დიაბეტი _ დაავადება, რომელიც ძალიან ხშირად გვხვდება ადამიანებში და რომელზეც თითქმის არაფერი არ ვიცით. რას ნიშნავს შაქრიანი დიაბეტი, შაქრიანი დიაბეტი ტიპი ერთი და შაქრიანი დიაბეტი ტიპი ორი.
„გურია ნიუსმა“ თავისი მკითხველისთვის მოამზადა ინტერვიუ ენდოკრინოლოდ ლაშა უჩავასთან, რომელმაც ზემოთ აღნიშნულ თემებზე უფრო დეტალურად ისაუბრა.
_ რა არის შაქრიანი დიაბეტი?
შაქრიანი დიაბეტი არის, ქრონიკული დაავადება, რომელიც განპირობებულია გენეტიკური წინასწარი განწყობით. მისი მაპროვოცირებელი ფაქტორები არსებობს ჩვენს სამყაროში, თუმცა მის გამოვლინებაში გენეტიკურ განწყობას აქვს გადამწყვეტი მნიშვნელობა. რაც შეეხება მაპროვოცირებელ ფაქტორებს, რომელიც ბოლო ათწლეულის განმავლობაში ძალიან მრავლად არსებობს ჩვენს სამყაროში, ეს არის სხვადასხვა ტიპის პროდუქტები და სხვადასხვა დაავადებები. 80 %-ში შაქრიანი დიაბეტი ტიპი ორის განვითარება დაკავშირებულია სიმსუქნესთან, რომელიც გახლავთ მსოფლიო პრობლემა. აშშ-ის სიმსუქნის შემსწავლელმა ასოციაციამ და მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაციამ სიმსსუქნე აღიარა 21-ე საუკუნის ეპიდემიად, რომელიც სამყაროში საკმაოდ მაღალი სტატისტიკური მონაცემებით გამოირჩევა. შესაბამისად სიმსუქნის ზრდამ გამოიწვია ამ შემთხვევაში შაქრიანი დიაბეტი ტიპი ორის სტატისტიკურად ზრდა. თუმცა არსებობს შაქრიანი დიაბეტი ტიპი ერთი, რომელსაც არ გააჩნია არანაირი გარემო მაპროვოცირებელი ფაქტორები და არც სიმსუქნესთანაა შეჭდული. ეს არის გენეტიკური განწყობით განპირობებული შაქრიანი დიაბეტი, როდესაც ორგანიზმში პანკრეასი ვერ ასრულებს თავის ფუნქციას, ვერ ხდება ინსულინის გამომუშავება და ამ დროს ვითარდება ტიპი ერთი დიაბეტი. ხოლო რაც შეეხება შაქრიან დიაბეტს ტიპი ორს, აქ შესაძლებელია ორგანიზმი იმუშავებდეს ინსულინ, მაგრამ მისი ფუნქციის შესრულება იყოს გაუკუღმართებული, რაც თავის მხრივ იწვევს შაქრის ციფრების მაღალი დონის განვითარებას ორგანიზმში და ეს გახლავთ შაქრიანი დიაბეტი ტიპი ორი. მათი განსხვავება იმაშა, რომ ტიპი ერთი შაქრიანი დიაბეტის დროს ინსულინოთერაპია გახლავთ სასიცოცხლო ჩვენება ადამიანისთვის, ხოლო ტიპი ორი შაქრიანი დიაბეტის დროს ეს გახლავთ სწორი კვება, ჯანსაღი ცხოვრების წესი და ტაბლეტოთერაპია, სანამ ორგანიზმს შეუძლია გამოიმუშავოს ინსულინი.
_ როდესაც ვსაუბროთ შაქრიან დიაბეტზე ტიპი ერთზე, როგორც გენეტიკურ დაავადებაზე. რომელი მშობლის გენი შეიძლება იყოს მაპროვოცირებელი?
_ როდესაც გენეტიკურ წინასწარ განწყობაზე ვსაუბრობთ არ აქვს მნიშვნელობა დომინანტურ გენს. შესაძლებალია ეს იყოს როგორც დედის ხაზით, ასევე მამის ხაზით განპირობებული. თუმცა დღესდღეობით შემოთავაზებულია კვლევები სხვადასხვა მეცნიერთა ჯგუფის მიერ, სადაც ნათქვამია რომ დედის გენეტიკა ბევრად უფრო გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს, ვიდრე მამის. ამაზე ჯერ-ჯერობით კონკრეტული მტკიცებულებები არ არსებობს. იყო ტიპი ერთი შაქრიანი დიაბეტის გამოვლინება, როდესაც არც დედას და არც მამას არ ჰქონდა შაქრიანი დიაბეტი. ამ შემთხვევაში არის გენეტიკური წინასწარგანწყობა უკვე ბებიის და ბაბუის ხაზით. გენეტიკურ ხაზში შეიძლება იყოს შაქრიანი დიაბეტი ტიპი ორი და შვილიშვილთან განვითარდეს შაქრიანი დიაბეტი ტიპი ერთი. რასაც ქვია გენეტიკური განწყობის ჯვარედინი რეაქცია. რომელიც ძალიან ხშირია ადამიანებში. როდესაც ვსაუბრობთ გენეტიკურ განწყობაზე, არ უნდა დაგვავიწყდეს ისიც რომ შესაძლებელია იყოს უბრალოდ ავტოიმუნური პროცესები (ფარისებრი ჯირკვლის პათოლოგია, ალერგიული რეაციები), რომელიმე მშობელთან. მაგრამ ამ ავტოიმუნური პროვცესების გააქტივებამ ბავშთან შეიძლება გამოიწვიოს შაქრიანი დიაბეტი ტიპი ერთი. შესაბამისად ტარდება გენეტიკური კვლევები , რომელიც სამწუხაროდ საქართველოსთვის თავისი ფინანსური ღირებულებიდან გამომდინარე არ არის ხელმისაწვდომი. თუმცა ადამიანს თუ აქვს ამის სურვილი და შესაძლებლობა, შეუძლია ნიმუშის აღება, გაგზავნა და გენეტიკური ფაქტორის დადგენა.
_ რამ გამოიწვია შაქრიანი დიაბეტის მქონე პაციენტების გაახალგაზრდავება?
_ შაქრიანი დიაბეტი ბოლო წლების განმავლობაშ სტატისტიკური მონაცემებით საკმაოდ მაღალია. ექსპერტები გვპირდებიან, რომ 2040 წლისთვის ეს რიცხვი კიდევ უფრო მაღალი იქნება. რაც განპირობებული არის სამყაროში სხვადასხვა ეკოლოგიური ფაქტორებიდან, ჩვენი კვების რაციონიდან, ცხეოვრების წესიდან გამომდინარე, სადაც ძალიან ბევრი რისკ-ფაქტორები არსებობს იმისა რომ მოხდეს ორგანიზმში მეტაბოლური პროცესების დარღვევა. ერთ-ერთი ყველაზე მნიშველოვანი არის კვება, რომელიც 70 %-ში გადამწყვეყია შაქტიანი დიაბეტი ტიპი ორის წარმოქმნაში. როდესაც ჩვენ ვსაუბრობთ შაქრიანი დიაბეტი ტიპი ერთსა და და ტიპი ორის განსხვავებაზე, მაგალითად 90-იან წლებში და კლასიკურ ლიტერატურაში მკაფიოდ ამოვიკითხვათ რომ ორივე დიაბეტის სახეობის განსხვავება სამედიცინო თვალსაზრისით ხდებოდა ასაკობრივი ჯგუფების დათვლით. ანუ 40 წლამდე თუ იყო განვითარებული შაქრის მაღალი ციფრები ორგანიზმში სტანდარტულად დიაგნოზი იყო შაქრიანი დიაბეტი ტიპი ერთი. ეს მიდგომა დღესდღობით შეიცვალა, შესაბამისად ახალგაზრდა ასაკშიც მათ შორის 15, 20, 25 წლის ასაკშიც ჩვენ შეგვიძლია თავისუფლად დავსვათ დიაგნოზი შაქრიანი დიაბეტი ტიპი ორი. ახალგაზრდა ასაკში შაქრიანი დიაბეტი ტიპი ორის განვითარების ერთერთი მიზეზი სწორებ სწრაფი კვების ობიექტების გავრცელებაა. რამაც განაპირობა არასწორად მიღებული ნახშიწყლების და ცხიმების რაოდენობა ბავშვთა ასაკში, რაც თავის მხრივ მოქმედებს ნივთიერებათა ცვლაზე, მეტაბოლურ პროცესებზე და ეს ყველაფერი იწვევს ინსულინ-რეზიდენტობის განვითარებას ორგანიზმში, რაც თავის მხრივ იწვევს ორგანიზმში შაქრის მაღალი დონის წარმოქმნას. ბავშვთა ასაკშიც ხდება ინსულინის გამომუშავება, მაგრამ მისი ფუნქცია არის გაუკუღმართებული რაც იწვევს შაქრის ციფრების მატებას და ეს აძლევს ექიმს იმის გადაწყვეტილების უფლებას, რომ გამოიტანოს დიაგნოზი-შაქრიანი დიაბეტი ტიპი ორი. თუმცა 90-იანი წლების შემდეგ შეცვლილია დიაგნოსტიკური მეთოდები და თუ სხვადასხვა მიზეზების გამო, იგივე ფინანსური მიზეზების გამო ადამიანებს არ ჰქონდათ საშუალება განესაზღვრათ ორგანიზმში როგორც ინსილინის დონე, დღეს ეს უკვე ყველა ადამიანისთვის ხელმისაწვდომია. აქედან გამომდინარე ჩვენ ბავშვთა ასაკში დიაგნოზებს შორის დიფერენცირების გაკეთება ძალიან მარტივად შეგვიძლია. დიაგნოსტიკის საშუალება გვაძლევს იმის უფლებას, რომ ჩვენ შაქრის ტიპები ერთმანეთისგან განვაცალკევოთ და უფრო თამამად ვესაუბროთ პაციენტებს. სამწუხაროდ სტატისტიკური მონაცემები არა შაქრიანი დიაბეტი ტიპი ორის გამო, არამედ შაქრიანი დიაბეტი ტიპი ერთის შემთხვევაშიც გაიზარდა. სწორედ იმიტომ, რომ შაქრიანი დიაბეტი ტიპი ორი გაიზარდა, რამაც განაპირობა მომავალ თაობაში გენეტიკური წინასწარ განწყობის არსებობა, რაც დაკავშირებულია შაქრიანი დიაბეტი ერთის განვითარებასთან.
_ როგორია მკურნალობის მეთოდი შაქრიანი დიაბეტი ტიპი ერთის და შაქრიანი დიაბეტი ტიპი ორის დროს?
_ შაქრიანი დიაბეტი ტიპი ერთის დროს ინსულინოთერაპია-ეს გახლავთ სასიცოცხლო ჩვენება და დღესდღობით არ არსებობს ტაბლეტოთერაპია, რომელიც შეცვლის ინსულინოთერაპიას. ყველა ადამიანი დამეთანხმება, ეს ბავშვთა ასაკში სტრესიცაა, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც ჩვენს ვსაუბროთ ყოველდღიურ და დღეში რამდენჯერმე ნემსის აუცილებლობაზე. ასეთ დროს ჩვენ ბავშვებს ვესაუბრებით რომ ეს არის ჩვეულებრივი ცხოვრების წესი, ისინი ამაში არანაირ პრობლემას არ უნდა ხედავდნენ. ნემსით ჩვენ უბრალოდ ვაკეთებთ ინსულინის ჩანაცვლებას, რომელსაც ვერ იმუშავებს ჩვენი ორგანიზმი და შეგვყავს ხელოვნურად. ეს არის ჩვეულებრივი პროცესი, რომელიც შესაძლებელია შევადაროთ კვებას. როდესაც ჩვენი ორგანიზმი გარკვეულ ნივთიერებებს მათ შორის ვიტამინებს და მინერალებს ვერ გამოყოფს თვითნებურად. ჩვენ ის უნდა მივიღოთ საკვებით. სწორედ ასე უნდა მივუდგეთ ინსულინოთერაპიის საკითხსაც. განსხვავება შაქრიანი დიაბეტი ტიპი ერთსა და ტიპი ორს შორის არის ინსულინოთერაპია. ანუ ინსულინოთრაპია ტიპი ერთის დროს ეს არის სასუცოცხლო ჩვენება, ტიპი ორის დროს ეს შესაძლებელია იყოს მკურნალობის რაღაც ეტაპზე აუცილებლობა. თუმცა სასიცოცხლო მნიშვნელობას ტიპი ორის დროს ინსულინო თერაპია არ წარმოადგენს. ბოლო ათწლეულების განმავლობაში შეიძლება ითქვას რომ ტიპი ერთი შაქრიანი დიაბეტის დროს ფაქტიურად ცვლილებები არ განხორციელებულა და ინსულინოთერაპია რჩება პირველ სამკურნალო საშუალებად, თუმცა დღეს მიმდინარეობს გარკვეული კვლები, მათ შორის საქართველოშიც, რომლის მიზანია ინსულინოთერაპიის ტაბლეტოთერაპიაზე გადასვლა ანუ უხეშად რომ ვთქვათ ისულინი ტაბლეტებში. რითიც შაქრიან დიაბეტ ტიპი ერთს ვუმსუბუქებთ მდგომარეობას. შაქრიან დიაბეტი ტიპი ორის დროს ფაქტიურად ყოველ 3-5 წელიწადში იცვლება მიდგომა და მიდგომასთან ერთად იქმნება ახლ-ახალი ფორმულა სხვადასხვა მედიკამენტების, რომელსაც მივყავართ შაქრის ციფრების უკეთესად მოწესრიგებისაკენ, რაც მიმართული არის უფრო ფიზიოლოგიურ ნორმებთან და ნიშნავს იმას რომ გართულებების და გიპოგლიკემიის რისკი არის მინიმუმამდე დაყვანილი. აქედან გამომდინარე გვაქვს უამრავი ახალი კლასი პრეპარატებისა შაქრიანი დიაბეტი ტიპი ორის მკურნალობაში, რომელიც ხელმისაწვდომია, როგორც მსოფლიოში ასევე რა თქმა უნდა საქართველოში. როგორც შაქრიანი დიაბეტი ტიპი ერთის დროს, ასევე შაქრიანი დიაბეტი ტიპი ორის დროს საქართველოში ხელმისაწვდომია ყველა ის სამკურნალო საშუალება მათ შორის რომელიც არის მოწოდებული მსოფლიოს სხვადასხვა სამედიცინო ორგანიზაციების და ექსპერტთა ჯგუფების მიერ. რაც ყველაზე სასიხარულოა, 2021 წლის ივლისში იქნა მიღებული გადაწყვეტილება და 2022 წლის იანვრიდან უკვე საქართველოში აქტიურად იქნება შემოსული შაქრიანი დიაბეტი ტიპი ერთისთვის განსაკუთრებით მნიშვენლოვანი აპარატი, რომელიც გლუკოზის თვითმონიტორინგს უფრო გააუმჯობესებს.
[sexy_author_bio]
