აკვაკულტურა, ანუ წყალში მცენარეების, თევზების, თევზისნაირთა მოშენება, გამრავლება და შემდეგ მისი გამოყენება ბუნებრივ წყლებში, ტბებში, აუზებში, ჭაობებში…
დღეს საქართველოში არსებულ აკვაკულტურულ სისტემებში მოშენებულია სხვადასხვა სახეობის თევზი.
ზოგადად, მეცხრამეტე საუკუნიდან მოხდა აკვაკულტურის, როგორც ზღვის პროდუქტების წარმოების ეფექტურ მეთოდზე ყურადღების გამახვილება.
მას, როგორც „წყლის ორგანიზმების გამრავლებასა და აღზრდაში კონტროლირებად ან შერჩეული წყლის გარემოში, ნებისმიერი კომერციული, რეკრეაციული ან საზოგადოებრივი მიზნებისთვის“, განსაზღვრავს აკვაკულტურის წამყვანი სააგენტო, ოკეანეების და ატმოსფეროს ეროვნული ადმინისტრაცია (NOAA) და დიდ ფინანსურ დახმარებას უწევს მის რეგულირებას.
აკვაკულტურის განვითარების გზაზე არსებობს უამრავი პრობლემა და რაკი მას უამრავი სარგებელი და სიკეთე მოაქვს (ზღვის პროდუქტებზე გამუდმებით იზრდება მოთხოვნა მთელ მსოფლიოში), ხდება სხვადასხვა პროგრამების დაფინანსება, ეთმობა პოლიტიკის დონეზე აყვანილი ყურადღება, რაც აკვაკულტურას ტრადიციული თევზაობის სერიოზულ ალტერნატივად აქცევს.
რა უპირატესობა, განსაკუთრებით კი, რა პრობლემები გააჩნია საქართველოში აკვაკულტურას? როგორ უნდა მოხდეს მისი დაფინანსება, რა ღონისძიებას სახავს საქართველოს მთავრობა და ზოგადად, რა მდგომარეობაა დღეს ამ კუთხით ჩვენს ქვეყანაში, ამის თაობაზე ორგანიზაცია „მწვანე სექტორი“ მედიატურის ინიციატივით გამოვიდა და პროექტის ფარგლებში (რომელიც ხორციელდება საქართველოს სტრატეგიული კვლევებისა და განვითარების ცენტრის და ევროკავშირის და კონრად ადენაუერის ფონდის დაფინანსებით) მნიშვნელოვანი, საზოგადოებისთვის საყურადღებო საინფორმაციო შეხვედრა მოაწყო.
„საქართველოში აკვაკულტურის სფეროს ძირითადი პრობლემები და გამოწვევები“ _ საინფორმაციო და სადემონსტრაციო შეხვედრები შედგა ოზურგეთის და ქობულეთის მუნიციპალიტეტებში არსებულ თევზსაშენ ობიექტებზე.
ყველაზე დიდი პრობლემა, რაც დღემდე არსებობდა და არსებობს ამ ობიექტებზე, არის მუშაობის ნებართვის არქონა _ ერთობ უცნაური მოვლენა.
ჩვენს კითხვაზე, თუ მეწარმეობის ნებართვა არ არსებობს წლების მანძილზე, როგორ მოქმედებდნენ აღნიშნული თევზსაცავების მეპატრონე ფერმერები, იხდიდნენ თუ არა გადასახადს, ზედამხედველობდა თუ არა ამ ყველაფერს შესაბამისი სამსახურები, პასუხი დადებითი მივიღეთ.
ორგანიზაცია „მწვანე სექტორის“ მიზანი, მოხდეს საქართველოში აკვაკულტურის განვითარების სტრუქტურული სახელმწიფო პოლიტიკის ჩამოყალიბება და ხელშეწყობა, განსაზღვრულია პროექტში _ „აკვაკულტურა _ ახალი შესაძლებლობების სივრცე“.
ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის სოფლებში _ კვირიკეთსა და ვაკიჯვარში და ქობულეთის მუნიციპალიტეტის თევზსაშენ მეურნეობაში, სოფელ კოხში აკვაფერმერთა საქმიანობის გაცნობის შემდეგ, აქტიური საუბარი შედგა არსებულ პრობლემებზე.
საქართველოში აკვაკულტურის შესახებ კანონი 2021 წელს მიიღეს.
_ შინაარსობრივად ეს კანონი, ერთის მხრივ, ძალიან კარგი იყო, თუმცა, საკმაოდ ბუნდოვანია და ბიუროკრატიული, რომლის მიხედვითაც მეწარმეს არსებობა გაუჭირდება. ქოთანზე ორი სახელურის მიბმის პრინციპია ჩადებული, _ ითქვა შეხვედრაზე.
მაინც, რაში მდგომარეობს ეს ბუნდოვანება და როგორ ხდება გადასახადების განსაზღვრა?
მოხდა ისე, რომ კანონს თუ უნდა გაემარტივებინა და გაეუმჯობესებინა მეწარმეთათვის ორგანიზებული და წარმატებული შრომა, იგი შედეგზე პირუკუ ორიენტირებული გამოდგა _ კერძოდ, დაწესებულია ახალი ტიპის გადასახადები. ამის საილუსტრაციოდ კმარა თუნდაც ერთი მაგალითი _ ფერმერს, რომელსაც ათტონიანი საკალმახე მეურნეობა აქვს, თვეში „„მიესაჯა“ შვიდასი-რვაასი ლარის გადახდა, რაც ძალიან დიდია ასეთ ვითარებაში. სწორედ ასეთი ბარიერის გამო ხდება დარგის დაპაუზება.
კვირიკეთში, სადაც თევზსაშენი „გურია ფიში“ მდებარეობს, ხდება თევზის ინკუბაცია. გამოზრდილი ორაგულის ლიფსიტები კი, დაახლოებით 60-70 სმ სიგრძისა, გადაჰყავთ გრიგოლეთში არსებულ ბაზაზე, სადაც შემდეგ ხდება ნორვეგიული ორაგული.
აღნიშნული თევზსაშენის დირექტორი, ალექსანდრე ტოტოჩავა არსებულ პრობლემებზე საუბრობს:
_ ბევრნაირი პრობლემა გვაქვს და გვაწუხებს. საქართველოში არ არსებობს თევზის დაავადების გამომკვლევი ლაბორატორია. სახელწიფომ პასუხისმგებლობა უნდა აიღოს და ეს პრობლემა მოაგვაროს. ჩვენ ხელშეკრულება გავაფორმეთ ბრიტანულ კომპანიასთან. ეს დიდი კომპანიაა, მაგრამ პატარა მეურნეობისთვის ძნელია მსგავსი რამის გაკეთება, _ თქვა მან.
_ სახელმწიფოს დახმარების გარეშე სექტორი ვერ განვითარდება. ჩვენ ჯერ კიდევ 2018 წელს შევედით გარემოს დაცვის კომიტეტში პაკეტით, როგორ უნდა განგვევითარებინა აკვაკულტურა. პასუხი ერთობ ბუნდოვანი მივიღეთ. იქ დაგვისვეს ასეთი კითხვაც _ „რა არის აკვაკულტურა?“
თუ ბოლო წლების სტატისტიკას გადავხედავთ, დარგი სტაგნაციის პირობებშია. მიზეზი კი ამისა არის ის, რომ არ არსებობს გამართული კანონმდებლობა, სამეცნიერო-კვლევითი მხარდაჭერა. საქმეს სჭირდება კონსულტაცია, განათლებული და პასუხისმგებლიანი კადრები. ფერმერებისთვის საჭიროა საკონსულტაციო ცენტრები. აუცილებელია აკვაკულტურის მიმართულებით პროფესიული განათლების დაწესებულებების შექმნა, _ ამბობს ბიოლოგიურ მეცნიერებათა დოქტორი და საქმის ექსპერტი არჩილ გუჩმანიძე.
შეხვედრაზე ხაზგასმით აღინიშნა, რომ საქართველო ევროპაში ჰიდრორესურსებით ხუთეულში, ხოლო მსოფლიოში ათეულშია. აკვაკულტურის განვითარებით კი, მსოფლიო ქვეყნების ჩამონათვალში, ბოლოდან მესამე ადგილზე!
გუჩმანიძემ, ასევე, ისაუბრა მარიკულტურაზე, რომელიც მხოლოდ ზღვებში ვითარდება და მეოცე საუკუნის ბოლოს და 21-ის დასაწყისში განვითარების სერიოზულ მასშტაბებს მიაღწია. საზღვაო ქვეყნებს შორის კი, საქართველო ერთადერთია, რომელსაც მარიკულტურა საერთოდ არ გააჩნია.
საქართველოში ყოველწლიურად 30 ათას ტონამდე თევზი იმპორტირდება. საქართველოს საკუთარი წარმოება კი სულ 2 861 ტონაა წელიწადში, რაც ძალიან მიზერულია. ბაზა, საშუალება და რესურსი კი ჩვენს ქვეყანას უზარმაზარი აქვს!
არჩილ გუჩმანიძის თქმით, „დღეისთვის, მსოფლიოს სოფლის მეურნეობაში აკვაკულტურა ყველაზე მზარდი დარგია. საქართველოში კი 2017 წლიდან 2021 წლამდე, სტაგნაციაშია. არ ხდება დარგის სამეცნიერო მხარდაჭერა და ფერმერები წარმოუდგენლად წვალობენ _ რაკი ლაბორატორია არ არსებობს, დაავადების იდენტიფიცირება რომ მოახდინო, თურქეთში დადიან ლაბორატორიული კვლევისთვის.
ასევე, საქართველოში არ იყიდება საჭირო პრეპარატები ან თუ იყიდება, მცირე რაოდენობით.
აუცილებელია, ქვეყანას ჰქონდეს ლაბორატორია, რათა დაავადების იდენტიფიცირება მოხდეს. აკვაკულტურაში უმნიშვნელოვანესია, ფერმერებს ვასწავლოთ, როგორ წარმართონ მეურნეობა“, _ ამბობს გუჩმანიძე.
როგორც შეხვედრაზე ითქვა, საქართველოს 860 ტბა და 47 წყალსაცავი აქვს. 1932 წელს საქართველოში, ჯაპანაში პირველად შეიქმნა თევზსაჭერი. შემდგომში ის ავტობანის მშენებლობამ შეიწირა. საქართველოში, დღეს არსებული აკვაკულტურის ორასი ერთეულიდან, არც ერთს არ აქვს წარმოების ნებართვა. მათთვის წესიერად არასდროს არავის უკითხავს, რას აკეთებენ, ხოლო კანონი, რომელიც 2021 წელს მიიღეს, არასწორადაა შექმნილი და გზშ-ს უპირისპირდება.
საქართველოზე მეტად არის განვითარებული აკვაკულტურა სომხეთში. მაშინ, როცა ამ ქვეყანას ზღვა საერთოდ არ აქვს.
მალტა არის ქედის მუნიციპალიტეტის ფართობის და მისი აკვაკულტურა ბევრად აღემატება საქართველოსას. უნიკალური რესურსის მქონე ქვეყანა ასეთი პრობლემის წინაშე დგას.
ქართველ ფერმერებს, რომლებიც აკვაკულტურას მისდევენ და წლების მანძილზე აწარმოებენ თევზს, საგანგებო დახმარება სჭირდებათ და არა ისეთი რეგულაციების დაწესება, რომლის მიხედვითაც მიანიშნებენ, თუ შეძლებ, ხომ კარგი თუ არა და მორჩა!
„გურია ნიუსის“ კითხვაზე, რაში მდგომარეობს რეგულაციების შემსუბუქების წესი, რომელიც სამთავრობო დონეზე უნდა გაითვალისწინონ, განმარტეს, რომ პირველ რიგში, ეს წესი გასამარტივებელია:
_ არაა მარტივი პროცედურა, ვთქვათ, ინტერნეტში ჩამოტვირთო, შეავსო უამრავი ფორმა. თან როცა ბევრი მუხლი თუ პუნქტი ერთმანეთს ეწინააღმდეგება. 2023 წლის მარტამდე ფერმერებმა თუ ვერ მოახერხეს და ვერც შეძლეს ამ ნებართვის მიღება, იმდენად რთული რეგულაციებია, ამ შემთხვევაში, ისინი დაჯარიმდებიან. ამას ითვალისწინებს საქართველოს კანონი აკვაკულტურის შესახებ, _ ასეთი იყო პასუხი.
კითხვაზე, რა რაოდენობის იქნება ეს ჯარიმა და სანამდე შეიძლება გაგრძელდეს პროცესი, განმარტეს, რომ პირველ და მეორე შეთხვევაში, ჯარიმა ორიათას ლარს ითვალისწინებს, შემდეგ კი სისხლის სამართლის საქმე იღძვრება.
უახლოეს მომავალში საქართველოში იგეგმება აკვაკულტურის ასოციაციის შექმნა, რაც პრობლემის გადაჭრის გზა უნდა გახდეს და იქნეს ერთგვარი მშვიდობიანი „ლურჯი (უსაზღვრებო ფერის) რევოლუცია“ _ მშვიდობიან გარემოში, საქართველოში, მსოფლიოში ასე მზარდი აკვაკულტურის სფერო, სიმბოლურადაც და რეალურადაც სწორედ უსაზღვრო ძალისხმევას ითხოვს.
ავტორი
