ორგანიზაცია „რეპორტიორები საზღვრებს გარეშე“ მსოფლიოში მედიის თავისუფლების 2025 წლის ინდექსს აქვეყნებს.
როგორც გამოქვეყნებულ ინფორმაციაშია აღნიშნული, იმ დროს, როდესაც პრესის თავისუფლება მსოფლიოს მრავალ ნაწილში შემაშფოთებელ კლებას განიცდის, მედიას სერიოზულად ასუსტებს ერთი მთავარი — თუმცა ხშირად არასაკმარისად შეფასებული — ფაქტორი: ეკონომიკური ზეწოლა. ეს დიდწილად განპირობებულია საკუთრების კონცენტრაციით, რეკლამის განმთავსებლებისა და ფინანსური მხარდამჭერების ზეწოლით და სახელმწიფო დახმარებით, რომელიც შეზღუდულია, არ არსებობს ან გაუმჭვირვალე ფორმით არის განაწილებული.
RSF ინდექსის ეკონომიკური ინდიკატორით გაზომილი მონაცემები ნათლად აჩვენებს, რომ დღევანდელი საინფორმაციო საშუალებები სარედაქციო დამოუკიდებლობის შენარჩუნებასა და ეკონომიკური გადარჩენის უზრუნველყოფას შორის არიან მოქცეულნი.
ორგანიზაცია “რეპორტიორები საზღვრებს გარეშე” საქართველოში, მედიისთვის შექმნილ პირობებს მძიმეს უწოდებს. გარდა ამისა, საქართველოს გასულ წელს 103-ე ადგილსიკავებდა, წელს კი ქვეყნის პოზიცია 11 ადგილით დაბლა, 114-ე ადგილზეა.
ორგანიზაცია აღნიშნავს, რომ საქართველოში “უცხოური გავლენის“ კანონები გამოიყენება დამოუკიდებელი ჟურნალისტიკის ჩასახშობად.
“ოფიციალური პირების ჩარევა ძირს უთხრის პრესის თავისუფლების გაუმჯობესებისკენ მიმართულ ძალისხმევას. დამოუკიდებელი და ოპოზიციური მედიისთვის გარემო კვლავ არახელსაყრელი რჩება, ჟურნალისტების წინააღმდეგ სიტყვიერი და ფიზიკური თავდასხმების მზარდი რაოდენობით. „უცხოური გავლენის“ და „ოჯახური ღირებულებების“ შესახებ კანონების მიღება ჟურნალისტებს მარგინალიზებას უკეთებს, ცენზურის ქვეშ აყენებს მათ და ამცირებს სიტყვის თავისუფლების სივრცეს.
მედია სივრცე მრავალფეროვანია და ამავდროულად, პოლიტიკურად ძლიერ პოლარიზებული. მანიპულირება, სიძულვილის ენა და დეზინფორმაცია ფართოდაა გავრცელებული მედიაში, განსაკუთრებით ტელევიზიაში, რომელიც ინფორმაციის მთავარი წყაროა. მედიის მფლობელები ხშირად აკონტროლებენ სარედაქციო შინაარსს, როგორც ეს იყო „რუსთავი 2“-ის შემთხვევაში, ტელევიზიის, რომელმაც სარედაქციო ხაზი ყოფილი მფლობელისთვის გადაცემის შემდეგ შეცვალა, და საზოგადოებრივი მაუწყებლის, „საზოგადოებრივი მაუწყებლის“, შემთხვევაში, რომელიც მთავრობის ჩარევის მსხვერპლი გახდა. რეგიონულ და სათემო რადიოსადგურებს დაფინანსების პრობლემები აწუხებთ, ხოლო ბეჭდური მედიის მკითხველთა რაოდენობა მცირდება, ხოლო ონლაინ საინფორმაციო საშუალებების – იზრდება.
ქვეყანა ახალ და სერიოზულ პოლიტიკურ კრიზისს განიცდის 2024 წლის ოქტომბერში ფართოდ სადავო საკანონმდებლო არჩევნების შემდეგ, რამაც ქვეყანა რეპრესიულ გარემოსა და საერთაშორისო იზოლაციაში ჩააგდო. ეს გარემო ხელს უწყობს სატელევიზიო ქსელების კონტროლისთვის მუდმივ კონკურენციას. მიუხედავად იმისა, რომ საქართველოს კანონმდებლობა პოლიტიკურ პარტიებს უკრძალავს მედია საშუალებების ფლობას, დიდი ქსელები, როგორც წესი, იცავენ თავიანთი მფლობელების ინტერესებს, რომლებსაც ხშირად მჭიდრო კავშირები აქვთ პოლიტიკურ ლიდერებთან. იგივე ეხება სახელმწიფო საკუთრებაში არსებულ მედიას, რომელიც ხელისუფლების მხრიდან ძლიერი ჩარევის ობიექტია. ამავდროულად, ხელისუფლება ხშირად უარს ამბობს უპასუხოს კრიტიკულ მედიას და ზოგჯერ მიმართავს ცენზურას, რეიდებს, ცილისწამების კამპანიებსა და დაშინებას.
მთავრობამ ჯერ კიდევ არ შეასრულა ევროკავშირის რეკომენდაცია პრესის თავისუფლების შესახებ, რაც წევრობაზე მოლაპარაკებების დაწყებამდე აუცილებელი ნაბიჯია. მედიაში პლურალიზმისა და გამჭვირვალობის გამყარების წინა რეფორმების საწინააღმდეგოდ, მთავრობამ მიიღო რეპრესიული „უცხოური გავლენის“ შესახებ კანონი, რომელიც კოპირებს რუსეთის „უცხოელი აგენტების“ კანონმდებლობას, რაც ძირს უთხრის მედიის თავისუფლებას. სასამართლოები ზოგჯერ ცდილობენ წყაროების კონფიდენციალურობის დარღვევას, მიუხედავად იმისა, რომ ეს გარანტირებულია გამოხატვის თავისუფლების შესახებ კანონით.
სარეკლამო ბაზარი იკლებს ბეჭდურ და ონლაინ მედიაში, რომლებიც ძირითადად ფინანსდება დონორების მიერ, როგორც წესი, დასავლური წარმოშობის. კერძო საკუთრებაში არსებული მედიის შემაშფოთებელ ეკონომიკურ პრობლემებს კიდევ უფრო ამძაფრებს „უცხოური გავლენის“ შესახებ კანონი, რომელიც დასავლური ინსტიტუტების მიერ მხარდაჭერილ მედია საშუალებებს აჯარიმებს, ასევე სარეკლამო კანონმდებლობაში შეტანილი ცვლილებები, რაც ამახინჯებს კონკურენციას ძლიერ სუბსიდირებულ სახელმწიფო საკუთრებაში არსებულ მედიასთან.
ქართული საზოგადოება ხასიათდება ძლიერი სოციალური დაძაბულობით გარკვეულ საკითხებთან დაკავშირებით, როგორიცაა რელიგია, ლგბტქ+, რუსული გავლენა, რაც გავლენას ახდენს ჟურნალისტურ გაშუქებაზე. გავლენიან სოციალური ფიგურებს, როგორიცაა მართლმადიდებელი სასულიერო პირები, უსაფრთხოების სამსახურები უსმენენ, რითაც არღვევენ ჟურნალისტების წყაროების კონფიდენციალურობას.
ჟურნალისტებზე სიტყვიერი და ფიზიკური თავდასხმები ხშირია, მათ შორის, მთავრობის მაღალი თანამდებობის პირების მხრიდან, განსაკუთრებით საარჩევნო კამპანიების დროს. 2021 წლის ივლისში, ჰომოფობიური კონტრდემონსტრაციების დროს, დაახლოებით 50 რეპორტიორზე ხანგრძლივი და სასტიკი თავდასხმა უპრეცედენტო რეგრესს წარმოადგენდა. გამჭვირვალობისა და გამოძიების პროგრესის ნაკლებობა მიუთითებს დაუსჯელობაზე, რომლითაც სარგებლობენ ჟურნალისტების წინააღმდეგ დანაშაულის ჩამდენი პირები”,_ ნათქვამია ანგარიშში.
