ახლა წელიწადის ისეთი დროა, როცა სოფელში მცხოვრებ ოჯახთა უმრავლესობას ჩვილხბოიანი ძროხა ჰყავს ან მალე ეყოლება. რძის ასაკის ხბოს გამოკვება არა ერთ გამოცდილ ადამიანს ეშლება. იმისათვის, რომ კარგად განვითარებული და ჯანმრთელი ხბო გახდეს მომავალი მაღალპროდუქტიული ფური ან კარგი მწარმოებელი კურო, ახალშობილისთვის საჭიროა დაბადებისთანავე, არა უგვიანეს 1-1,5 საათისა, დავალევინოთ დედის პირველი ხსენი. აუცილებელია, ხბო დაბადებისთანავე სუფთა ტილოთი, ერთჯერადი ხელსახოცით ან ნამჯით გავწმინდოთ, შემდეგ ჭიპლარზე, მუცელთან 2,5-3,0 სმ. დაშორებით შემოვახვიოთ წინასწარ გადეზინფიცირებული კანაფი ან უბრალო ძაფი, ხოლო “ზედმეტი” ნაწილი მოვჭრათ მაკრატლით. სხეულზე დარჩენილი ჭიპლარი გავადეზინფიციროთ იოდის 2%-იანი ნაყენით. მოგებიდან 10-20 წუთის გასვლის შემდეგ, ფური იწყებს წამოდგომას და ხბოს გალოკვას. ეს პროცესი დადებითად მოქმედებს ახალშობილის ორგანიზმზე და იმავდროულად ასტიმულირებს ფურის (დედის) საშვილოსნოს მომყოლისგან გათავისუფლებას.
ხბოს დაბადებისთანავე უაქტიურდება წოვის რეფლექსის აღმძვრელი ნერვული ცენტრები, რომლის შემდეგ ის იწყებს დედის ძებნას, ცდილობს კერტის (ძუძუს თავის) პირში ჩადებას. თუ ხბო დაიბადა სუსტი, აუცილებელია, ის მივიყვანოთ დედასთან და დავეხმაროთ კერტის პირში ჩადებაში. არის შემთხვევები, ზოგიერთი ფერმერი ახალშობილს პირველ ორ დღეს ტოვებს დედასთან, რა დროსაც ახალშობილი დღეღამის განმავლობაში ხუთჯერ მოსწოვს ფურს და ეჩვევა მას. ეს არ არის სასურველი იმიტომ, რომ ხბოს ასხლეტის შემდეგ გაძნელებულია ფურის მოწველა. ამის გათვალისწინებით სასურველი და რეკომენდირებულია ხბო, გალოკვის შემდეგ, მოვაშოროთ დედას და გადავიყვანოთ გალიაში, რომლის იატაკზე უნდა დავაფინოთ ნამჯა.
დაბადებიდან არა უგვიანეს 3-4 საათისა, ხბოს საწოვარით უნდა დავალევინოთ 0,75-1,0 კგ დედის პირველი ხსენი. 3-6 დღის მანძილზე უმჯობესია, ხბოს ხსენი ვასვათ მცირე დოზებით, დღეღამეში 3-4 -ჯერ. ჭარბი რაოდენობის ცივი ხსენის მიცემა დაუშვებელია, ვინაიდან ის იწვევს ფაღარათს. ხსენი მიეცემა ხბოს სრული მასის წონის მიხედვით, 15-18 კგ ცოცხალ წონაზე. დღიური ნორმა არის 3 -3,5 კგ. 20-25 კგ ცოცხალ წონაზე. 30 კგ ცოცხალი წონის ან მეტი წონის ხბოსთვის 5 კგ. ხსენია საჭირო. ის ხელს უწყობს ახალშობილის კუჭ-ნაწლავის სისტემის გათავისუფლებას პირველადი განავლისგან. ასევე ამდიდრებს ორგანიზმს იმუნური ცილოვანი ნაერთებით და ვიტამინებით, რომელიც აძლიერებს ორგანიზმს დამცველობითი ფუნქციებით და ააქტიურებს ნივთიერებათა ცვლას. ახალშობილი ხბო, სასურველია, თერმორეგულაციის უნარის გამომუშავებამდე, 3-4 საათით მოვათავსოთ 20-25 გრადუსის სითბოს პირობებში. ორი-სამი თვის ასაკის მიღწევამდე, სახბორეში უმჯობესია ჰაერის ტემპერატურა +20-25 გრადუსი იყოს. ხბოს განვითარებისთვის მნიშვნელოვანია სახბორეს ოპტიმალური განათება, რადგან სინათლის სხივები სპობს კანზე არსებულ მიკროფლორას, ზრდის სისხლში ერითროციტების რიცხვს, ჰემოგლობინის კონცენტრულობას, აძლიერებს ლეიკოციტების ფაგოციტურ აქტივობას და ორგანიზმის ფიზიოლოგიურ ფუნქციებს. ხსენით კვება გრძელდება 7-9 დღე. ამის შემდეგ გადავდივართ რძით კვებაზე, მე-20 დღემდე. შეჩვევის მიზნით, შეგვიძლია, საკვებში მივცეთ მარცვლოვანი ღერღილი, უმჯობესია შვრია. ასევე, კარგია კარგი ხარისხის თივა. 20-25 დღის ასაკიდან ნატურალური რძის ეკონომიური გამოყენების მიზნით, შეგვიძლია, შევცვალოთ რძის შემცველი მშრალი რძის ფხვნილით. კვების წინ ფხვნილი იხსნება +39-40 გრადუს ტემპერატურის წყალში (1 კგ ფხვნილი იხსნება რვა ლიტრ წყალში) და ასეთი სახით ეძლევა ხბოებს.
ხბოების კარგად გამოზრდისთვის ფერმერებს ვურჩევ განსაკუთრებით კარგად დაიხსომონ: ხბოს გამოზრდისას ყურადღება მიაქციეთ სადგომის სიმშრალეს და სისუფთავეს. ჯგუფურად შენახვისას ხბოები არანაირად არ უნდა აწუხებდნენ ერთმანეთს. უამინდობის შემთხვევაში, ყურადღება მიაქციეთ რაციონის შემცირებას. ხბო უნდა იყოს დაცული ორპირი ქარისგან.
ხბოს საძოვარზე გაყვანისას კი უნდა დაიცვათ შემდეგი წესები:
_ არ გავუშვათ ხბოები ცვრიანი ბალახის საძოვარზე;
_ არ დავუშვათ ხბოების სველ მიწაზე წოლა;
_ პაპანაქება სიცხეში გადახურებისგან ხბოს დასაცავად მოაწყვეთ საჩრდილობელი ან ის მოათავსეთ საძოვარზე არსებული ხეების ჩრდილში.
თამაზ კილაძე, ა(ა)იპ სოფლის მეურნეობის განვითარების ცენტრის სპეციალისტი, ვეტექიმი, ოზურგეთი
