ვინ იხდის ბანკის ვალს მსესხებლის გარდაცვალების შემთხვევაში? – რა უნდა იცოდნენ მემკვიდრეებმა

სა­ქარ­თვე­ლო­ში მო­სახ­ლე­ო­ბის უმე­ტე­სო­ბას გარ­კვე­უ­ლი ფი­ნან­სუ­რი ვალ­დე­ბუ­ლე­ბე­ბი აქვს, რაც წლე­ბის გან­მავ­ლო­ბა­ში ტვირ­თად აწევს. მა­შინ, რო­დე­საც ადა­მი­ა­ნი სა­ფი­ნან­სო ორ­გა­ნი­ზა­ცი­ი­დან სესხს იღებს, შე­იძ­ლე­ბა, შე­თან­ხმე­ბის ხელ­შეკ­რუ­ლე­ბის პი­რო­ბებს ყუ­რა­დღე­ბა არც მი­აქ­ცი­ოს, რისი გა­მოს­წო­რე­ბაც დაგ­ვი­ა­ნე­ბუ­ლია გა­უთ­ვა­ლის­წი­ნე­ბე­ლი შემ­თხვე­ვის დროს.

რა ხდე­ბა მა­შინ, რო­დე­საც ის ადა­მი­ა­ნი გარ­და­იც­ვლე­ბა, ვი­საც სა­ბან­კო სეს­ხი ჰქონ­და აღე­ბუ­ლი? რა შემ­თხვე­ვა­ში გა­და­დის ეს ვალ­დე­ბუ­ლე­ბა მემ­კვიდ­რე­ებ­ზე? – ამის შე­სა­ხებ AMBEBI.GE-ს იუ­რის­ტი ვა­სილ მა­მუ­ლაშ­ვი­ლი ესა­უბ­რა.

– პი­რის გარ­დაც­ვა­ლე­ბის შემ­თხვე­ვა­ში, მისი სეს­ხის გა­დახ­და შე­საძ­ლოა, გარ­დაც­ვლი­ლის მემ­კვიდ­რე­ებს და­ე­კის­როთ. სამ­კვიდ­რო მასა აქ­ტი­ვე­ბის­გან და პა­სი­ვე­ბის­გან შედ­გე­ბა და პა­სი­ვებს წარ­მო­ად­გენს მათ შო­რის გარ­დაც­ვლი­ლის ვალ­დე­ბუ­ლე­ბე­ბი კრე­დი­ტო­რე­ბის მი­მართ. შე­სა­ბა­მი­სად, თუ მემ­კვიდ­რე­ე­ბი სამ­კვიდ­როს მი­ი­ღე­ბენ, მხო­ლოდ ამ შემ­თხვე­ვა­ში არი­ან ვალ­დე­ბულ­ნი, და­აკ­მა­ყო­ფი­ლონ კრე­დი­ტო­რე­ბი, ვი­საც მო­თხოვ­ნა აქვთ.

თუ სამ­კვიდ­რო ქო­ნე­ბა, მა­გა­ლი­თად, ბი­ნის ღი­რე­ბუ­ლე­ბა შე­ად­გენს 10 000 ლარს, ხოლო გარ­დაც­ვლი­ლის ვალი – 100 000-ს, მემ­კვიდ­რე­ზე ვალ­დე­ბუ­ლე­ბა მხო­ლოდ მი­ღე­ბუ­ლი სამ­კვიდ­როს ფარ­გლებ­ში გავ­რცელ­დე­ბა

ამას­თა­ნა­ვე გა­სათ­ვა­ლის­წი­ნე­ბე­ლია, რომ ვა­ლის გა­დახ­დის ვალ­დე­ბუ­ლე­ბა მემ­კვიდ­რე­ებს ავ­ტო­მა­ტუ­რად არ ეკის­რე­ბათ და აუ­ცი­ლე­ბე­ლია, კრე­დი­ტო­რებ­მა კონ­კრე­ტუ­ლი მოქ­მე­დე­ბე­ბი გა­ნა­ხორ­ცი­ე­ლონ. კერ­ძოდ, ისი­ნი ვალ­დე­ბუ­ლე­ბი არი­ან, იმ დღი­დან 6 თვის ვა­და­ში, რო­დე­საც ცნო­ბი­ლი გახ­დე­ბა, რომ მო­ვა­ლე გარ­და­იც­ვა­ლა, მემ­კვიდ­რე­ებს თან­ხის გა­დახ­და­ზე მო­თხოვ­ნა წა­უ­ყე­ნონ.

თუ 6-თვი­ა­ნი ვადა გა­ვი­და და მა­გა­ლი­თად, ბან­კმა ან ნე­ბის­მი­ერ­მა კრე­დი­ტორ­მა მემ­კვიდ­რეს მო­თხოვ­ნა ამ ვა­დის გას­ვლის შემ­დეგ წა­რუდ­გი­ნა, ამ შემ­თხვე­ვა­ში მემ­კვიდ­რეს შე­უძ­ლია, ვალ­დე­ბუ­ლე­ბის შეს­რუ­ლე­ბა­ზე უარი თქვას და სა­სა­მარ­თლო და­ვის შემ­თხვე­ვა­შიც აღ­ნიშ­ნუ­ლი თან­ხა არ და­ე­კის­რე­ბა.

არის მე­ო­რე შემ­თხვე­ვა – მა­გა­ლი­თად, თუ ბან­კი ან სხვა კრე­დი­ტო­რი გა­ნა­ცხა­დებს, რომ მის­თვის მო­ვა­ლის გარ­დაც­ვა­ლე­ბის შე­სა­ხებ უც­ნო­ბი იყო, ამ შემ­თხვე­ვა­ში ვადა უკვე სხვა­ნა­ი­რად ით­ვლე­ბა და მო­თხოვ­ნის ვა­დის დად­გო­მი­დან ერთი წე­ლია. მო­თხოვ­ნის ვადა – ეს ის ვა­დაა, რო­დე­საც კრე­დი­ტორს თან­ხის მო­თხოვ­ნის უფ­ლე­ბა წარ­მო­ეშ­ვე­ბა, მა­გა­ლი­თად, თუ მო­ვა­ლეს თან­ხა უნდა და­ებ­რუ­ნე­ბი­ნა 2020 წლის 1-ელ იან­ვარს და იგი მო­თხოვ­ნის წარ­მო­შო­ბამ­დე გარ­და­იც­ვა­ლა, კრე­დი­ტორ­მა მო­თხოვ­ნა უნდა წა­უ­ყე­ნოს მემ­კვიდ­რეს არა­უგ­ვი­ა­ნეს 2021 წლის 11 იან­ვა­რამ­დე, ანუ მო­თხოვ­ნის წარ­მო­შო­ბის მო­მენ­ტი­დან 1 წლის ვა­და­ში.

ამას­თან, კრე­დი­ტორ­მა სა­სა­მარ­თლოს ან მემ­კვიდ­რის წი­ნა­შე უნდა და­ამ­ტკი­ცოს შე­სა­ბა­მი­სი მტკი­ცე­ბუ­ლე­ბე­ბით, რომ მან მარ­თლაც არ იცო­და პი­რის გარ­დაც­ვა­ლე­ბის შე­სა­ხებ – სხვა შემ­თხვე­ვა­ში ისევ 6-თვი­ა­ნი ვადა მოქ­მე­დებს

რომ შე­ვა­ჯა­მოთ, რო­დე­საც პირი გარ­და­იც­ვლე­ბა, ვალ­დე­ბუ­ლე­ბა არ წყდე­ბა, არა­მედ, გა­და­დის მემ­კვიდ­რე­ებ­ზე, იმ შემ­თხვე­ვა­ში, თუ მას მემ­კვიდ­რე­ე­ბი ჰყავს. თუმ­ცა, მხო­ლოდ მემ­კვიდ­რე­ე­ბის არ­სე­ბო­ბა არაა მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნი, რად­გან ეს მემ­კვიდ­რე­ო­ბის უფ­ლე­ბა რე­ა­ლი­ზე­ბა­დი უფ­ლე­ბაა და თუ მემ­კვიდ­რემ სამ­კვიდ­რო არ მი­ი­ღო, მემ­კვიდ­რე­ო­ბის უფ­ლე­ბა არა­ფერს ნიშ­ნავს.

მემ­კვიდ­რე­ო­ბა მხო­ლოდ მა­ტე­რი­ა­ლუ­რი ქო­ნებ­რი­ვი სი­კე­თე არაა, შე­საძ­ლოა, სამ­კვიდ­როს მა­სას წარ­მო­ად­გენს არა­მა­ტე­რი­ა­ლუ­რი ქო­ნებ­რი­ვი სი­კე­თეც, ასე­ვე სამ­კვიდ­რო მასა შე­საძ­ლოა, იყოს მცი­რე ღი­რე­ბუ­ლე­ბი­საც – მა­გა­ლი­თად, ადა­მი­ან­მა მემ­კვიდ­რე­ო­ბად ერთი კა­ლა­მი, ფურ­ცე­ლი ან რა­ღაც სუ­ვე­ნი­რი მი­ი­ღოს და ეს ნიშ­ნავს, რომ მეკ­ვიდ­რემ მამ­კვიდ­რებ­ლი­სა­გან სრუ­ლი სამ­კვიდ­რო მი­ი­ღო. პა­სი­ვე­ბის/ვალ­დე­ბუ­ლე­ბის მემ­კვიდ­რე­ო­ბით მი­ღე­ბის შემ­თხვე­ვა­ში კი, მი­უ­ხე­და­ვად მისი მო­ცუ­ლო­ბი­სა, მემ­კვიდ­რე გა­და­იხ­დის მი­ღე­ბუ­ლის პრო­პორ­ცი­უ­ლად, ანუ, თუ მი­ი­ღო ერთი კა­ლა­მი, მისი ვალ­დე­ბუ­ლე­ბა იქ­ნე­ბა, შე­ას­რუ­ლოს კალ­მის ღი­რე­ბუ­ლე­ბის ტოლ­ფა­სი ვალ­დე­ბუ­ლე­ბა.

– რას გვე­ტყვით სი­ცო­ცხლის და­ზღვე­ვის შე­სა­ხებ?

– სხვა­დას­ხვა სა­და­ზღვე­ვო კომ­პა­ნი­ებს სხვა­დას­ხვა პი­რო­ბე­ბი და შე­თა­ვა­ზე­ბე­ბი აქვს და მათ შო­რი­საა სი­ცო­ცხლის და­ზღვე­ვა. მათ შო­რის, ბან­კე­ბიც სთა­ვა­ზო­ბენ – არის სერ­ვი­სი, რომ რო­დე­საც პირი სესხს იღებს, გარ­კვე­უ­ლი პრო­ცენ­ტუ­ლო­ბით სა­კო­მი­სიო ემა­ტე­ბა და თუ უბე­დუ­რი შემ­თხვე­ვით ან ბუ­ნებ­რი­ვად გარ­დაც­ვა­ლე­ბა დად­გე­ბა, ამ შემ­თხვე­ვა­ში ვალ­დე­ბუ­ლე­ბის­გან გა­თა­ვი­სუფ­ლე­ბა კი არ ხდე­ბა, უბ­რა­ლოდ, სა­და­ზღვე­ვო იღებს ამ თან­ხის ანა­ზღა­უ­რე­ბის ვალ­დე­ბუ­ლე­ბას.

სა­და­ზღვე­ვო კი რის­კის შე­სა­ბა­მი­სად იღებს გა­და­წყვე­ტი­ლე­ბას – მა­გა­ლი­თად, ადა­მი­ა­ნი თუ 70-80 წლი­საა, შე­იძ­ლე­ბა, არც და­ა­ზღვი­ოს, რად­გან მისი გარ­დაც­ვა­ლე­ბის რის­კე­ბი იზ­რდე­ბა, თუმ­ცა თუ ახალ­გაზ­რდაა, და­ზღვე­ვა თა­ვი­სუფ­ლად შე­საძ­ლე­ბე­ლია.

– რა შე­თხვე­ვა­ში მოხ­დე­ბა გარ­დაც­ვლი­ლის სეს­ხის ჩა­მო­წე­რა ან გა­უქ­მე­ბა?

– კრე­დი­ტორს, ბან­კი იქ­ნე­ბა თუ სხვა, სა­მო­ქა­ლა­ქო კო­დექ­სის 448-ე მუხ­ლი­დან გა­მომ­დი­ნა­რე, ვა­ლის პა­ტი­ე­ბა შე­უძ­ლია. ვალ­დე­ბუ­ლე­ბის მო­ცუ­ლო­ბას გა­აჩ­ნია და თუ მცი­რე მო­ცუ­ლო­ბაა, ბან­კე­ბი გარ­კვე­ულ შემ­თხვე­ვებ­ში სა­მო­ქა­ლა­ქო კო­დექ­სის 448-ე მუხლს იყე­ნე­ბენ. ვა­ლის პა­ტი­ე­ბა შე­იძ­ლე­ბა მხა­რე­თა შე­თან­ხმე­ბით, რაც ვალ­დე­ბუ­ლე­ბის შე­წყვე­ტას იწ­ვევს. ეს მის ნე­ბა­ზეა და­მო­კი­დე­ბუ­ლი და ჩვენ ამა­ზე მო­თხოვ­ნა ვერც ერთ შემ­თხვე­ვა­ში ვერ გვექ­ნე­ბა.

მე­ო­რე შემ­თხვე­ვაა ხან­დაზ­მუ­ლო­ბის ვადა, რო­მე­ლიც ვალ­დე­ბუ­ლე­ბის შე­წყვე­ტას იწ­ვევს და რაც უკვე აღ­ვნიშ­ნეთ – თუ კრე­დი­ტო­რი 6 თვის გან­მავ­ლო­ბა­ში არ გვთხოვს თან­ხის გა­დახ­დას, ეს ვა­დის გას­ვლას იწ­ვევს და სა­სა­მარ­თლო და­ვი­სას მემ­კვიდ­რეს შე­უძ­ლია, გა­დახ­და­ზე უარი თქვას. თა­ვი­სი არ­სით, ეს ვალ­დე­ბუ­ლე­ბის შე­წყვე­ტას არ ნიშ­ნავს, თუმ­ცა იწ­ვევს იმა­ვე შე­დე­გებს, რაც შე­წყვე­ტის შემ­თხვე­ვა­ში დგე­ბა, ანუ სა­სა­მარ­თლო არ და­ა­კის­რებს თან­ხას. კი­დევ სხვაა მხა­რე­თა შე­თან­ხმე­ბა. მოქ­მე­დი კა­ნონ­მდებ­ლო­ბა სხვა გა­მო­ნაკ­ლისს არ ად­გენს, თუ ვალ­დე­ბუ­ლე­ბა არ­სე­ბობს და ეს პი­რო­ბე­ბი შე­უს­რუ­ლე­ბე­ლია, კრე­დი­ტორს ყვე­ლა შემ­თხვე­ვა­ში შე­უძ­ლია მო­თხოვ­ნის წა­ყე­ნე­ბა.

აღ­ნიშ­ნულ სა­კითხს ძი­რი­თა­დად გან­ვი­ხი­ლავთ სეს­ხის კონ­ტექ­სტში და სხვა სა­ხის ვალ­დე­ბუ­ლე­ბე­ბის გა­და­კის­რე­ბა შე­საძ­ლოა, მემ­კვიდ­რეს ვალ­დე­ბუ­ლე­ბის ხა­სი­ა­თი­დან გა­მომ­დი­ნა­რე არ და­ე­კის­როს, მა­გა­ლი­თად კონ­კრე­ტუ­ლი სა­მუ­შა­ოს შეს­რუ­ლე­ბის ვალ­დე­ბუ­ლე­ბა, რო­მე­ლიც სპე­ცი­პი­კუ­რია და მხო­ლოდ გარ­დაც­ვლილს შე­ეძ­ლო.

– კი­დევ რა შემ­თხვე­ვებ­ში შე­იძ­ლე­ბა საქ­მე სა­სა­მარ­თლომ­დე მი­ვი­დეს?

– დის­პო­ზი­ცი­უ­რო­ბის პრინ­ცი­პი სწო­რედ ამას ნიშ­ნავს, რომ ნე­ბის­მი­ერ დროს მხა­რეს შე­უძ­ლია, თა­ვი­სი უფ­ლე­ბე­ბი­სა და ინ­ტე­რე­სე­ბის და­სა­ცა­ვად მი­მარ­თოს სა­სა­მარ­თლოს, მი­უ­ხე­და­ვად იმი­სა, არის ეს სა­ფუძ­ვლი­ა­ნი თუ არა. მემ­კვიდ­რე­ე­ბის მი­მართ სარ­ჩე­ლის აღ­ძვრის კუ­თხით, ასე­ვე გა­სათ­ვა­ლის­წი­ნე­ბე­ლია, რა თან­ხის მო­თხოვ­ნა შე­უძ­ლია კრე­დი­ტორს თუ სრულ თან­ხა­ზე მო­თხოვ­ნის ვადა დამ­დგა­რი არ არის, მა­გა­ლი­თად, თუ 100 000-ლა­რი­ა­ნი სეს­ხია და ვალ­დე­ბუ­ლე­ბა 10 წელ­ზეა გა­წე­რი­ლი, ამ შემ­თხვე­ვა­ში გარ­კვე­ულ­წი­ლად ვა­და­დამ­დგა­რი მო­თხოვ­ნე­ბი შე­უძ­ლია წა­უ­ყე­ნოს მემ­კვიდ­რეს, მაგ­რამ მთლი­ა­ნად 100 000-ს ვერ მო­თხოვს, თუ არ იქ­ნე­ბა ხელ­შეკ­რუ­ლე­ბის შე­წყვე­ტის სა­ფუძ­ვლე­ბი, რა­საც თა­ვი­სი წი­ნა­პი­რო­ბე­ბი აქვს. ანუ, თუ გრა­ფი­კით თვე­ში 500 ლარი იყო გა­და­სახ­დე­ლი, ამ ურ­თი­ერ­თო­ბის უფ­ლე­ბა­მო­ნაც­ვლე გახ­დე­ბა მემ­კვიდ­რე და შეს­რუ­ლე­ბაც უნდა გა­ნა­ხორ­ცი­ე­ლოს გრა­ფი­კის შე­სა­ბა­მი­სად.

– აქვს თუ არა ბანკს ვალ­დე­ბუ­ლე­ბა, რომ სეს­ხის ხელ­შეკ­რუ­ლე­ბა­ში ყვე­ლა დე­ტა­ლი დაწ­ვრი­ლე­ბით გა­წე­როს? თუ წე­რია, რომ ამა და ამ სა­კითხს “ექ­სპერ­ტი გა­და­წყვეტს”, ეს რას ნიშ­ნავს?

– თუ ეს დათ­ქმაა, რომ “ექ­სპერ­ტი გა­და­წყვეტს”, ეს მხა­რის ერ­თგვა­რი და­ი­მე­დე­ბაა. რო­მე­ლი ექ­სპერ­ტი? ვერც ერთი ექ­სპერ­ტი მხა­რე­თა ვალ­დე­ბუ­ლე­ბებ­ში ვარ ჩა­ე­რე­ვა. ექ­სპერ­ტი ვერ გა­და­წყვეტს, ვალი უნდა გა­და­ი­ხა­დოს მემ­კვიდ­რემ თუ – არა. სა­ვა­რა­უ­დოდ, ამა­ში იგუ­ლის­ხმე­ბა და­ფა­რუ­ლი კრე­დი­ტო­რი, მა­გა­ლი­თად, თუ კრე­დი­ტო­რი ბან­კია, შე­იძ­ლე­ბა, იგუ­ლის­ხმე­ბო­დეს ამა თუ იმ ბან­კის შიდა სტრუქ­ტუ­რუ­ლი ერ­თე­უ­ლის ერთ-ერთი თა­ნამ­შრო­მე­ლი. არ აქვს მნიშ­ვნე­ლო­ბა, მას ექ­სპერტს და­ვარ­ქმევთ თუ კრე­დი­ტორს, ერთი და იგი­ვეა.

განაგრძეთ კითხვა