შვიდი ათასი წლის წინანდელი, ნეოლითური ხანის ქვის იარაღები, ადრეული, შუა და გვიანი ბრინჯაოს კოლხური კულტურის შესანიშნავი ნიმუშები, კოლხური ცულების კოლექციები: მელექედურის, შრომის, ვაკიჯვრის, ბაღდადის, მაკვანეთის, ლაითურის ბრინჯაოს ნივთების განძები და სხვა ექსპონატები, შესაძლოა, ისე გაფუჭდეს და ისტორიულ მუზეუმი ექსპონატების გარეშე დარჩეს. სახურავიდან ჩამოსულმა წყალმა ახალგარემონტებული საექსპონატო დარბაზში შეაღწია.
ოზურგეთის ისტორიული მუზეუმის დირექტორის, გოგა ტრაპაიძის თქმით, ინფრასტრქტურა მოსაგვარებელია შენობის იმ ნაწილშიც, სადაც ადმინისტრაცია არის განლაგებული და მუზეუმის თანამშრომლები ყოველდღე მუშაობენ.
_ ყველაზე მთავარი პრობლემა არის მუზეუმის სახურავი. ჩვენთან ბევრი ნალექი იცის და სწორი გადახურვა არ უნდა მომხდარიყო და მაინც ისე ქნეს, რომ ისევ ჰიდროიზოლით დააწებეს და ხელახლა გაადააგეს ზემოდან. იმის შემდეგ გავიდა რამდენიმე წელი და იგივე პრობლემის წინაშე დავდექით. ამ გადახურვის სტილი თუ არ შეიცვალა, ყოველთვის ასეთ დღეში ვიქნებით. ამ პრობლემის შესახებ იციან მუნიციპალიტეტის საკრებულოში და ამ დღეებში უფრო დეტალურად ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის გამგებლის მოვალეობის შემსრულებელსაც ჩავაყენებთ საქმის კურსში, _ გვითხრა გოგა ტრაპაიძემ.
ოზურგეთის ისტორიული მუზეუმის წარმომადგენლებმა საზოგადოებას ხუთწლიანი სტრატეგიული განვითარების გეგმის პროექტი წარუდგინეს, სადაც პრობლემების პრიორიტეტების გადაჯგუფებაში, პირველი ადგილი სწორედ ინფრასტრუქტურის პრობლემის მოგვარებას უჭირავს. შემდეგი პრობლემები კი ასე გამოიყურება: თანამედროვე სტანდარტებით აღჭურვილი საგამოფენო დარბაზები; ვაშნარის ნაქალაქარის არქეოლოგიური გათხრების წარმოება; ვებგვერდის შექმნა და ინტერნეტ მომსახურების დანერგვა; კულტურულ-საგანმანათლებლო კერა (მათ შორის შშმპ-ებისთვის) საკონფერენციო-სასწავლო დარბაზის აღჭურვა; მულაჟებისა და სუვენირების დამზადება; ფონდებში დაცული მასალების თანამედროვე სტანდარტების შესაბამისობაში მოყვანა; სამეცნიერო პასპორტების ელექტრონული ვერსია.
საკრებულოს განათლების, კულტურის, სპორტის, ახალგაზრდულ საქმეთა, ჯანმრთელობისა და სოციალურ საკითხთა კომისიის თავმჯდომარის, ირინა საჯაიას თქმით, 2013 წლის ბიუჯეტში, კონკრეტულად მუზეუმისთვის სახურავის პრობლემების მოსაგვარებლად, თანხა არ არის გამოყოფილი.
_ ვიცი, რომ მუზეუმს შემოაქვს წერილი მუნიციპალიტეტში და ამის მერე მოვახდენთ რეაგირებას. მე ყველა ორგანიზაციის გულშემატკივარი ვარ. მუზეუმს აუცილებლად ჭირდება დახმარება, – თქვა ჩვენთან საუბრის დროს ირინა საჯაიამ.
ოზურგეთის ისტორიული მუზეუმი, გურიაში არსებულ შვიდ მუზეუმს შორის, უძველესია. იგი დაფუძნდა 1936 წელს. მუზეუმის ფონდებში დღეისათვის დაცულია ექვსი ათასზე მეტი ექსპონატი, რომელთა ქრონოლოგია მოიცავს პერიოდს ძვ.წ. –ის IX ათასწლეულიდან დღემდე.
75 წლის მანძილზე ოზურგეთის ისტორიული მუზეუმის ფონდებში მრავალი უნიკალური მასალა დაგროვდა.
მუზეუმის შექმნის ისტორია ასე დაიწყო: 1923- 1924 წლებში საქართველოში ფართოდ გაშლილმა ანტირელიგიურმა მოძრაობამ, ქართული კულტურის მრავალი ძეგლი შეიწირა. საქართველოს სსრ სახკომსაბჭოს საგანგებო დადგენილებით, მოხდა საეკლესიო განძეულობის კონფისკაცია, განადგურდა კულტურის იშვიათი ძეგლები – ეკლესიები, მონასტრები, ხატები, სარიტუალო საგნები, ხელნაწერები, წიგნები.
ინტელიგენციის პროტესტის შედეგად, განათლების სახალხო კომისარიატმა ისტორიული ძეგლების აღსარიცხად და გადასარჩენად, მაზრებში სასწრაფოდ შედგენილი ბრიგადები დაგზავნა. გურიაში, 1924 წლის აპრილში, აკაკი შანიძე და შალვა ამირანაშვილი გამოგზავნეს. მათ მოიარეს ოზურგეთი, შემოქმედი, ლიხაური, ჯუმათი, ბაილეთი, ვანისქედი, ასკანა, მეწიეთი, ჩოხატაური, ერკეთი, ხიდისთავი. ხიდისთავში ნახეს და აღწერეს ზემო გურიის რამდენიმე სოფლის ეკლესიებიდან მოტანილი ნივთები.
გურიაში აკაკი შანიძისა და შალვა ამირანაშვილის ჩამოსვლისას, ისტორიული მნიშვნელობის ნივთების ძირითადი ნაწილი გამოტანილი იყო ეკლესია- მონასტრებიდან და ინახებოდა ოზურგეთის სამაზრო გლეხთა კომიტეტის შენობაში. ამ დროისთვის უკვე დანგრეული იყო გურიის მრავალი ეკლესია, გადაედნოთ ძვირფასი ლითონებისგან დამზადებული ჯვარ-ხატების შემკულობა. გაეძარცვათ ძვირფასი ქვებითა და მინანქრით შემკული ხატები და სხვა საკულტო ნივთები. ლიხაურის მრავალრიცხოვანი სიძველეებიდან გადარჩენილი იყო მხოლოდ ერთი, ეტრატის ხელნაწერის ნაწილი. ზოგ ეკლესიაში შემორჩენილი იყო გაძარცვული ხატების ფიცრები, ხელნაწერთა ყდები და ცალკეული ფურცლები.
აკაკი შანიძემ და შალვა ამირანაშვილმა აღრიცხეს და აღწერეს გადარჩენილი ძეგლები. აღნიშნეს, რა იყო განადგურებული და რაც გადარჩა, თბილისში წაიღეს.
აკაკი შანიძის ინიციატივით, 1924 წლის აპრილში ოზურგეთში დაარსდა გურიის საეთნოგრაფიო მუზეუმი, რომლის ამოცანად დასახული იყო ეთნოგრაფიული მასალების შეკრება, დაცვა და ხელოვნების ძეგლთა მოვლა- პატრონობა. მუზეუმის ფონდს საფუძვლად დაედო გადარჩენილი სამი ხელნაწერი და ორი ძველი ნაბეჭდი წიგნი. ,,საეთნოგრაფიო მუზეუმის “ შემდგომო ბედი უცნობია.
1936 წელს, მახარაძის რაიონის მოწინავე საზოგადოების წინაშე დაისვა საკითხი, შეექმნათ მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი. რაიონის მშრომელთა თხოვნით, სოფელ ექადიის მკვიდრმა დავით დოლიძემ დასვა საკითხი განათლების სახალხო კომისარიატის წინაშე და ეთხოვა ფილიპე მახარაძეს, რომ ეშუამდგომლა მთავრობის წინაშე, მახარაძეში მხარეთმცოდნეობის მუზეუმის გახსნის შესახებ.
1936 წლის 1 აპრილს, წითელგვარდიელთა და პარტიზანელთა საზოგადოების ბაზაზე, შეიქმნა მახარაძის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი, რაშიც განსაკუთრებული წვლილი მიუძღვის ვეტერან რევოლუციონერთა საზოგადოებას. ამ საზოგადოებამ მუზეუმს გადასცა თავის საკუთრებაში არსებული საბრძოლო იარაღები: კაჟიანი თოფები, დამბაჩები, სატევრები, ხმლები, სულ 200 ცალი სამუზეუმო ნივთი. ამდენად, მუზეუმის პირველი ექსპონატები პარტიზანელთა საზოგადოების მიერ შეგროვილი და დაცული ნივთები იყო. მუზეუმის შექმნის შემდეგ, პარტიზანელთა საზოგადოება გაუქმდა. მისი გამგეობის თავმჯდომარე ბესარიონ რუსიძე, შემდეგ დაინიშნა მუზეუმის მეცნიერ მუშაკად, ხოლო საზოგადოების ბუღალტერი იორდანე კუპრაძე – მუზეუმის ბუღალტრად.
მუზეუმი მოთავსებული იყო ერთ პატარა ოთახში, ჟდანოვის ქუჩაზე (ქალაქის ყოფილი გამგეობის შენობა), შემდეგ გადაიტანეს გურიის გამზირზე, გამოეყო 402 კვ ფართობი, (ამჟამად, ოზურგეთის პოლიციის ყოფილი შენობის მიმდებარე სკვერი) და მთლიანად დაეთმო შენობის მეორე სართული.
მუზეუმის პირველი დირექტორი იყო ნიკოლოზ სამსონია,რომელიც სამამულო ომში დაიღუპა. წლების მანძილზე მუზეუმის დირექტორებად მუშაობდნენ: კიტა კვაშალი, გიორგი კილაძე, აკაკი ერქომაიშვილი, ტერენტი ტაკიძე, ივანე ანთელიძე, ისიდორე ჯანელიძე, გივი თავაძე, ნიკოლოზ წიტაიშვილი, ენვერ გოგუაძე.
სამამულო ომის წლებში დროებით შესუსტდა მუზეუმის სამეცნიერო კვლევითი მუშაობა, ხოლო ომის შემდგომ წლებში განახლდა. მუზეუმის ფონდები შეივსო ძვირფასი მატერიალური კულტურის ძეგლებით. შეიქმნა სახვითი ხელოვნებისა და მეგობრობის ამსახველი გამოფენები.
1974 წელს მუზეუმი გადავიდა 25 ოქტომბრის (ამჟამად 26 მაისის) ქუჩაზე. გურიის უკანასკნელი მთავრის მამია გურიელის ბიძაშვილის, დიმიტრი ქაიხოსროს ძე გურიელის ყოფილ სასახლეში (აგებულია 1873 წელს ). აღნიშნული სასახლის ორივე სართული დაეთმო მუზეუმის ექსპოზიციას, 1977 წელს გაიხსნა საბჭოთა საზოგადოების ამსახველი ექსპოზიცია. 1978 წელს მოეწყო ისტორიის რევოლუციამდელი პერიოდის ამსახველი გამოფენა. შეიქმნა ისტორიის რევოლუციამდელი და საბჭოთა პერიოდების განყოფილებები, არქეოლოგიის, ეთნოგრაფიის, ხელოვნების, ხელნაწერების და ნუმიზმატიკის განყოფილებები.
მუზეუმი წლების მანძილზე ნაყოფიერად ეწეოდა სამეცნიერო-კვლევით, შეგროვებით, კულტურულ-საგანმანათლებლო მუშაობას, შეგროვდა მრავალი მატარიალური და სულიერი კულტურის ძეგლი, სხვადასხვა კოლექციები, ხელნაწერები, არქეოლოგიური მასალა.
შემდეგ კი მოხდა, მხარეთმცოდნეობის მუზეუმთან, უკვე ეროვნული მოძრაობის მუზეუმად წოდებული, მე-18 –ე არმიის საბრძოლო დიდების მუზეუმის შეერთება. 2004 წლის ივნისში მუზეუმში შეიცვალა ხელმძღვანელობა, მუზეუმის დირექტორად დაინიშნა ისტორიკოსი გოგა ტრაპაიძე.
