“გალაკტიონის დაბადების დღეა, მაგრამ სულ უნდა გვახსოვდს როგორ იცხოვრა და როგორ გარდაიცვალა”

დღეს გალაკტიონ ტაბიძის დაბადების დღეა.

საქართველოს ეროვნულ არქივში დაცული ამ დოკუმენტის მიხედვით გალაკტიონ ტაბიძე 1891 წლის 5 ნოემბერს (ძველი სტილით) დაიბადა და 1892 წლის 3 იანვარს მოინათლა. მამა: გალაკტიონის დაბადებისას უკვე გარდაცვლილი ვასილ სტეფანეს ძე ტაბიძე, დედა მაკრინე გიორგის ასული. ნათლია: თადეოზ ნამიჭეიშვილი. ნათლისღების საიდუმლო აღასრულა მღვდელმა სტეფანე ტაბიძემ, რომელიც გალაკტიონის ბაბუა იყო.

  გალაკტიონის ლექსების პირველი კრებული 1914 წელს დაიბეჭდა. მეორე კრებული – „Cran Aux fleurs artistiques“ („თავის ქალა არტისტული ყვავილებით“) – 1919 წელს პეტრე (ტუტკუ) გვარამიამ გამოსცა. ამ წიგნმა პოეტს განსაკუთრებული პოპულარობა მოუტანა.

„არტისტული ყვავილების“ წარმოდგენილი ეგზამპლარი, რომელსაც საქართველოს ეროვნული არქივი ინახავს, დათიკო ყიფიანს ეკუთვნოდა. გალაკტიონის ლექსების ფრაგმენტებიც ყდაზე წიგნის მფლობელს გადმოუწერია.

გალაკტიონის მეორე კრებულის გამომცემელი ტუტკუ გვარამია 1924 წლის რეპრესიებისას დახვრიტეს. პოეტმა მის ხსოვნას ლექსი მიუძღვნა, რომლის ავტოგრაფიც პეტრე გვარამიას ოჯახში ინახება და საბჭოთა რეჟიმის დამხობის შემდეგ გახდა ცნობილი.

ლექსის ავტოგრაფი 2017 წელს საქართველოს ეროვნულ არქივში რეპრესიების თემაზე გამართულ გამოფენაზე იყო წარმოდგენილი.

საქართველოს ეროვნულ არქივში, პირველი დემოკრატიული რესპუბლიკის საარქივო მასალაში, გალაკტიონ ტაბიძის ხელმოწერით არაერთი ოფიციალური დოკუმენტი ინახება. პოეტი 1918-1919 წლებში საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის მთავრობის კანცელარიის საქმისმწარმოებელი ყოფილა.

წარმოდგენილ დოკუმენტში ის ხელმოწერით ამოწმებს საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის მთავრობის სხდომის ჟურნალიდან ამიერკავკასიის ბონების გამოცემის შესახებ ამონაწერს. 1919 წლის 23 იანვარი.

გალაკტიონ ტაბიძემ 1916 წლის 23 აგვისტოს ოლღა ოკუჯავაზე დაიწერა ჯვარი.

მათი ქორწინება სამოქალაქო წესით 1921 წლის 15 ოქტომბერს გაფორმდა.

 საარქივო დოკუმენტის მიხედვით პოეტი და სტუდენტი ქალი საკუთარი სურვილით, პირველი ქორწინებით შეუღლდნენ.

ამ დროისთვის გალაკტიონი თბილისში, სერგიევის ქუჩაზე, ხელოვნების სასახლეში (დღევანდელ მაჩაბლის ქუჩაზე მდებარე მწერალთა სახლი), ცხოვრობდა, ოლღა ოკუჯავა კი რუსთაველის პროსპექტის #19 ბინაში.

ბოლშევიკური ხელისუფლება ოლღა ოკუჯავას ტროცკისტობის ბრალდებით დევნიდა. ის 1929 წელს დააპატიმრეს და 3 წლით გადაასახლეს. მეორედ 1936 წელს დაიჭირეს, 1937 წელს გაასამართლეს და 1941 წელს დახვრიტეს.

„გალაკტიონ ტაბიძის ჟურნალი“ 1922-1923 წლებში გამოიცემოდა. სულ ლიტერატურული პერიოდული გამოცემის 9 ნომერი გამოვიდა.

დღეს გენიალური პოეტის დაბადების თარიღს სოციალურ ქსელში არაერთი გამოხმაურება მოჰყვა. არაერთმა მისი პოეზიის თაყვანისმცემელმა გააზიარა ნაწყვეტები გალაკტიონის შემოქმედებიდან.

სოციალური ქსელის ერთ-ერთი წევრი,  თამარ წოწორია კი შემდეგი სახის პოტს აქვეყნებს:

„მართალია, გალაკტიონის  დაბადების დღეა, მაგრამ  სულ უნდა გვახსოვდს როგორ იცხოვრა და  როგორ გარდაიცვალა გალაკტიონი…

ვაკე, ილია ჭავჭავაძის გამზირი, ნომერი ხუთი – აქ, ელიტური სამკურნალო კომბინატის ეზოში, პირველი კორპუსის მეორე სართულზე ასასვლელი კიბისა და ძირითადი კედლის კუთხეში, 1959 წლის 17 მარტს, ჩვიდმეტ საათსა და 50 წუთზე, დაეცა გალაკტიონ ტაბიძე, რომელიც იქვე გარდაიცვალა ისე, რომ წვეთი სისხლი არ დაუღვრია და მიწაზე არავითარი კვალი არ დაუტოვებია. – ესაა ფრაგმენტი პოეტ ვახტანგ ჯავახაძის ჩანაწერების წიგნიდან, კვალი კი, რომლის შესახებაც გალაკტიონის ბიოგრაფიის მკვლევარი წერს, არ ჩანდა შემდგომი 51 წლის განმავლობაშიც, ანუ 2010 წლამდე.

„გალაკტიონი რომ მოკვდა, არ გამოაცხადეს, რომ თავი მოიკლა. ეგ ადგილიც მივიწყებული იყო. საქვაბე ააშენეს. ჟურნალ „ჩვენ მწერლობაში“ გამოვაქვეყნე წერილი და ფოტო იმის საჩვენებლად, თუ როგორ იყო ძველად და როგორ შეიცვალა წლების შემდეგ. მოვითხოვე, ამ საქვაბის გადატანა და დაცემის ადგილზე ობელისკის გახსნა. თბილისის მერიამ მიიღო ჩემი თხოვნა. ჩამოიტანა ყაზბეგის რაიონიდან ორი ძვირფასი დიაბაზის ქვა და 2010 წლის 17 მარტს, გალაკტიონის თვითმკვლელობის დღეს, ოფიციალურად გაიხსნა“- იხსენებს ვახტანგ ჯავახაძე.

თუმცა ოფიციალურ გახსნამდე იყო ნახევარსაუკუნოვანი დუმილი.  პირველი 30 წლის განმავლობაში გალაკტიონის თვითმკვლელობას ტაბუ ედო, რადგან ეს იყო აშკარა პროტესტი, მაგრამ საბჭოთა იმპერიის დამხობის შემდეგ, უკანასკნელ 20 წელიწადს უყურადღებობა დანაშაულში თანამონაწილეობას ნიშნავდა. „ნუ მივიღებთ მონაწილეობას დანაშაულის კვალის დაფარვაში. ქართველ ერს არ უნდა დავუკარგოთ ეს წმინდა და საბედისწერო ადგილი, როგორც გაფრთხილება, როგორც სამხილი, როგორც ბრალდება!“,- წერდა ვახტანგ ჯავახაძე.

 მერე რა, რომ მთელი სიცოცხლე თვითმკვლელობაზე ფიქრობდა, გალაკტიონ ტაბიძე მოკლა გულცივობამ, უყურადღებობამ და შეურაცხყოფამ. აკი თავად პოეტმაც თვითმკვლელობამდე ბევრად ადრე ჩაწერა დღიურში:„ჩემს თვალწინ სდგას საშინელი სიღარიბე, ვინაიდან მისპობენ საარსებო წყაროებს.. საშინელებაა, როცა ადამიანი „წელებზე ფეხს იდგამს“. საზიზღრობაა, როცა ადამიანი თავს ვერ აღწევს ბორკილებს, რომელსაც ადებს სიღარიბე. მიწასთან გასწორებაა, როდესაცადამიანი ერთსა და იმავე ძონძებში დადიხარ წლობით, როცა ნატრობ სუფთა პერანგს – ვინაიდან საშუალება არა გაქვს, დაიქირავო მრეცხავი, როცა ჰკარგავ თავმოყვარეობას, ან როცა ემალები ხალხს, მის მაგიერ რომ თავისუფლად და დამოუკიდებლად იარო ხალხში, და ეს აჩრდილი სიღარიბისა – ეხლა უკვე აჩრდილი კი არა, რეალური სახეა ჩემთვის. მე ბუნებით არა ვარ შურიანი და ბოროტი ადამიანი, მაგრამ სიღარიბეს შეუძლია ასეთად გამხადოს. საზოგადოება ვერ ითმენს ადამიანს, რომელიც მას არა ჰგავს. საზოგადოება ყოველ ძალასა და ღონეს ხარჯავს, რათა ადამიანი ძირს დაანარცხოს მაღალ საფეხურიდან, ან, ყოველ შემთხვევაში, უსახო კაცად გახადოს – ადამიანი – ადამიანური სახის მქონე. ამიტომ საჭიროა ბრძოლა. ბრძოლა არსებობისათვის!“

გალაკტიონ ტაბიძის გარდაცვალების ფაქტზე აღძრული სისხლის სამართლის საქმე ერთ თვეში, 1959 წლის 15 აპრილს, დაიხურა, რისი დამადასტურებელი დოკუმენტი, მინაწერით „მოისპოს“, ინახება საქართველოს ლიტერატურის მუზეუმში. არსად, არც ერთ პერიოდულ გამოცემაში არ დაწერილა, რომ პოეტმა თავი მოიკლა. როგორც ვახტანგ ჯავახაძე გალაკტიონზე დაწერილ წიგნში „უცნობი“ იხსენებს, ერთადერთი მინიშნება გაკეთდა დასაფლავების დროს, მთაწმინდის პანთეონში გიორგი ლეონიძის მიერ წარმოთქმულ სიტყვაში: „მშვიდობით სიკვდილისათვის აჩქარებულო, როგორ არ იცოდი, რომ სიკვდილი შენ ვერ მოგერეოდა?!“

და ვერც მოერია: დღეს ყველა აღიარებს პოეტების მეფეს, რომლის სახელს ატარებს ხიდი და ქუჩა დედაქალაქში, დგას ძეგლი, პოეტის ბინაზე კი გახსნილია სახლ-მუზეუმი. მაღალი ტირაჟით იბეჭდება და იყიდება მისი ლექსები, ხოლო ქართული ლიტერატურის ინსტიტუტში მუშაობს გალაკტიონოლოგიის ცენტრი, და კიდევ:   ვისმენთ დიდი პოეტის ხმას, რომელიც აუდიოჩანაწერის სახით ლიტერატურის მუზეუმის მიერ გაკეთებულ გალაკტიონის საიტზეა www.galaktion. განთავსებული, დღემდე აღელვებს პოეტის მრავალრიცხოვან თაყვანისმცემელს.

ერთ-ერთი ჩანაწერი გაკეთებულია 1941 წელს, თვითმკვლელობამდე მთელი თვრამეტი წლით ადრე. საბედისწერო დღეს კი, 1959 წლის 17 მარტს, პოეტმა სამკურნალო კომბინატის პირველი კორპუსის მეოთხე სართულზე მდებარე 52-ე ოთახში, განყოფილების გამგის კაბინეტში მდებარე ფანჯარასთან მიიდგა სკამი, რაფაზე შედგა, ფანჯარა გამოაღო და გადახტა…

 დიდმა პოეტმა სული დალია კედლისა და შესასვლელი კიბეების კუთხეში, სადაც ორმოცდაათი წლის განმავლობაში გაიარა მილიონობით ადამიანმა, რომელთაგან ერთეულებმა თუ იცოდნენ ამ ტრაგიკული ფაქტის შესახებ.

როგორც უკვე ვთქვით, ვითარება შეიცვალა 2010 წელს, როცა პოეტის გარდაცვალების ადგილზე დაიდო ვეებერთელა ლოდი, წარწერით: „1959 წლის 17 მარტს აქ დაასრულა სიცოცხლე გალაკტიონ ტაბიძემ“.

თუმცა დღეს ჭავჭავაძის ხუთ ნომერში ვეღარც სამკურნალო კომბინატის შენობას ნახავთ და ვერც ყაზბეგის რაიონიდან ჩამოტანილ მემორიალურ ქვას. 2012 წელს ისტორიული შენობა იყიდა კერძო პირმა, რომელმაც ძველი „ლეჩკომბინატი“ დაანგრია და მის ადგილზე ახლის, მრავალპროფილური საავადმყოფო ”ლეჩკომბინატი ნომერი ერთის” აშენება გადაწყვიტა. საავადმყოფოს აპროექტებს „ლაბორატორია ნომერი სამი“, რომლის ერთ-ერთი დამფუძნებელი არქიტექტორი დიმიტრი შაფაქიძეა. „ინვესტორისა და მენაშენის ინიციატივით მოხდება არა მხოლოდ ამ ქვის თავის ადგილზე დაბრუნება, არამედ გალაკტიონის სახელთან დაკავშირებული ადგილისათვის მეტი სიღრმისა და მნიშვნელობის მიცემა. ამ ადგილზე გაკეთდება არა მარტო საავადმყოფო, არამედ მოეწყობა კულტურულ-სახელოვნებო სივრცე გალერეის სახით, რომელსაც, დიდი ალბათობით, გალაკტიონის სახელი მიენიჭება და რომელშიც მოეწყობა გალაკტიონის ცხოვრების

ამსახველი მუდმივმოქმედი ექსპოზიცია“. უნდა აღდგეს გალაკტიონის დაცემის ადგილი…ტოპოგრაფიული მონაცემებით ზუსტად უნდა აღდგეს  ის წერტილი, სადაც ობელისკი იდგა. შესაბამისად, ისტორიულ ლოკაციას ცდომილება არ უნდა ჰქონდეს.  რადგან თავისთავად, ახალი სამკურნალო კომბინატის აშენება და გალაკტიონის გარდაცვალების ლოკაციის ზუსტი ტოპოგრაფიული დაფიქსირება სრულფასოვნად ვერ ჩაანაცვლებს  60 წლის წინანდელ გარემოს. შესაბამისად, წარსულთან ამგვარი ბმაც უფრო სუროგატული იქნება, ვიდრე ბუნებრივი.

სამწუხაროდ ჩვენ მივიდვთ იქამდე, რასაც ჰქვია ე.წ. „მონიშვნითი ტურიზმი“. ასეთი ტურიზმის დროს წაგიყვანენ, მაგალითად, მინდორში და გეტყვიან: აქ რაღაც მოცემულ პერიოდში იდგა სახლი, რომელშიც ცხოვრობდა ესა და ეს დიდი მოღვაწე, მაგრამ თქვენ ვერ ნახავთ ვერც სახლს და ვერც ვერანაირ ნიშანწყალს იმ დიდი ადამიანის მოღვაწეობისას… არის, უბრალოდ, ტრიალი მინდორი ან სულ სხვა შენობა დგას. ესაა „მონიშვნითი ტურიზმი“, რაც არაა კარგი, მით უფრო, რომ ჩვენ ხელოვნურად ვკარგავთ მნიშვნელოვან ბმას წარსულთან

მნიშვნელოვანია, რომ აქ, წარსულთან ცოცხალი კავშირის გაწყვეტის თვალსაჩინო მაგალითი არ იყოს კვლავ, რადგან ვიცით, როგორ მოისპო  ის ოთახები, რომლებშიც სიცოცხლის უკანასკნელი საათები გაატარა დიდმა პოეტმა.

განადგურდა და გაქრა ორადგილიანი მეშვიდე პალატა, რომელშიც გალაკტიონისთვის მესამე საწოლის შეტანამ და ჩადგმამ დიდი ვნებათაღელვა გამოიწვია.

 განადგურდა და გაქრა მეოთხე სართულზე მდებარე 52-ე ოთახი, სადაც უკანასკნელი ნაბიჯები გადადგა „ვარდისფერ

გზაზე“ აჩქარებულმა პოეტების მეფემ და ვიდრე უკვდავებაში შეაბიჯებდა, ცამეტი ტყვიით ცამეტ თვითმკვლელობაზე მეოცნებემ, ზუსტად 13 მეტრი იფრინა“.