოს ერევანში კიდევ ერთხელ ჩატანა სურდათ. ალბათ, გახსოვთ, რომ იმ მოსკოვურ საღამოს თბილისელებმა მეტოქე 3:0 დაამარცხეს და საბჭოთა კავშირის თასიც პირველად მოიპოვეს.
იმ თამაშის პერიპეტიების გახსენება ფირუზ კანთელაძის მოგონებების სახით მინდა შემოგთავაზოთ. 3 სექტემბრის შეხვედრამდე სომეხი ფეხბურთელები საკუთარ წარმატებაში დარწმუნებულები იყვნენ და ამას არც კი მალავდნენ.
ფირუზ კანთელაძე:
„ფინალური მატჩი ისე დაიწყო, მეტოქემ კინაღამ პირველივე შეტევა გოლით დაასრულა: ძალიან სახიფათო ფორვარდი ჰყავდათ – ნაზარ პეტროსიანი. მისი აქტიურობით ბურთი ჯერ ჩვენი კარის ძელს მოხვდა, მერე კი ალექსანდრე ჩივაძემ გვიხსნა. არავინ იცის, ეს გოლი რომ გასულიყო, თამაში როგორ წარიმართებოდა.
ჯერ დათო ყიფიანმა ლამაზი თავურით გახსნა ანგარიში, მერე ვლადიმერ გუცაევის წაქცევისთვის დანიშნული პენალტიც იყო, ბოლოს კი ყველაფერს წერტილი რეზო ჩელებაძემ დაუსვა.
პენალტი რომ დაინიშნა, ცენტრის ხაზთან ვიყავი. რატომღაც ბურთიც იქ მოგორდა. ამ დროს ვხედავ, რომ ვინც პენალტი უნდა დაარტყას, ის არ აქტიურობს. ინსტიქტურად ავიღე ბურთი და პენალტის ნიშნულისაკენ გავეშურე. დათო ყიფიანმა მომაძახა, მიდი, ფირუზ, ნუ გეშინიაო.
ის თერთმეტმეტრიანი რომ ვერ გამეტანა, ალბათ, საქართველოდან შორს გადავიხვეწებოდი. როგორია, თასის ფინალში პენალტს რომ გააცუდებ, თან, ვისთან – „არარატთან“!
„არარატის“ მეკარე ოვსეპიანმა დარტყმის მიმართულება კი გამოიცნო, მაგრამ ძალიან შორეულ კუთხეში დავარტყი და ვერ მიწვდა. მოკლედ, საქართველოდან გახიზვნასაც „გადავურჩი“ და სანუკვარი ჯილდოც დავისაკუთრეთ.
სამწუხაროდ, მოსკოვში ამ წარმატების აღნიშვნა ბოლომდე ვერ შევძელით. მატჩის დასრულების შემდეგ, იქვე, ქალაქგარეთ, ნოვოგორსკის ბაზაზე გავემგზავრეთ, საკავშირო ჩემპიონატის მორიგი მატჩისათვის რომ მოვმზადებულიყავით. მაგრამ აი, თბილისში რომ ჩამოვედით, მართლაც ზღაპრული დახვედრა მოგვიწყო ქართველმა გულშემატკივარმა. სხვა სიყვარული და დამოკიდებულება ჰქონდა ხალხს ფეხბურთელების მიმართ“.
