“წლებია კალანდას გურიაში, არ ვყოფილვარ“, _ ამბობს „გურია ნიუსთან“ საუბრის დროს საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე, ჩვენი დროის კოლორიტი ანზორ ერქომაიშვილი, რომელიც წლევანდელ კალანდას ოზურგეთში, შალვა რადიანის სახელობის ეთნოგრაფიულ მუზეუმში შეხვდება.
“დიდი ხანია, კალანდას არ შევხვედრივარ გურიაში და ახლა მეძლევა ამის საშუალება. ბავშვობის დროინდელი მოგონებები მახსენდება. შობა და კალანდა მიბმული იყო ერთმანეთზე, ერთი კვირა იყო შუალედი ორ დღესასწაულს შორის და ამ ხნის განმავლობაში ბავშვები მთლიანად ამაზე ვიყავით გადართული“, _ ამბობს ანზორ ერქომაიშვილი.
ინტერვიუ, რომელსაც ახლა გთავაზობთ, გურიაში ჩამოსვლამდე, ტელეფონით ჩაიწერა. ანზორ ერქომაიშვილმა ბავშვობისდროინელი ამბები გაიხსენა:
_ ტრადიციულ ოჯახში ვიზრდებოდი. მგალობლები იყვნენ ჩემი ოჯახის წევრები, ძველი ტრადიციების მატარებელი და თუ კი რამე ტრადიციული კეთდებოდა სოფელ მაკვანეთში, ჩემი ოჯახიდან იწყებოდა. დღემდე გამოგვყვა ის სიყვარული, დამოკიდებულება ადამიანებთან.
იმ დროს იდეოლოგიურად არ იყო გამართლებული, მაგრამ სოფელში მაინც ხდებოდა ტრადიციული დღეების აღნიშვნა. შობას დიდი ზეიმით ვხვდებოდით და ასევე, კალანდას _ ძველით ახალ წელს. საბჭოთა კავშირის დროს სოფელში უფრო თავისუფლად ვგრძნობდით თავს. მახსოვს, წინა დღით, ვიდრე კალანდის დილა გათენდებოდა ოჯახში აკეთებდნენ სადღესასწაულო სადილს, ყველაფერი იყო გათვლილი, გათვალისწინებული, როგორც შობის დღესასწაულის დღეს. აუცილებლად უნდა ყოფილიყო ღვინო, მარანი უნდა გაეხსნათ იმ დღეს, ამოეღოთ საუკეთესო ღვინო დოქით. ასევე, აუცილებელი იყო ვერცხლის ფული, რატომღაც ასე იყო. ვერცხლის ფული, როგორც წესი ისე იყო დაკანონებული.
გამთენიისას, ოჯახის უფროსი სახლიდან გავიდოდა, გობით ხელში მარანზე… გობი დატვირთული იყო სხვადასხვა კერძით, ტკბილეულით, ყველაფერი იყო, რაც სადღესასწაულო სუფრას ამშვენებდა. მარანზე გავიდოდნენ, ოჯახის უფროსთან ერთად ერთი ან მეტი თანმხლები პირი აუცილებლად იქნებოდა. გამოიღებდნენ საუკეთესო ღვინოს, დაახლოებით, ნახევარ ფუთიან ჭარიკაში (დოქი) ჩაასხამდნენ, ამ დროს კი დიასახლისი სახლის შესასვლელ კარს გადაკეტავდა. მოვიდოდა ოჯახის უფროსი და კარზე დააკაკუნებდა. თან იტყოდა _ კარი გამიღეთ. დიასახლისი ეტყოდა _ რა მოგაქვს? ოჯახის უფროსი პასუხობდა: მშვიდობა, სიხარული, სიყვარული, ბედნიერება, ხორაგი, დოვლათი და ა.შ. მესამე თქმაზე გააღებდა დიასახლისი კარს და შემოუშვებდა ოჯახის უფროსს სახლში. კარგად მახსოვს გობზე ანთებული სანთლები და ოჯახის წევრების გაღვიძება. დილიდან იწყებოდა ქეიფი.
მახსენდება ბაბუამ, არტემ ერქომაიშვილმა მე და ჩემი ბიძაშვილი ირაკლი როგორ ჩაგვრთო კალანდის დილას ტრადიციულ ამბებში. კალანდას დილით გაგვაღვიძა და გაგვიყვანა მარანში. მოხადა ჭურს თავი და ერთად ამოვიღეთ ადესა. ბაბუამ კარგი ადესის გაკეთება იცოდა. ნაპერწკლები ამოდიოდა ჭურიდან, ისეთი შამპანიურივით ღვინო იყო. ასევე მახსოვს, დიდი ხორაგით დატვირთული გობი, საკალანდო გობს ეძახდნენ, დატვირთული იყო ხორაგით. გობზე, ასევე, იყო დედო პური. მაშინ სახლში გამომცხვარ დიდ პურს ასე ეძახდნენ. ბაბუამ ის რიტუალი შეასრულა. ბებიამ სამჯერ ჰკითხა _ რა მოქონდა, მესამე თქმაზე სახლის კარი გაგვიღო. დახუნძლული იყო გობი და შიგნით გაწყობილი სუფრა. მთავარი _ გურული ღვეძელი აუცილებლად ყველასათვის იყო მომზადებული, როგორც შობის ღამეს, ასევე, კალანდას. მთელი დღის განმავლობაში იყო გალობა, ქართული ხალხური სიმღერების შესრულება, სტუმრების მიღება და შემდეგ სოფელში სიარული. საღამოს იყო აგუნა. ბაბუაჩემს დიდი ცული ჰქონდა, ცულის ყუით საწნახელთან მივიდოდნენ, ამის მოთავე ქესკინა ორკთოიძე იყო. აგუნა, აგუნა გადმეიარეო, ბახვი და ასკანა გადმეიარეო, ოჩხუბი და ორკოპე გადმეიტანეო… და ასე მღეროდნენ დიდი ხანი და შემდეგ გადავიდოდნენ ერთ-ერთის ოჯახში, დილამდე მიდიოდა ქეიფი.
_ ბატონო ანზორ, ახლა როგორ ხვდებით შობა-კალანდას. რამდენად ტრადიციულად ხვდება ამ დღესასწაულს თქვენი ოჯახი?
_ მსგავსი, რაც ჩემს ბავშვობაში იყო, ახლა აღარ არის. ქალაქში ვხვდები შობას, კალანდას. ახლა ჩავდივარ გურიაში და ვნახოთ, როგორ შევხვდებით.
შობას და კალანდას ჩემი მეუღლე და ჩემები აუცილებლად სადღესასწაულო სუფრას მოამზადებენ. დილიდან გამზადებულია მუცლის სალოცავები (გურული ღვეძლები). გვაქვს აუცილებლად თაფლიანი გოზინაყი, საცივი – ყველაფერს ჩემი მეუღლე, ლალი ამზადებს, კარგი დიასახლისია. უყვარს ტრადიციული კერძებს მომზადება. გურულად აკეთებს ყველაფერს. შობას ვინც შემოვა ჩემს ოჯახში, ჩემი მეუღლე სალოცავს შემოავლებს თავზე, დალოცავს შემდეგი სიტყვებით: შენი თავის ტკივილი, მუცლის ტკივილი, გულის ტკივილი აღმა ქარს, დაბლა წყალს, ამ წინადადებას სამჯერ გაიმეორებს და შემდეგ სტუმარს გადასცემს ღვეძელს. ეს ტექსტი ბებიაჩემისგან მაქვს ჩაწერილი და შენახული. სტუმრიანი ოჯახი მაქვს მე და დიდხანს მიდის სადღესასწაულო შეხვედრა.
_ რას უსურვებდი საქართველოს მოქალაქეებს?
_ მთელ საქართველოს ვულოცავ კალანდას და ვუსურვებდი მშვიდობას, სიყვარულს, ბედნიერებას, ჯანმრთელობას. ასევე, ვუსურვებდი ერთობას და ერთიანობას, რომელიც აუცილებლად სჭირდება ჩვენს ერს.
