საქართველოს გასაბჭოების შემდეგ, ბრძოლა დამოუკიდებლობისათვის ერთი წუთითაც არ შენელებულა. ამ საქმეში გურულები განსაკუთრებული აქტიურობით გამოირჩეოდნენ. სწორედ ამიტომაც შინაგან საქმეთა სამინისტროს არქივში არა ერთი სისხლის სამართლის საქმე ინახება.
ილია ბეგლარის ძე კეკელიძე მხოლოდ იმიტომ დააპატიმრეს, რომ ნასვამმა უკმაყოფილება გამოთქვა საბჭოთა ხელისუფლების და კომუნისტების მისამართით. საქმეში დევს მისი მეუღლის წერილი:
“საქართველოს სახალხო საგამომძიებლო კომისიას ელენა კეკელიძის თხოვნა
მაქვს პატივი, აგიხსნათ ჩვენი გაჭირვებული მდგომარეობა, რადგანაც იძულებული ვარ შეგაწუხოთ და იხელმძღვანელოთ ქვემოთ ნაჩვენები ჩვენი ცუდი მდგომარეობით _ ჩემს ქმარს, ილიკო კეკელიძეს აქვს მისჯილი ადმინისტრაციულად ერთი თვე ციხე 23 ნოემბრიდან. ვინაიდან 7 სული სარჩენი მის დღიურ მუშაობას ვართ შეჩერებული და არა გვაქვს არავითარი წყარო შემოსავლისა. ამისდა მიხედვით გთხოვთ, აკმაროთ დღემდე ჯდომა და დანარჩენი გვაპატიოთ.
ჩვენ, 7 სული, ესე იგი 1) მამა-66 წ. 2) დედა მარია 57 წ. 3) ცოლი 4) დაი გოგუცა 14 წ. მოწაფე 5) დაი 12 წ. მოწაფე 6-7) ტყუპათ ძმები ჭიჭიკო და კოლია 9 წლისანი, მოწაფეები, გთხოვთ ზემოთ ნაჩვენები ჩვენი მდგომარეობით იხელმძღვანელოთ და გაათავისუფლოთ.
მთხოვნელი ელენა გ. კეკელიძისა
ტფილისი, 3/ XII – 21 წ. ”
( “არქივის კვალდაკვალ “, ჩოხატაური, 2015 წ. გვ. 38).
ახლა უკვე აღარავინ იცის, რა გზით იარა ილიკო კეკელიძემ 1921დან 1924 წლის 28 აგვისტომდე, არც ის იცის ვინმემ, მიიღო თუ არა, ან რა პასუხი მიიღო ახალგაზრდა ქალმა კატასტროფულ გაჭირვებაში ჩავარდნილი, ოჯახის ერთადერთი პატრონის, 35 წლის ილიკოს შესახებ.
643-სულიან სისხლიან სიაში, ილიკოს შესახებ წერია : “კეკელიძე ილიკო, 1889, ქართველი, შორაპნის მაზრა, მენშევიკების პარტია, 01/09/1924. “
ქალბატონი ელენას თხოვნაში ნახსენები ილიკო ბეგლარის ძე კეკელიძის ტყუპი ძმებიდან, ერთის _ კოლიას შვილი, პედაგოგი ილიკო კეკელიძე გვიყვება: “მე ილიკო, ბიძაჩემის საპატივცემულოდ დამარქვეს. მისი მეუღლე, ელენა აბაშიძე, ჭიათურიდან იყო. ელენა ბიცოლა ჭიათურის თეატრში გარდერობის გამგედ მუშაობდა და თან, ქმრის ოჯახსაც, როგორც შეეძლო, პატრონობდა. მათ შვილი არ ჰყავდათ. როცა მოხუცდა, ოზურგეთში დასთან წავიდა და იქ გარდაიცვალა. დაკრძალულია მოდანახეს სასაფლაოზე. ღირსეული რძლის დაკრძალვაზე იანეულიდან ძალიან ბევრი ხალხი წავიდა “.
შორაპნის ტრაგედიის სისხლიან სიაში ილიკო კეკელიძის შემდგომ წერია: “კეკელიძე გრიშა, 1900, ქართველი, შორაპნის მაზრა, მენშევიკების პარტია, 01/09/1924 “.
ვინ იყო გრიშა კეკელიძე?
მღვდელი ისააკ ანტონის ძე კეკელიძე სოფელ იანეულში დაიბადა და გაიზარდა. კეკელიძეთა ეს შტო სასულიერო წოდებას განეკუთვნებოდა. ისააკის მეტად მძიმე და მრავლისმომცველი ისტორია მისმა შვილიშვილებმა _ ისაკ და გრიშა კეკელიძეებმა 2013 წ. 7 ოქტომბრის “გურია ნიუსში ” გამოაქვეყნეს, სადაც აღნიშნულია, რომ მოძღვარზე დევნამ მისი შვილები იმსხვერპლა.
1924 წლის აგვისტოს აჯანყებაში მონაწილეობის ბრალდებით დახვრიტეს 24 წლის სტუდენტი გრიშა კეკელიძე. 1937-38 წლებში რეპრესიებს კიდევ მისი ორი ვაჟი _ ტარასი და თომა კეკელიძეები შეეწირნენ.
ისააკ კეკელიძეს ათი შვილი ჰყავდა. საოჯახო არქივიდან ირკვევა, რომ მისი კიდევ ერთი შვილი _ კოტე, დახვრიტეს.
გრიშა განსაკუთრებული აქტივობით გამოირჩეოდა. მენშევიკების ორგანიზებულ გამოსვლებში. ახლოს იყო ნოე რამიშვილთან და ნოე ჟორდანიასთან. იგი 24 წლის იყო, როცა დახვრიტეს. მას ოჯახი არ შეუქმნია. მის სახელს ატარებს აგრონომი გრიშა კეკელიძე. იგი ძმასთან, მართლაც გასაკვირი ნიჭისა და საოცრად მრავალმხრივი განთლების მქონე პიროვნებასთან, ისაკთან ერთად ცდილობს, არ დაიკარგოს სახელოვანი წინაპრების ნაღვაწი.
სწორედ ისაკი კეკელიძის დიდი მეცადინეობით, მე დღეს ხელთ მაქვს შორაპნის ტრაგედიის მასალები, საიდანაც გთავაზობთ მცირე ამონარიდებს:
ისტორიკოსი ლევან ჯიქია: “…დღემდე გაურკვეველი მიზეზების გამო, ჭიათურაში აჯანყება ერთი დღით ადრე დაიწყო… ზესტაფონიდან ჩრდილო-დასავლეთით, არგვეთის ხიდის სიახლოვეს, ექვსი ვაგონი ჩამოაყენეს… ვაგონები საჩხერეში, ჭიათურაში და ახლომდებარე სოფლებში დაპატიმრებული ეჭვმიტანილებით იყო სავსე. მათ შორის იყვნენ ისეთებიც რომელთაც აჯანყებასთან არავითარი კავშირი არ ჰქონდათ. მათ ჩეკისტები ეუბნებოდნენ, რომ დაკითხავდნენ და გაუშვებდნენ. დაპატიმრებულებს ეჭვი რომ არ აეღოთ, “ბუხანკა ” პური დაურიგეს.
ზესტაფონიდან გასული მატარებელი არგვეთის ხიდთან გაჩერდა. მათ აქ, ახლოს, ორმოები წინასწარ ჰქონდათ გათხრილი. პირველი ვაგონიდან დაპატიმრებულები გადმოიყვანეს, ორმოს გასწვრივ დააყენეს და უკლებლივ ყველა ჩაცხრილეს. ქართველმა ჯარისკაცებმა დაპატიმრებულთა დახვრეტაზე უარი თქვეს, რის გამოც ისინი დააპატიმრეს. რუსმა ჯარისკაცებმა კი ბრძანება ზედმიწევნით შეასრულეს “.
ერთ-ერთი რუსი ჯარისკაცი იგონებს: “ჯერ ვაგონში ერთი მხარე დავცხრილეთ, შემდეგ მეორე მხრიდანაც ვესროლეთ. ვაგონებიდან დახვრეტილთა სისხლი მდინარესავით მოდიოდა… ადგილზე გამოცხადდნენ ჩეკას წარმომადგენლები… ადამიანები ერთმანეთს გადახვეოდნენ და ისე ჩამკვდარიყვნენ ვაგონებში. ჩეკისტებმა ვაგონები გაარეს და დახოცილები ორმოებში გადაყარეს… სიდიდის მიუხედავად თხრილი საკმარისი არ აღმოჩნდა და ზემოდან უამრავი მიწა დააყარეს, კირი მოასხეს და დაცვა დაუყენეს, რომ ახლობლების გვამები არ მოეპარათ…
ინათა… ტალახაძე და მისი თანამოაზრე მშვენიერაძე, რომლებსაც ჩექმები ადამიანის სისხლისა და ტვინის ნანთხევში ჰქონდათ გასვრილი, იქვე, მდინარე ყვირილაში შევიდნენ და ფეხსაცმელი ჩამოირეცხეს… მერე რაზმის ელიტა სუფრაზე მიიწვიეს ოპერაციის წარმატების აღსანიშნავად. ჩეკისტებმა თან წაირეს პურები, რომლებიც პირველ ვაგონში მყოფ პატიმრებს დარჩათ… “
ძვირფასო მკითხველო! თქვენთან ერთად ბევრის წამკითხველი და გამგონე ვარ, მაგრამ “შორაპნის ტრაგედიას ” სახელი ვერ მოვუძევნე, რადგან აქ, ადამაინებთან არ გვაქვს საქმე. ისინი, რაღაც სხვა, უცნობი ჯიშის არსებები არიან!!! და მთავარი ისაა, რომ ცუდად, ან, არ ვიცით ჩვენი ისტორია!!!
1924 წლის აგვისტო-სექტემბერში ადხვრეტილთა ზუსტი რაოდენობა დღესაც უცნობია. ორჯონიკიძე ასახელებდა 857 ადამიანს. შინაგან საქმეთა სამინისტროში დაცულ ერთ-ერთ დოკუმენტში 1047 დახვრეტილია ჩამოთვლილი. სხვაგან _ 1714, სახელდება 3 000, 5 000 და ასე შემდეგ.
ამ შავბნელი მასალების ძიებაში ერთი ფიქრი ამეკვიატა _ პირველ ვაგონში ერთად ხომ არ მოხვდნენ ილიკო და გრიშა კეკელიძეები? ან მომდევნო ხუთიდან რომელიმეში ხელიხელგადახვეულები ერთად ხომ არ შეხვდნენ სიკვდილს? იქნებ, ერთად ემშვიდობებოდნენ მშობლიურ სოფელს და ახლობლებს?
შორაპნის ტრაგედიიდან ექვს წელიწადში 100 წელი შესრულდება. გადაშალეთ დაღუპულთა ამჯერად უკვე ხელმისაწვდომი სიები. მერწმუნეთ, იქ აუცილებლად იპოვით თქვენიანებს. გაყევით მათ სისხლიან ნაკვალევს და 100 წლის მერე მაინც, კუთვნილი პატივით მოიხსენიეთ ისინი, მხოლოდ ერთი “დანაშაულის “, სამშობლოს თავისუფლებისთვის გაუგონარი სისასტიკით დასჯილნი.
P.S. მადლობას ვუხდი ილიკო, ისაკ და გრიშა კეკელიძეებს ინფორმაციების მოპოვებაში გაწეული დახმარებისთვის; ლევან კეკელიძეს,ტექნიკური დახმარების დაუზარებლად გაწევისთვის; იურისტ გოგა (რიჩარდ) ჟღენტს ჩვენთვის ძნელადმისაწვდომი, დიდი მოცულობის მასალების, მისი მშობლიური იანეულისა და ჩოხატაურისთვის შეუფერხებლად გადმოგზავნისთვის.
რუსუდან ბერიშვილი
