ენერგოეფექტურობა ევროკავშირის სტრატეგიული პრიორიტეტით: „მეტი სარგებელი ნაკლები დანახარჯით“

(გურია ნიუსი, Post- ალიონი) _ რა იცით ენერგოეფექტურობის შესახებ? გვეხება თუ არა ეს საკითხი ჩვენ, თითოეულს? შეგვიძლია თუ არა გავლენა მოვახდინოთ გლობალურ პრობლემებზე და შევამციროთ მათგან მოყენებული ზიანი? როგორია საქარველოს კანონმდებლობა ამ მიმართულებით? – ერთად მოვიძიოთ და სხვებსაც გავუზიაროთ ამ და სხვა კითხვებზე პასუხები. სტატიები ენერგოეფექტურობის შესახებ, უფრო დეტალურად და ვრცლად, შეგიძლიათ წაიკითხოთ ვებ გვერდზე gurianews.com ; ასევე, შეგიძლიათ შემოგვეხმიანოთ “გურია ნიუსის“ Facebook-ის ოფიციალურ გვერდზე facebook.com/gurianews.

ამ საკითხებზე სიღრმისეული მსჯელობა შესაძლებელი გახდა პროექტის  – “ „ჩოხატაური მდგრადი ენერგეტიკული მომავლისკენ““. პარტნიორების შესახებ ინფორმცია შეგიძლიათ იხილო სტატიის ბოლოს. პროექტის ფინანსური მხარდამჭერი კი ევროკავშირია.

საქართველოს ენერგეტიკის სექტორში, ევროკავშირთან ასოცირების დღის წესრიგის ფარგლებში, მნიშვნელოვანი რეფორმები მიმდინარეობს. რეფორმა, რომლის საბოლოო მიზანიც ქვეყნის ენერგეტიკული უსაფრთხოების ამაღლება, მომხმარებელთა კეთილდღეობის გაუმჯობესება, ახალი საკანონმდებლო ბაზის შექმნა, ენერგეტიკული ბაზრების ლიბერალიზაცია, მომხმარებელთა უფლებების დაცვა და სხვა ბევრი ასპექტის გაუმჯობესებაა. რეფორმის პირობებში, ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი საკითხი ენერგეტიკული სიღარიბის დაძლევის და მოწყვლადი მომხმარებლების დახმარების საკითხია, რომელიც, საქართველოში არსებული სოციალური ფონის გათვალისწინებით, მოქალაქეების დიდ ნაწილს ეხება.

ენერგეტიკის სექტორში მიმდინარე რეფორმა, რომელიც საქართველოს ევროკავშირთან ასოცირების ხელშეკრულებისა და ენერგეტიკული გაერთიანების წევრობის ფარგლებში მიმდინარეობს, ახალი მარეგულირებელი კანონმდებლობისა და პოლიტიკის შექმნას ითვალისწინებს, რომლითაც, საბოლოო ჯამში, ქვეყნის ენერგეტიკული დამოუკიდებლობა და მომხმარებლების კეთილდღეობა უნდა იყოს დაცული.

ელექტროენერგიისა და გაზის ბაზრების ლიბერალიზაცია, რომელიც ბოლო რამდენიმე ათწლეულია ევროკავშირში მიმდინარეობს, გულისხმობს ერთიანი ენერგეტიკული ბაზრის შექმნას და ენერგიის რამდენიმე მიმწოდებლის გაჩენას იმისათვის, რომ მომხმარებლებს შეეძლოთ გააკეთონ არჩევანი და ამით ხელი შეუწყონ კონკურენციას და მომსახურების ხარისხის გაუმჯობესებას. ბაზრების ლიბერალიზაცია, ასევე, ემსახურება მიწოდების უსაფრთხოების გაუმჯობესებას, რადგან მიიჩნევა, რომ თანამედროვე სამყაროში, სადაც ენერგიაზე მოთხოვნა განუწყვეტლივ იზრდება, მუდმივი და ხელმისაწვდომი ენერგიის ქონა უბრალო მოცემულობად არ უნდა იყოს აღქმული. მიუხედავად იმისა, რომ კონკურენციის წახალისება ენერგეტიკული ბაზრების ლიბერალიზაციის მთავარი წინაპირობაა, ევროკავშირი, ასევე, ითვალისწინებს დამატებით არაეკონომიკურ ფაქტორებს და ასახავს მას საჯარო მომსახურების ვალდებულებაში (PSO). PSO ისეთი ვალდებულებაა, რომლის გახორციელებითაც ბიზნესი, თავისი კომერციული ინტერესების გათვალისწინებით, დაინტერესებული არ იქნებოდა, თუმცა, საზოგადოების კეთილდღეობისთვის მისი არსებობა მნიშვნელოვანია; ასეთია, მაგალითად, გარემოსდაცვითი და უსაფრთხოების საკითხების გათვალისწინება, ყველა ოჯახის ხელმისაწვდომობა ელექტროენერგიაზე, საზოგადოების მოწყვლადი ჯგუფების დაცვა ფასის მატების და სხვა ფაქტორების არსებობისას და ა.შ.

ენერგოეფექტურობა ევროკავშირის სტრატეგიული პრიორიტეტია დევიზით „მეტი სარგებელი ნაკლები დანახარჯით“. ენერგია, რომელსაც ჩვენ ვზოგავთ, არის ის ენერგია, რომლის წარმოება, შეძენა და იმპორტი არ გვჭირდება. ათწლეულზე მეტია, ევროპაში ენერგოეფექტურობის გასაუმჯობესებლად ევროკავშირმა რამდენიმე ღონისძიება გაატარა. მათ შორის,  მიზნად დაისახა ენერგიის წლიური შესყიდვების შემცირება, საჯარო შენობების თერმორეაბილიტაცია, სავალდებულო ენერგოეფექტურობის სერტიფიკატების შემოღება შენობების გასაყიდად და გასაქირავებლად, პროდუქციის ეტიკეტირება ენერგოეფექტურობის მინიშნებით, მსხვილი კომპანიების სავალდებულო ენერგო აუდიტი და სხვა. დღესდღეობით, ევროკავშირში ახალი შენობები მოიხმარენ იმ ენერგიის ნახევარს, რასაც 1980-იან წლებში მოიხმარდნენ.

2014 წლის ივნისში, ევროკავშირმა და საქართველომ ხელი მოაწერეს ასოცირების ხელშეკრულებას, რომელიც ძალაში შევიდა 2016 წლის 1 ივლისს. ასოცირების ხელშეკრულება, ღრმა და ყოვლისმომცველი თავისუფალი ვაჭრობის ხელშეკრულებასთან ერთად, ქმნის ევროკავშირთან საქართველოს ფართომასშტაბიანი პოლიტიკური და ეკონომიკური ინტეგრაციის საფუძველს. 2017 წელს საქართველო ენერგეტიკული გაერთიანების ხელშეკრულების მხარე გახდა. აღნიშნული ხელშეკრულების ნაწილია ენერგეტიკული ბაზრის რეფორმირების მიმდინარე პროცესი, რაც, თავის მხრივ, მოიცავდა 2019 და 2020 წლებში რიგი საკანონმდებლო დოკუმენტების მიღებას, რამაც პირდაპირი და არაპირდაპირი გავლენა იქონია ენერგეტიკისა და კლიმატის ეროვნულ ინტეგრირებულ გეგმაზე.

საქართველო, როგორც ენერგეტიკული კავშირის ხელშეკრულების სრულფასოვანი წევრი, ენერგეტიკული კავშირის სამუშაო პროგრამის შესაბამისად, ევროკავშირის დირექტივებისა და დებულებების დანერგვის, ევროკავშირის კანონმდებლობის (acquis communautaire) გადმოტანისა და ჰარმონიზაციის პროცესშია. 2015 წლის 18 ნოემბერს, ევროკომისიამ მიიღო პირველი ინფორმაცია ენერგეტიკული კავშირის მდგომარეობის შესახებ, რომელშიც მითითებულია, რომ NECP-ები, რომლებიც აერთიანებენ ენერგეტიკული კავშირის ხუთივე ძირითად მიმართულებას, ძალზე მნიშვნელოვანი ინსტრუმენტია ენერგეტიკული კავშირის სტრატეგიის იმპლემენტაციისა და ენერგეტიკისა და კლიმატის სფეროში დამატებითი სტრატეგიული დაგეგმარებისთვის. 2015 წლის ენერგეტიკული კავშირის სტატუსის ფარგლებში, ევროკავშირმა გამოსცა სახელმძღვანელო დოკუმენტი ინტეგრირებული NECP-ების შესახებ ევროკავშირის წევრი სახელმწიფოებისთვის. აღნიშნული დოკუმენტი ქმნის იმის საფუძველს, რომ ევროკავშირის წევრმა სახელმწიფოებმა დაიწყონ 2021−2030 წლების ეროვნული გეგმის შემუშავება და აგრეთვე, განსაზღვრავს მმართველობის პროცესის ძირითად საყრდენ ელემენტებს. NECP-ები შეამცირებს ადმინისტრაციულ ტვირთს, გააუმჯობესებს გამჭვირვალობას წევრი სახელმწიფოებისთვის და უზრუნველყოფს ინვესტორების მონაწილეობას აღნიშნული გეგმით განსაზღვრულ პროცესებში 2030 წლამდე და 2030 წლის შემდეგ. აქედან გამომდინარე, 2018 წელს, ენერგეტიკული გაერთიანების სამდივნომ ასევე გამოსცა NECP-ებთან დაკავშირებული პოლიტიკის სახელმძღვანელო დოკუმენტი კონტრაქტორი მხარეებისთვის. NECP უნდა მოიცავდეს 2021 წლიდან 2030 წლამდე პერიოდს და შექმნას საფუძველი ეკონომიკისა და ენერგეტიკული სისტემების გარდაქმნისკენ, მეტწილად მდგრადი მომავლის უზრუნველსაყოფად. აღნიშნულის მიღწევა უნდა მოხდეს იმ მაჩვენებლებზე დაყრდნობით, რომლისთვისაც თითოეულ სახელმწიფოს, პოლიტიკის თვალსაზრისით, უნდა მიეღწია 2020 წლამდე (საბაზისო დონე) და უნდა მოიცავდეს პერსპექტივას 2050 წლამდე. ყოველივე ეს უზრუნველყოფს შესაბამისობას ევროკავშირის, UNFCCC-სა და ენერგეტიკული გაერთიანების გრძელვადიანი პოლიტიკის მიზნებთან. ენერგეტიკისა და კლიმატის ეროვნული ინტეგრირებული გეგმები შეიძლება ეყრდნობოდეს გაერთიანების წევრი სახელმწიფოების არსებულ ეროვნულ ენერგეტიკულ და კლიმატის ცვლილების პოლიტიკის სტრატეგიებს.

გავეცნოთ საქართველოში ენერგოეფექტურობის მარეგულირებელი ბაზის მომზადების 4 ძირითად განმაპირობებელ ფაქტორს:

1. ენერგიის იმპორტის დაფინანსების ნაცვლად, ადგილობრივი ეკონომიკასა და სამუშაო

ადგილების შექმნაში ინვესტირება – ყოველწლიურად დაზოგილი 1 კვტ/სთ ენერგია

გამოათავისუფლებს 20-50 ათას ევროს;

2. ენერგეტიკული უსაფრთხოება – ენერგოდამოკიდებულების შემცირება;
3. სათბური გაზების ემისიის (GHG) და გარემოს სხვა დამაბინძურებლების შემცირება;
4. ევროკავშირისკენ მისრაფება/ენერგეტიკული გაერთიანების ხელშეკრულებით აღებული

ვალდებულების – ევროკავშირის კანონმდებლობის ტრანსპონირება- შესრულება

ევროკავშირის ძირითადი დირექტივები ასეთი იყო:

• ენერგოეფექტურობის დირექტივა;
• შენობების ენერგეტიკული მახასიათებლების შესახებ დირექტივა;
• ენერგოეტიკეტირების დირექტივა;
• ეკოდიზაინის დირექტივა.

ზემოაღნიშნული დირექტივები, ასევე, კავშირშია განახლებადი ენერგიის დირექტივასთან და ასევე, მდგრადი ენერგეტიკის განვითარებისა და სათბური გაზების ემისიების შემცირების მარეგულირებელ დოკუმენტებთან (მაგ: ემისიებით ვაჭრობის დირექტივა და სხვა).

2019 წლის დეკემბერში, საქართველოს მთავრობამ მიიღო პირველი ენერგოეფექტურობის ეროვნული სამოქმედო გეგმა (NEEAP) 2019−2021 წლებისთვის. 2020 წელს კი, ძალაში შევიდა შემდეგი კანონები: „ენერგოეფექტურობის შესახებ“, „შენობების ენერგოეფექტურობის შესახებ“ და „ენერგოეტიკეტირების შესახებ“.

ქართულ კანონმდებლობაში, ენერგოეფექტურობის შესახებ კანონის მიზნად, შემდეგ დებულებას ამოვიკითხავთ: ენერგიის დაზოგვის, ენერგიის მიწოდების უსაფრთხოებისა და ენერგოდამოუკიდებლობის გაზრდა, აგრეთვე ენერგეტიკულ ბაზარზე ენერგოეფექტურობის გაუმჯობესების ხელშემშლელი დაბრკოლებების მაქსიმალურად აღმოფხვრა (ამოქმედდეს 2025 წლის 31 დეკემბრიდან).

ჩვენ აუცილებლად შემოგთავაზებთ მესამე სექტორის მოსაზრებებს, რა კეთდება ამ მიზნის მისაღწევად ჩვენს ქვეყანაში.