არჩევნებამდე 6 თვით ადრე, 200 ათასი ამომრჩეველი საარჩევნო სიაში არ არის. 650 000-მდე ადამიანმა კი, იმის გამო, რომ იურიდიულ მისამართზე არ ცხოვრობს, შესაძლოა, არჩევნებში მონაწილეობა არ მიიღოს.
რატომ გაქრა ამომრჩეველთა ერთიანი სიიდან 200 ათასი ამომრჩეველი, რა პრობლემებს შექმნის და რამდენად მოახდენს ეს გავლენას არჩევნების საერთო შედეგზე, რას სთავაზობენ არასამთავრობო ორგანიზაციები მთავრობას – ამ საკითხებზე "გურია ნიუსი" "სამოქალაქო საზოგადოების და დემოკრატიის განვითარების ცენტრის" ხელმძღვანელს, ვლადიმერ ბოჟაძეს ესაუბრა:
_საქართველოს კონსტიტუციის 28-ე მუხლი საქართველოს ყველა მოქალაქეს 18 წლის ასაკიდან ანიჭებს აქტიურ საარჩევნო უფლებას, რაც გულისხმობას, რომ მათ უშუალოდ შეუძლიათ აირჩიონ როგორც პრეზიდენტი, ასევე პარლამენტის წევრები და სხვა სახელისუფლებო ორგანოები. ამ უფლებით სარგებლობს საქართველოს ყველა მოქალაქე, ვისაც 18 წელი შეუსრულდება. თუმცა, საარჩევნო კოდექსი განსაზღვრავს, რომ ამომრჩეველთა ერთიან სიაში შეიყავნებიან სათანადო წესით რეგისტრირებული ამომრჩევლები, ანუ იგულისხმება, რომ ამომრჩეველს აუცილებლად უნდა ჰქონდეს სადმე იურიდიული მისამართის რეგისტრაცია. თუმცა, ჩვენს შემთხვევაში, იუსტიციის შესაბამისმა სამსახურმა დაადასტურა, რომ 200 ათასი მოქალაქე არ არის შეყვანილი ამომრჩეველთა ერთიან სიაში.
_ რა არის ამის მიზეზი, რატომ არ არის 200 ათასი მოქალაქე საარჩევნო სიაში?
_ თქვენ იცით, რომ საარჩევნო ადმინისტრაციას სწორედ სახელმწიფო სერვისების სააგენტო გადასცემს მონაცემებს წელიწადში ოთხჯერ, თუ ვინ უნდა შეიყვანოს ამომრჩევლის სიაში. თუმცა, იმის გამო, რომ ამომრჩეველთა ნაწილს არა აქვს ფიზიკურად მისამართი – უმისამართოა, ან შეჩერებული აქვს რეგისტრაცია რაიმე მისამართზე, ან რომლის დოკუმენტსაც ვადა გაუვიდა, ვალდებულები არიან, გამოცვალონ ID ბარათი. შესაბამისად, ეს ხალხი სიაში არ არის და თან ერღვევათ კონსტიტუციური უფლება.
_როგორ უნდა მოვიქცეთ ამ შემთხვევაში, როგორ უნდა გამოსწორდეს ეს ხარვეზი?
_ ჩემმა ორგანიზაციამ თავის დროზე შესთავაზა ალტერნატიული ვარიანტი იუსტიციის სამინისტროს; ასევე, სამი კვირის წინ მივწერეთ პრემიერ მინისტრს, სამუშაო ვერსია გადაცემული გვაქვს დავით უსუფაშვილისთვისაც. ვითხოვთ, დაიშვას გამონაკლისი და ამ ადამიანებს ფაქტობრივი მისამართის მიხედვით მიეცეთ არჩევნებში მონაწილეობის მიღების უფლება. ასეთი გამონაკლისი 2012 წელს იქნა დაშვებული და 184-ე გარდამავალ მუხლის მე-9 პუნქტში მოგვარდა ეს საკითხი. ასევე, ამ პრობლემის მოგვარების ხერხი მინდა შევთავაზო ხელისუფლებას და ოპოზიციას, იმ სამუშაო ჯგუფს, რომელიც შეიქმნა ოპოზიციის და ხელისუფლების მონაწილეობით და 15 აპრილამდე უნდა დაასრულოს სამუშაო ვერსიაზე მუშაობა, რომ ადამიანებს მიეცეთ საშუალება, ერთჯერადად გამონაკლისის წესით კვლავ მისცენ ხმა ძველი რეგისტრაციის მისამართის მიხედვით, იქ სადაც მათ იციან, რომ აქვთ რეგისტრაცია, რათა მათ აღარ დასჭირდეთ ხელახალი რეგისტრაცია და დამატებითი თანხების გადახდა იმისთვის, რომ გაიარონ რეგისტრაცია რომელიმე მისამართზე.
გარდა ამისა, ჩვენი შეთავაზებაა, რომ თავად ამომრჩეველმა გადაწყვიტოს – სად მისცეს ხმა, ფაქტობრივი თუ იურიდიული მისამართის მიხედვით. მაგრამ თუ ამომრჩეველი მოითხოვს ფაქტობრივ მისამართზე ხმის მიცემას, მას მხოლოდ პროპორციული წესით არჩევანის გაკეთების უფლება მიეცეს. ხოლო თუ მას სურვილი ექნება, როგორც პროპორციულ ასევე მაჟორიტარული წესით მიიღოს არჩევნებში მონაწილეობა, მაშინ ის იურიდიულ მისამართზე უნდა გამოცხადდეს.
უნდა აღინიშნოს ისიც, რომ ჩვენ ამომრჩეველთა სიაში გვყავს დაახლოებით 650 000 ადამიანი, რომლებსაც ფაქტობრივი და იურიდიული მისამართები სახვადასხვა აქვთ. დედაქალაქში უამრავი ადამიანია ჩამოსული, აქ საქმიანობს და ცხოვრობს, თუმცა, ისინი შეყვანილები არიან ამომრჩეველთა სიაში იმ მისამართზე, სადაც აქვთ იურიდიული რეგისტრაცია, მაგრამ საკუთარი სახლიდან ასეულობით კილომეტრის დაშორებით ცხოვრობენ და მათთვის დამატებითი ხარჯებია არჩევნებში მიღონ მონაწილეობა. თუმცა, 650 ათასი ადამიანიდან დაახლოებით 300 000 გამოჩნდა 2012 წლის არჩევნებზე და მიიღო მონაწილეობა. ფაქტიურად, ეს არჩევნები იყო ამომრჩეველთა გამოცხადებით დამოუკიდებელი საქართველოს ისტორიაში ყველაზე მაღალი მაჩვენებლით. მაგრამ ეს ხალხი 2013-2014 წლების არჩევნებში ისევ პასიურ მდგომარეობაში აღმოჩნდა და არ არის გამორიცხული, 2016 წლის არჩევნებშიც არ მიიღონ მონაწილეობა.
_რა პასუხი მიიღეთ თქვენს შეთავაზებაზე?
_ ჯერჯერობით პრემიერ-მინისტრის და პარლამენტის აპარატიდან არ მიგვიღია პასუხი. ერთადერთი, იუსტიციის სამინისტრო და მინისტრი თეა წულუკიანი შეგვპირდა, რომ ყველაფერს გააკეთებს, ამ ადამიანებისთვის ხელმისაწვდომი გახდეს ახალი ID ბარათების აღება, რაც მათთვის სრულიად უფასოდ იქნება. თუმცა, ადამიანებს, როგორც ჩანს მხოლოდ ფასის გადახდის პრობლემა არ აქვთ და ბევრი სხვა მიზეზებითაც ისინი ან ან ვერ იღებენ ახალი ბარათებს, არა აქვთ ახალი იურიდიული მისამართი, ან ძველი აქვთ გაუქმებული. შესაბამისად, არიან ჰაერში. ისინი სხვა სახელმწიფო სერვისებსაც ვერ იღებენ, მაგრამ რაც ყველაზე მთავარია, ისინი ვერ მონაწილეობენ არჩევნებში მონაწილეობას.
_ კანონში ცვლილების შეტანა მოესწრება?
_ კანონის ერთ მუხლში სულ რამდენიმე წინადადებაა ჩასასწორებელი, რომელიც გამონაკლისის წესით ნებისმიერ დროს შეიძლება საარჩევნო კოდექსში ჩაიწეროს.
_როგორ შეეძლებათ ამომრჩევლებს საკუთარი თავის პოვნა დამატებით სიაში? ეს ხომ არ შექმნის დამატებით პრობლემას?
_ ამ ადამიანებს თავისუფლად შეეძლებათ იპოვონ საკუთარი თავი ამომრჩეველთა ერთიან სიაში. ერთადერთი რაც უნდა გაკეთდეს ისაა, რომ ასეთი ადამიანების სია ცალკე უნდა გადასცეს იუსტიციის სამინისტრომ ცესკოს და ცესკომ ეს სიები ცალკე დაამუშაოს. ბოლო რეგისტრატორს კი უნდა ჰქონდეს ცალკე სპეციალური სია, სადაც ეს ხალხი იქნება შეყვანილი, რომ კომისიის წევრებმა, დამკვირვებლებმა, სხვა დაინტერესებულმა მხარემ იცოდეს ამ სიასთან მიმართებაში რა ხდება. რომ ამომრჩეველი, რომელიც თავს ძირითად სიაში ვერ იპოვის, შესაძლოა ე.წ. სპეციალურ სიაში იყოს და იქედან შეძლოს არჩევნებში მონაწილეობის მიღება.
_იმ შემთხვევში, თუ ხარვეზის გამოსწორება ვერ მოესწრება და 200 ათასი ამომრჩევლის ხმას დავკარგავთ, რამდენად მოახდენს გავლენას ეს არჩევნების საერთო შედეგებს?
_ ოლქებში გათანაბრებული ამომრჩევლების რაოდენობის ფონზე თუ ამ 200 000 ამომრჩეველს გადავანაწილებთ, ბუნებრივია, არჩევნების შედეგებზე ეს გავლენას მოახდენს. მაშინ, როდესაც დაახლოებით 3 მილიონი ამომრჩეველი გვყავს, გამოდის, რომ ამომრჩევლების 6-7% ფიზიკურად სიაში შეყვანილები არ არიან. საგანგაშოა ეს ციფრი იმიტომ, რომ ეს არის აქტიური ამომრჩეველი, რომელიც საქართველოში ცხოვრობს.
შენიშვნა: "გური ნიუსი" სერვისების განვითარების სააგენტოდან მიღებულ ინფორმაციას მოგვიანებით შემოგთავაზებთ.
