“თამბაქოს კონტროლის შესახებ” და მისი თანმდევი კანონპროექტები პარლამენტმა პირველი მოსმენით ორი დღის წინ მიიღო. ცვლილებების პაკეტი ითვალისწინებს მოწევის სრულ აკრძალვას ყველა ტიპის შენობაში, გარდა საცხოვრებელი სახლისა და საპატიმრო დაწესებულებებისა. ასევე, მოწევა არ იკრძალება ღია სივრცეში – ქუჩაში, ბაღში, ტერასაზე…
აიკრძალება თამბაქოს ნაწარმის რეკლამა (მათ შორის, ვიტრინებზე და სავაჭრო ობიექტის შიგნით გამოფენა), პოპულარიზაცია და სპონსრობა. სამედიცინო გაფრთხილების ზომა 30-დან 65%-მდე მოიმატებს, დაჯარიმების წესი გამარტივდება და გაიზრდება საჯარიმო სანქციები.
ახლებურად განისაზღვრება თამბაქოს აქსესუარების და მოხმარებისთვის განკუთვნილი მოწყობილობების რეალიზაცია და განლაგება. აიკრძალება თამბაქოს ახალი სახის ნაწარმის საქართველოში რეალიზაცია.
აკრძალვები შეეხება თამბაქოს მოხმარების პოპულარიზაციასაც. მაგალითად, კინოსა და თეატრში, რამაც რეჟისორების ნაწილის უკმაყოფილება გამოიწვია. მათი აზრით, ეს უკვე ცენზურაა.
„ფილმებს იმიტომ არ იღებენ, რომ მოწევას ხელი შეუწყოს ან შეამციროს. ეს ყველაფერი საშიშია სხვა მიმართულებით. ეს არის ცენზურის ჩანასახი, ასე იწყება ცენზურა. შემდეგი ეტაპი იქნება, რომ ფილმში არავინ უნდა იგინებოდეს; მერე იქნება, რომ ფილმში არავინ უნდა იქცეოდეს ცუდად; შემდეგ ძალიან რთული გასარკვევი იქნება, ეს სერიალის და ფილმის მსოფლმხედველობრივი კონცეფციის აკრძალვაა, თუ რომელიმე კონკრეტული პერსონაჟის საქციელის. ეს ცენზურა უკვე გავლილი გვაქვს. ასეთ ქვეყანაში ვცხოვრობდით, სადაც სახელმწიფო განსაღვრავდა, როგორ უნდა მოქცეულიყვნენ არარსებული ადამიანები, ანუ პერსონაჟები.
სიგარეტის მოწევა, კოლოფის გამოჩენა, პლეისმენთი – ამაში ფულის აღება ისედაც [რეკლამის შესახებ] კანონით არის აკრძალული. ანუ ამაში პროდაქთ ფლეისმენთს ვერ ვაკეთებთ.
ის, რომ ვიღაცას სიგარეტის ღერი უჭირავს და ეწევა, არავინ ამბობს, რომ ეს არის კარგი. სერიალში მკვლელობა ჩანს, ვიღაც ცოლს ღალატობს, არსად ხაზგასმა არ არის, რომ ეს კარგია“, _ აღნიშნავს სცენარისტი ქეთი დევდარიანი „ნეტგაზეთთან“ საუბრისას.
თუ აკრძალვა ეხება კინოს, შეეხება თეატრსაც, სადაც სპექტაკლების ნაწილში მოწევის სცენებს იყენებენ. დღეს მოქმედი კანონით, „აკრძალულია თამბაქოს წევის დემონსტრირება მასობრივი ინფორმაციის საშუალებებით, ნებისმიერი სხვა ბეჭდური ან ელექტრონული საშუალებით, მასობრივი ჩვენებებისა და თეატრალური წარმოდგენების მეშვეობით, თუ ეს არ არის შემთხვევითი ჩაწერა ან/და შემოქმედებითი ჩანაფიქრის ნაწილი“.
თუმცა, „თამბაქოს კონტროლის შესახებ“ კანონპროექტში ნათქვამია, რომ “ის ფილმები ან სხვა შემოქმედებითი პროდუქცია, რომელიც შეიცავს თამბაქოს ნაწარმის, თამბაქოს აქსესუარისა და მისი მოხმარებისთვის განკუთვნილი მოწყობილობის მოხმარების დემონსტრირებას და დემონსტრირების კადრები/ნაწილი არაა დაფარული, წარმოადგენს 18 წლამდე არასრულწლოვანზე მავნე ზეგავლენის მომხდენ ფილმს და პროდუქციას”.
რას ჩათვლიან და რას არა, „შემოქმედებითი ჩანაფიქრის ნაწილად“ და ხომ არ იქნება ეს „შავი ხვრელი“ თამბაქოს პოპულარიზაციისთვის, ამას კანონის ამოქმედების შემდეგ გავიგებთ.
მანამდე კი, თეატრების ხელმძღვანელთა ნაწილი კომენტარის გაკეთებისგან თავს იკავებს.
მარჯანიშვილის თეატრის პრესასთან ურთიერთობის სამსახურის ხელმძღვანელი თამარ ლალიაშვილი „გურია ნიუსთან“ საუბრისას აღნიშნავს, რომ თუ შემოქმედებითი პროცესისთვის მოწევის სცენის აკრძალვის გადაწყვეტილებას პარლამენტი მიიღებს, მათ სხვა გამოსავალი ექნებათ მოსაძებნი.
„ჯერჯერობით ეს კანონი ძალაში შესული არ არის, გარდა ამისა, კანონპროექტში როგორც ჩვენმა იურისტმა მითხრა, სცენაზე იმ შემთხვევაში აიკრძალება მოწევა, თუ ეს არის რომელიმე სიგარეტის კომპანიის რეკლამა და თუ არ არის შემოქმედებითი პროცესის ნაწილი. თუ შემოქმედებითი პროცესის ნაწილია, ეს აკრძალვა არ შეგვეხება. თუ ამასაც აკრძალავენ, მაშინ სხვა გამოსავალი გვექნება მოსაძებნი, ჯერჯერობით კანონპროექტში ეს არ წერია.
ნამდვილად არ მაქვს დათვლილი, სადაც მოწევის სცენაა გამოყენებული, ბევრი არ არის ასეთი. სულ 45 სპექტაკლი გვაქვს რეპერტუარში და არც მახსოვს რამდენში გვაქვს მსგავსი სცენა.
რაც შეეხება თამბაქოს მწარმოებელი კომპანიებისგან დაფინანსებულ ღონისძიებებს, ჩვენთან ასეთი ნამდვილად არ არის, შეგიძლიათ გადაამოწმოთ, არსად, არცერთ ჩვენს ბანერზე, სარეკლამო მასალაზე არ არის მათი ლოგო, სახელწოდება და ა.შ. მსგავსი არაფერია და არც არასდროს ყოფილა“, _ ამბობს ლალიაშვილი.
სანდრო ახმეტელის თეატრის სამხატვრო ხელმძღვანელი ირაკლი გოგია კი ამბობს, რომ მათი თეატრის სცენაზე დადგმულ არცერთ სპექტაკლში სიგარეტის მოწევის სცენა არ არის.
„როდესაც ამ საკითხზე დაიწყო საუბარი, გადავხედეთ ჩვენს სპექტაკლებს და აღმოჩნდა, რომ არცერთ სპექტაკლში არ გვაქვს მოწევის სცენა. გამოვიდა, რომ ჩვენ ისედაც ვიცავდით წესებს და კანონს არ ვარღვევდით.
რაც შეეხება თეატრის შენობაში მოწევას, გვაქვს გამოყოფილი ადგილები და იქ ვეწევით. თუ ეს კანონპროექტი არაფრით განსაკუთრებული არ არის, წესები და შეზღუდვები, სად მოვწიოთ და სად არა – ადამიანს თავის შიდა კონსტიტუციაში უნდა ჰქონდეს.
უცხოეთში ძალიან ბევრგან არის აკრძალული მოწევა, მაგრამ მაინც ეწევიან ბევრგან. მაგრამ არის მოსაწევი ადგილები და ხელს არავის უშლიან. მე მწეველი ვარ, მაგრამ უცხოეთში არ მიჭირს წესების დაცვა“, _ ამბობს გოგია „გურია ნიუსთან“ საუბრისას.
კითხვაზე – ფილმების რეჟისორებმა გარკვეულწილად ეს შეზღუდვა ცენზურად მიიჩნიეს. ირღვევა თუ არა სპექტაკლის რეჟისურა, მოწევის სცენის ამოღებით? _ გოგია გვპასუხბს: „ძალიან ბევრი კანონი გვაქვს, რომელსაც არ ვიცავთ საქართველოში, მაგრამ არავინ არაფერს შემოგვდავებია. აქედან გამომდინარე, არა მგონია კანონმა აკრძალოს, რომ კარგი ფილმი გადავიღოთ, კარგი სპექტაკლი დავდგათ და მასში თუ თამბაქოს მოწევის შემცველი სცენა იქნება. აუცილებლად გვაპატიებს ამას ამ კანონის დამცველი… არა მგონია, სანქციამ, კანონმა კარგი სცენა გაუფუჭოს თეატრს ან კინოს. ჯობია ვილაპარაკოთ ბავშვებს რომ შიათ მთელ მსოფლიოში, ამ კანონს როგორმე მიხედავენ ამ კანონის მიმღებები და დამცველები“, _ აცხადებს გოგოია.
რაც შეეხება თამბაქოს მწარმოებელი კომპანიების მიერ კულტურული ღონისძიებების და თეატრების დაფინანსებას, გოგია ამბობს: „საერთოდ გავაუქმებდი ამ ბურჟუაზიულ კორპორაციებს, რადგან არავინ არაფერს აფინანსებს“.
„ეგენი ახლა ქაჯებივით მანიპულირებენ, რომ დიდი დარტყმა მოუვიდათ. მართლა რომ დაეფინანსებინათ ღარიბი ბავშვები, თუნდაც ქართული კულტურა, მაშინ შეიძლებოდა ხმა ამოგვეღო. მომხრე ვარ, საერთოდ დახურონ ასეთი ბურჟუაზიული ღონისძიებები“, _ ამბობს გოგია.
„თამბაქოს კონტროლის ალიანსის“ წარმომადგენელი კახა ღვინიანიძე „გურია ნიუსთან“ საუბრისას აცხადებს, რომ კანონის ამოქმედების შემდეგ, შეზღუდვები შეეხება როგორც ფილმებს, ასევე სპექტაკლებს, სადაც სიგარეტის მოწევის სცენები იქნება.
„ჩვენ დავაფიქსირეთ ასეთი რამ, რომ დღევანდელი კანონმდებლობით შეზღუდულია თეატრების, კულტურული ღონისძიებების სპონსორობა თამბაქოს მწარმოებელი კომპანიების მიერ. მაგრამ არის ხვრელი დატოვებული. სავარაუდოდ, ეს ხვრელი ახალი კანონით ამოივსება, რითაც დღეს ინდუსტრია სარგებლობს. მაგალითად, მარჯანიშვილის თეატრს, აფინანსებენ და ასპონსორებენ. ნებისმიერი სპექტაკლის წინ, გამოდიან და ამბობენ, რომ მათი ღონისძიების მხარდამჭერია „ჯი თი ეი თობაქო“, ან მაგალითად, „ჯი თი ეი კავკასია“, ბილეთებზე არის თამბაქოს ინდუსტრისიის ლოგო და წარწერები, მათ ვებ-გვერდზე და ა.შ. ეს არის კომპნიის და თამბაქოს ნაწარმის ჩვეულებრივი რეკლამა.
ყველაზე დასანანი ის არის, რომ დავაფიქსირეთ არა მხოლოდ ზრსადრულთა ღონისძიებებზე, არამედ, ბავშვების ღონიძიებებზე, სპექტაკლებზე, ზეიმებზე (ფილარმონიაში დაფიქსირდა ასეთი ფაქტი) პირდაპირ სიგარეტის პრომოუშენს აკეთებდნენ 13 წლამდე ბავშვებისთვის განკუთვნილ ღონისძიებაზე. ასეთ ბინძურ მეთოდებს იყენებს თამბაქოს ინდუსტრია და ახდენს თავის რეკლამიერებას ბავშვებზე, ახალგაზრდებზე და საზოგადოებაზე. ეს ხვრელი უნდა ამოიქოლოს.
როგორც გითხარით, მარჯანიშვილის თეატრი დღესაც არღვევს კანონს, მაგრამ კიდევ არის კანონში ინტერპრეტაციის საშუალება, რის გამოც არ ისჯება. იგივე კეთდება უნივერსიტეტებშიც, სადაც სპონსორობას უწევენ ღონისძიებებს. შეიჭრნენ სკოლებშიც, მაგრამ განათლების სამინისტრომ მიიღო გარკვეული ზომები და აილაგმა ეს სიტუაცია. მაგრამ გვაქვს ინფორმაცია, რომ მაინც აკეთებენ ასეთ რაღაცეებს“, _ ამბობს ღვინიანიძე.
კითხვაზე: რა ზომებს მიმართეს მსგავსი ფაქტის დაფიქსირების შემდეგ და რა რეაგირება მოჰყვა ამას? – ღვინიანიძე გვპასუხობს:
„მივმართეთ კულტურის სამინისტროს არა მარტო ჩვენ, არამედ დაავადებათა კონტროლის ცენტრმა და სახელმწიფო ორგანოებმა. ცოტა გაუგებარი და აღმაშფოთებელი წერილი მოვიდა იქედან: ალბათ, კანონს არ არღვევს ეს თეატრიო. არადა, ამ დროს რეკლამას აკეთებენ. საუბარია ხვრელზე, რომელიც ახლა ამოივსება. ჩანაწერი იყო კანონში, რომ რეკლამად ითვლებოდა არა თამბაქოს ინდუსტრიის დასახელება, არამედ ბრენდის და სასაქონლო ნიშნის. თუ მაგალითად „ჯაფან ამერიკან თობაქო“ თუ მაინცდამაინც მწვანე ასოებით არ იყო დაწერილი რეკლამად არ ითვლებოდა. ახალი კანონით, იკრძალება თეატრებში რეკლამა, სპონსორობა და ნებისმიერი პოპულარიზაციის ფორმა. იკრძალება სპექტაკლის დადგმა, სადაც სიგარეტის მოწევის სცენაა. ხშირად ვყოფილვარ სპექტაკლზე, სადაც პირდაპირ იყენებს რეჟისორი სიგარეტის სცენას. ეს არის მასობრივი ჩვენება, დემონსტრირება სიგარეტის მოწევის. ეს იგივეა, რაც ფილმებში მოწევა. რეკლამირების ერთ-ერთი სახეობაა. თან ჩვენთან ძალიან დახვეწილი, მსოფლიოში აპრობირებული ფორმულირებითაა გაკეთებული, არავითარი შემხებლობა და პრობლემა ამას შემოქმედებით საქმიანობასთან, ცენზურასთან არ აქვს. არანაირი ცენზურა აქ არ არის. თუკი კომერციული მიზნით კეთდება დემონსტრირება და თუკი არის იმ ფორმით გაკეთებული, რომ ახდენს ბავშვებისა და ახალგაზრდების მოტივირებას, რომ მოწიონ, ეს სწორედ რეკლამა და პოლულარიზაციის ფორმაა. მსოფლიოს ყველაზე წამყვან, დემოკრატიულ ქვეყნებში არსებულ მიდგომებს ვიყენებთ. აშშ-ში, ინგლისში არსებული შეზღუდვები არა მგონია ცენზურა იყოს. ამაზე საუბარი ზედმეტია“, _ ამბობს ღვინიანიძე და დასძენს, რომ არავითარი პრობლემა რეჟისორებთან და მსახიობებთან არ აქვთ.
„ჩვენი პრობლემა თამბაქოს ინდუსტრიაა. ისინი ცდილობენ გამოიყენონ ჩვენი საშუალებები სარეკლამოდ, ეს დაუშვებელი და მიუღებელია, კატეგორიულად.
თეატრმა არ უნდა დაარღვიოს კანონი. თუ დაარღვევს, გნებავთ თეატრი იყოს, ან სხვა კორპორაცია, უნდა აგოს პასუხი. როგორ შეიძლება, მოზარდმაყურებელთა თეატრში, ან სხვა თეატრებში, სადაც ბავშვები, ფეხმძიმე ქალები არამწეველები დადიან, სიგარეტი მოწიონ. რომელ თეატრალს უნახავს, რომ თეატრებში ეწევიან? ეს ხომ დენიკინისდროინდელი ამბავია. „ჰოლივუდმა“ თავის ფილმებში აკრძალა მოწევის სცენები. ფილმების მწარმოებელმა ქვეყნებმა აკრძალეს, მაგალითად, თურქეთმა. არათუ რეკლამას და ბრენდის გამოჩენას. ეს მიღებული პრაქტიკაა. ჩვენთან ამ ხვრელებმა განსაკუთრებით გაუკუღმართებული ფორმა მიიღო. ზოგიერთი სერიალი, სპექტაკლი იყენებს სიგარეტის მოწევის სცენებს. ეს გახდა თამბაქოს ინდუსტრიის ერთ-ერთი სადაყრდენი. ჩვენ თუ რეკლამის სხვა ფორმებს ავკრძალავთ და ამას დავტოვებთ, მთელ თავის რესურსს ისინი გადმოიტანენ ფილმებში და თეატრში, სადაც შესვლა შეუძლებელი იქნება.
ვიცი რამდენიმე თეატრის ხელმძღვანელის განწყობა, იმის მიუხედავად, რომ მათთანაც არ არის იდეალური მდგომარეობა, მიესალმებიან აკრძალვას. არიან მოწინააღმდეგეებიც, რომლებიც ძალიან მოქნილად გვერდს უვლიან კანონმდებლობას და ფულს იღებენ თამბაქოს ინდუსტრიისგან. ჩვენ არ ვუშლით ქველმოქმედებას არავის, თვით თამბაქოს ინდუსტრიასაც კი. მათ შეუძლიათ მისცენ თანხა ნებისმიერ თეატრს, მაგრამ არსად არ უნდა ჩანდეს მისი სახელი, ბრენდი და თეორიულადაც კი არ უნდა გამოიყენონ სარეკლამოდ. არ ვუშლით ქველმოქმედებას მაგრამ ვკრძალავთ რეკლამას. ქველმოქმედების საფარქვეშ რეკლამას არ დავუშვებთ. იმიტომ იმხრობენ ზოგიერთ თეატრს, რომ ინდუსტრიის ინტერესი რეკლამაა, თეატრების – ფული. როცა ეს ინტერესი გაქრება, მერე ვნახავთ, ფულს როგორ გადაიხდიან“, _ აღნიშნავს ღვინიანიძე..
რაც შეეხება თამბაქოს მოწევის კონტროლს და მასზე რეაგირების განმახორციელებელ ორგანოებს, ღვინიანიძე ამბობს, რომ ახლა ამ სფეროში არსებობს კონკრეტული ბარიერები, ეს არის სასამართლო, ჯარიმის მცირე ზომა, გაორებული ფუნქციები და ა.შ. ეს ყველაფერი აღმოიფხვრება ახალი კანონით.
„ახლა მთავარია მთავრობამ აირჩიოს, ვინ შეასრულებს ამას, დანარჩენი, მექანიზმები ისეა გამართული, იმუშავებს.
შემსრულებელ უწყებად არის დაფიქსირებული შსს, როგორც ძველ კანონში, რეალიზაციაზე ფინანსთა სამინისტრო და ა.შ. შსს დარჩება თუ არა მოწევის აკრძალვის საკითხებზე მაკონტროლებელ ორგანოდ, ამას პარლამენტი და მთავრობა ერთად გადაწყვეტს. არის საუბარი რომ ფუნქციების ნაწილი ფინანსთა სამინისტროს გადაეცეს. პირადად მე, ეს სწორად მიმაჩნია“, _ აღნიშნავს ღვინიანიძე.
აქვე უნდა აღინიშნოს ისიც, რომ თუ ფიზიკური პირი, მაგალითად, კაფეში ან რესტორანში ეწევა თამბაქოს, მას შსს დააჯარიმებს, ხოლო დაწესებულების ადმინისტრაციას ფინანსთა სამინისტრო.
”თამბაქოს კონტროლის ალიანსის” ინფორმაციით, კანონის ადმინისტრირებას ფიზიკურ პირებთან მიმართებაში შსს, ხოლო იურიდიულ პირებთან ფინანსთა სამინისტრო მოახდენს. თუმცა, პროცესში ჩაერთვება სხვა უწყებებიც, კერძოდ, ჯანდაცვის სამინისტრო ვალდებული იქნება, ყურადღება გაამახვილოს ჯანდაცვის ობიექტებზე, ტრანსპორტზე პასუხისმგებელი ტრანსპორტის შესაბამისი სამსახურები იქნებიან, ხოლო რეკლამის კანონის დარღვევის შემთხვევაში ადმინისტრირების ორგანო კომუნიკაციების მარეგულირებელი კომისიაა.
„თამბაქოს კონტროლის შესახებ“ კანონის მიღებამდე პარლამენტის მეორე და მესამე მოსმენაა საჭირო. ამის შემდეგ კი, მისი ძირითადი მუხლები 2018 წლიდან შევა ძალაში. ნაწარმის ხილვადობის აკრძალვა ორი წლის შემდეგ, სტადიონზე მოწევასთან დაკავშირებული აკრძალვა კი, სრულად 2020 წლიდან ამოქმედდება.
ამავე თემაზე:
გადამწყვეტი ბრძოლა თამბაქოს ინდუსტრიის წინააღმდეგ _ რა რეგულაციები შეეხება ბიზნესს
რა სანქციები გატარდება თამბაქოსთან დაკავშირებული შეზღუდვების დარღვევის შემთხვევაში
სად იკრძალება და სად იქნება დაშვებული თამბაქოს მოწევა
რას ფიქრობს ხალხი საზოგადოებრივ ადგილებში მოწევის მოსალოდნელი აკრძალვის შესახებ
