თუ XX საუკუნის დასაწყისში გურიაში წითელი რაზმი გურიის კომიტეტს ემორჩილებოდა და მის ბრძანებებს ასრულებდა, მეზობელ რაიონში იყვნენ ისეთები, რომლებიც დამოუკიდებლად მოქმედებდნენ. ასეთი იყო ცნობილი წითელრაზმელი, თბილისის სასულიერო სემინარიის ყოფილი მოწაფე აფრასიონ მერკვილაძე, რომელსაც ზოგი “ყაჩაღს” უწოდებდა, ბევრისთვის `იდეური” მებრძოლი იყო, მაგრამ ის არც ბოლშევიკებს სწყალობდა და არც მაინცდამაინც მენშევიკებს. მერკვილაძე საკუთარ შეიარაღებულ ჯგუფთან (ერთ ასეულზე მეტი კაცი) ერთად იმერეთში მოქმედებდა. მერკვილაძის რაზმში სხვადასხვა ასაკის ადამიანები შედიოდნენ: “…შიგ ნახავდი 60 წლის მოხუცებულიდგან 15 წლის ბავშვამდის რაზმელებს, მაგრამ ყველას ერთი სულით და იდეით გამსჭვალულთ და გატაცებულ გმირებს” (ჟურნალი `რევოლუციის მატიანე”).
მისი დამსახურებაა, რომ შორაპნის მაზრა დამოუკიდებელ, ე.წ. `ყვირილის რესპუბლიკად” გამოცხადდა. ასევე, მისი დამსახურებაა, რომ 1904-06 წლებში იქაურ გლეხებს `სალდათში~ ვეღარ იწვევდნენ _ `რუსის მეფეს თავისი ხალხიც ბევრი ჰყავს. ნიკოიას (ნიკოლოზ II) რაში სჭირდება ქართველი კაცის `სალდათობა~, _ ამბობდა თურმე მერკვილაძე. ის კომიტეტის გადაწყვეტილებებს არას დაგიდევდა და დამოუკიდებლად მოქმედებდა, რაც, რა თქმა უნდა, კომიტეტის გაღიზიანებას იწვევდა. `…მისი უბედურება მხოლოდ ის იყო, რომ მეტათ გაზვიადებული წარმოდგენა ქონდა თავის თავზე, რაიონში ყველაზე მაღლა ის იდგა, ამავე დროს, როცა ზესტაფონელი ამხანაგები წინადადებას აძლევდნენ, აქ ჩამოდი და რაიონულ კომიტეტის მუშაობაში მიიღე მონაწილეობაო, უარსყოფდა~ – წერდა ზაქარია გურული. ერთხელ მისი რაზმის განიარაღების ცდაც იყო, ის თბილისშიც კი გაიწვიეს მოლაპარაკებაზე, მაგრამ უკან დაბრუნებულმა საჯარო გასამართლება მოითხოვა. საბოლოოდ, ათიოდე კაცის გარდა, ყველა აფრასიონს გაჰყვა. ამის შემდეგ მერკვილაძემ კავშირი გაწყვიტა ორგანიზაციასთან, მხოლოდ იმ შემთხვევების გარდა, როცა პოლიციაზე ან ჯარზე ერთობლივი თავდასხმა იყო საჭირო.
1905 წლის რევოლუციის დამარცხების შემდეგ მერკვილაძე დათანხმდა პარტიის (სოც.-დეკების) შემოთავაზებულ წინადადებაზე, მებრძოლი კადრების შენარჩუნების მიზნით რაზმი დაეშალა. კოტე ცინცაძე წერდა: `…პარტიული ცენტრის დადგენილების თანახმად ბრძოლა შეწყვეტილ იქნა, იარაღი გადამალული მომავალი ბრძოლებისათვის… ჩვენ მიერ იარაღის გადამალვამ უბრალოდ დამორჩილების ხასიათი მიიღო… როცა მთავრობა უძლური იყო, ჩვენ ურტყამდით თავში, და როცა კი ის მოღონიერდა, პარტია მიიმალა. ამან ბევრ ამხანაგებში გამოიწვია ერთნაირი უიმედობა მომავალზე, გულის გატეხა და პერსონალური თავის გამოჩენის, გმირობის მიმართულება (აფრასიონ მერკვილაძე, დათიკო შევარდნაძე და სხვები მრავალნი)~. მერკვილაძე რამდენიმე ერთგულ თანამებრძოლთან ერთად ბათუმში წავიდა. იქ არალეგალურად ყოფნისას მას მოსდიოდა ცნობები, რომ ხალხს აწიოკებდნენ, ყოფილ რაზმელებს იჭერდნენ და ხვრეტდნენ. ამის გამო მერკვილაძე უკან დაბრუნდა. გადარჩენილი რაზმელები შეაგროვა, შეიარაღა და ტერორი გააჩაღა პოლიციის მოხელეების, თავადაზნაურობის წარმომადგენლებისა და ჯაშუშების წინააღმდეგ. 1906 წლის თებერვალ-მარტში მისმა რაზმმა სიცოცხლეს გამოასალმა ივანე მემანიშვილი, ნიკო და ტრიფონ ჭაჭიაშვილები, გალაქტიონ ლოლაძე, მღვდელი გიორგი ფერაძე, პოლიციის აგენტი ეფრემ შალამბერიძე, თავად-აზნაურთა მარშალი ნესტორ ხიდირბეგიშვილი და სხვები.
მერკვილაძეზე ნადირობდა (უკეთესია თუ ვიტყვით, რომ ისინი ერთმანეთზე ნადირობდნენ) ცნობილი ბოქაული ლავრენტი მახარაძე. `მახარაძე უბრალო პრისტავი იყო და ერთი `უჩასტკა~ ებარა. ეს იყო თვით ზესტაფონის `უჩასტკა~, მაგრამ ის მთელ მაზრაში დაძრწოდა და ამის თაობაზე მას და მის “ამხანაგებს” სხვა პრისტავებს უსიამოვნებაც კი შეუდგათ, მაგრამ პრისტავი მახარაძე მაინც თავისას არ იშლიდა. ის სულ ჯარს დაუძღოდა, სოფლებში გლეხების სახლებს ცეცხლს უკიდებდა, ხალხს კლავდა, აწიოკებდა, ქონებას მათსას ანადგურებდა” (პ. საყვარელიძე, შეიარაღებული აჯანყება შორაპნის მაზრაში). რუსეთის სოციალ-დემოკრატიული პარტიის ქუთაისის საგუბერნიო კომიტეტმა მახარაძის განადგურება გადაწყვიტა და მერკვილაძეს და მის თანარაზმელ პორფილე პაიჭაძეს შესთავაზა მისი მოკვლა. რაზმელებმა ერთხელ სცადეს მახარაძე წინასწარ დანაღმულ მღვდლის სახლში შეეტყუებინათ, თითქოს იქ თბილისიდან ჩამოტანილი სტამბა იყო, მაგრამ გამოცდილი მახარაძე დაეჭვდა _ აქ რაღაც `ნომერიაო~ და სახლის ის ოთახი, სადაც ბომბი იყო, შორიდან სროლით ააფეთქებინა…
1907 წლის თებერვალში მახარაძემ ხელში ჩაიგდო მერკვილაძის რაზმელი ცერცვაძე, რომელსაც წამების შემდეგ ყველაფერი ათქმევინა. მახარაძის რაზმმა ალყა შემოარტყა სოფელ სვერში ერთი გლეხის სახლს, სადაც, ცერცვაძის ცნობით, მერკვილაძე უნდა ყოფილიყო, მაგრამ იმ დღეს ის მეზობელ სახლში ათევდა ღამეს. დილით ადრე აფრასიონს და მის ორ რაზმელს, დუგლაძეს და გაჩეჩილაძეს, ხმაური შემოესმათ, ისინი იარაღასხმულები გარეთ გამოცვივდნენ. რაზმელებმა ახლომდებარე სახლის ეზოში მახარაძეს და მაზრის უფროსს მოჰკრეს თვალი. თავის დაუძინებელი მტრის დანახვაზე მერკვილაძემ მისი მოკვლა გადაწყვიტა. ამხანაგებმა სცადეს, მისთვის გადაეთქმევინათ _ შორსაა და ვერ მოარტყამო, მაგრამ აფრასიონმა არ დაიშალა და ესროლა. სროლის ხმაზე მახარაძემ ბრძანა, ცეცხლი გაეხსნათ. რაზმელები გაიქცნენ, მაგრამ გაჩეჩილაძე ბარძაყში დაიჭრა. მერკვილაძემ ის არაფრის დიდებით არ დატოვა, აიკიდა ეს დიდი ტანის კაცი, რომლის ტარება თურმე ცხენსაც კი უჭირდა და სროლით იკვლევდა გზას. ერთი გლეხის ოჯახში სთხოვდნენ, ქვევრში დაგმალავთო, მაგრამ მან უარი განაცხადა _ თუ გაგიგეს, დაგაწიოკებენო, არც დაჭრილის დატოვებაზე დათანხმდა და როგორც ამბობდნენ, `გადაყვა დაჟინებულ რაინდობას~. ერთ ხევში ისინი დიდ ქვებს ამოეფარნენ, ტყვიითა და ბომბებით დიდხანს იგერიებდნენ მომხდურებს, მაგრამ ბოლოს ორმა სტრაჟნიკმა შორიდან შემოუარა და სამივე სიცოცხლეს გამოასალმა. მოკლულები სოფელ ცხრუკვეთის ძველი ეკლესიის ეზოში დამარხეს. პოლიციამ მერკვილაძის ჩანთაში სამგზავრო ბიბლიოთეკა აღმოაჩინა: მარქსის `კაპიტალი~, `კლასობრივი ბრძოლა საფრანგეთში~, ლენინის `მოხსენება სოციალ-დემოკრატთა გაერთიანებულ ყრილობაზე~, პლეხანოვის `ჩვენი უთანხმოებანი~ და სხვა, ასევე მისი სისხლით მოთხვრილი ანდერძი, სადაც ის სთხოვს წითელრაზმელებს, რომ ისინი მძარცველებად არ გადაიქცნენ. ამას გარდა, ნახეს უბნის წიგნაკი, სადაც აღწერილი იყო მაზრაში მომხდარი ყაჩაღობის ფაქტები და მონაწილეთა (მათ შორის ყოფილი რაზმელების) ინიციალები წარწერით: `გადაეცეს შემდეგში გამარჯვებულ ხალხის სასამართლოს”.
