ახლა ბოსტნეული ჩითილების დარგვისა თუ გადარგვის დროა.
ჩვენი ოჯახის, ასე ვთქვათ, წინაპრებისგან ნასახსოვრები პროფესია მეჩითილეობაა. ბაბუა ალექსანდრე ჩიგოგიძე მრავალი ათეული წლის მანძილზე მელექედურის საჩითილე მეურნეობის დირექტორი იყო. შემდეგ მათი შვილები და ახლა ჩვენ _ შვილიშვილები განვაგრძობთ ამ საქმეს.
მართალია, საკუთრებაში მიწის დიდ ფართობს არ ვფლობთ, მაგრამ ძალიან გაამართლა ჩემი დედამთილის, გულნაზი ჩიგოგიძის ინიციატივამ _ ადრე გაზაფხულზე სათხილე პლანტაციაში გაგვეკეთებინა კვალსათბურები და ვიდრე თვით თხილის ხე გაიფოთლებოდა, ჩითილები უკვე მზად იყო კოშტებში გადასატანად.
გურია სახნავ-სათესი მიწის დიდი ფართობებით არ გამოირჩევა და ჩვენ მიერ ნაცად ხერხს თუ გამოიყენებს მოსახლეობა, არაფერს წააგებს. ეს ერთი შეხედვით ადვილი ფორმა, ნაკლებად მოსდის ვინმეს აზრად, რადგან ფიქრობენ თხილის პლანტაციის ქვეშ “ჩაოა” (ჩრდილია) და ბოსტნეულს გაუჭირდებაო. ჯერ არსად ან ნაკლებად მინახავს ასეთ, პირობითად რომ ვთქვათ, სათბურში გამოყვანილი ნერგი. რა თქმა უნდა, სასათბურე ნაკვეთიც გვაქვს, მაგრამ როცა ამ საქმით მცირე ბიზნესს აწარმოებ, მეტი არეალი გესაჭიროება. ჩითილების გამოყვანის შემდეგ, გასულ წლებში, ვცადეთ და თხილის პლანტაციის რიგთა შორის, დათესვის გარდა, პომიდვრის ჩითილები დავრგეთ და ჩვეულებრივად მოვუარეთ მსხმოიარობამდე. ძალიან კარგი შედეგი მივიღეთ. ჩრდილმა, პირიქით, უფრო დაიცვა მცენარე. იგივეა შესაძლებელი კივის ტალავერქვეშ თუ მანდარინის პლანტაციაში.
ახლა ხშირად გაიგონებთ უფროსი თაობის წარმომადგენელთაგან, მზე დღეს ძალიან მწველი და ჩითილისთვის მავნებელია, ვიდრე ეს ათწლეულების წინ იყოო. კლიმატის ცვლილება მეცნიერულადაც დამტკიცებულია. ამიტომ ელემენტარული ცდის მეშვეობითაც კი, შესაძლოა, სერიოზულ გამოსავალს მივაგნოთ.
ჩვენ, ძირითადად ბოსტნეულის ჩითილების გამოყვანაზე ვმუშაობთ. წინა პლანზეა კიტრი, პომიდორი, ბადრიჯანი, მწარე, ტკბილი და დასამჟავებელი წიწაკა, რეჰანი, შაშტრამი თუ ქონდარი. პირველ რიგში, დათესვიდან მოყოლებული, სერიოზული ყურადღება სჭირდება სათბურის ნათესებს. ბაზარზე გატანამდე ყველანაირი ჩითილი კოშტებში გადაგვაქვს, ან გადარგვას ვახდენთ და მერე ვყიდით. მყიდველიც მადლიერია და ნერგიც ძლიერია, რომელიც აუცილებლად გაიხარებს და ნაყოფიერი იქნება.
უკანასკნელ წლებში, შემოიტანეს გენმოდიფიცირებული სხვადასხვა თესლი, რომლის მიმართაც მოსახლეობის დამოკიდებულება არაერთგვაროვანია და თანდათან უარყოფითი ხდება. დიდია მოთხოვნა ძველ რუსულ ჯიშებზე, განსაკუთრებით, პომიდორზე. ამიტომ ჩვენც დავიწყეთ ამ მიმართულებით მუშაობა. მოსახლეობას უკვე აღარავისგან სჭირდება აგიტაცია, რომელი თესლის ჩითილია უკეთესი.
ჩასათეს მიწას ძირითადად ტორფის, ნაკელის და ნაცრის ურთიერთშერევით ვამზადებთ. შემდეგ ვახმართ ჟიჟას და მცირე რაოდენობით აზოტს. პომიდორზე დიდი მოთხოვნაა. განსაკუთრებით ითხოვს ხალხი ვარდისფერ, დაბალი ჯიშის, გულა პომიდორს. ჩვენ არასდროს ვყიდით პირდაპირ ნათეს პომიდორის ნერგს. გადარგული როცა მოძლიერდება, მერე მიგვაქვს ბაზარში და კლიენტიც უხვადაა. განსაკუთრებით პოპულარულია “ვოლგოგრადის” ჯიშის პომიდორი.
ადრეულ წლებში გვქონდა 15 სახეობის ჯიშის პომიდორი, მათ შორის იყო “ჯინა”, რომელიც ერთი ცალი კილოზე მეტს იწონიდა. ახლა, ხალხი ძველი ჯიშების დაბრუნებას დაჟინებით ითხოვს. ასეთ დროს ძალაუნებურად უხერხულობის განცდაც ჩნდება იმ ინდმეწარმეების წინაშე, ვისაც ასეთი თესლი შემოაქვს გასაყიდად. თუმცა, მოსახლეობა თავად ძალზე უარყოფითად განწყობილი გახდა გენმოდიფიცირებული თესლის მიმართ და საბოდიშოც არაფერია.
რაც შეეხება კიტრს, მასზე მოთხოვნა დიდია და ადრე გაზაფხულზე ვიწყებთ მის გამოყვანას. ჩვენ ვყიდით, როგორც კოშტებში გამოყვანილ კიტრის ჩითილს, ისე ნაყოფს. ძირითადად ყურადღებას ვამახვილებთ თესლზე, რადგან საზოგადოების დაკვეთაა ასეთი და ის არ უნდა მოატყუო. მთავარია, ხარისხიანი თესლი, კარგად მომზადებული ნიადაგი და მერე უკვე მოვლა, როგორც ჩითილობის პერიოდამდე, ისე სრულ მოსხმამდე. კიტრის ჯიშებიდან გამოვყოფ ჰოლანდიურ “ატლანტისს”, რუსულ “ზაზულიას” და ადგილობრივ ფორჩხის კიტრს. ძირითადად ამ სახეობებზე ვმუშაობთ და წარმატებულადაც. მომხმარებელსაც ვურჩევთ, რომ ყიდვის დროს ასეთი ჯიშის კიტრის თესლი თუ ნერგი შეიძინონ. ნუ გაგიჩნდებათ ეჭვი, რომ ვინმე მოგატყუებთ და სხვა ჯიშის ნერგს შემოგაჩეჩებთ. თუ კარგად გაიკითხავთ და დაუკვირდებით, არ გაგიჭირდებათ საღი და კარგი ჯიშის ჩითილის შეძენა.
აქტიურად ვმუშაობთ სამჟავე წიწაკის ჩითილების გამოყვანაზეც, რასაც ბევრი მყიდველი ეტანება, თუმცა, ჯერ მაინც იშვიათია ჩვენში ასეთი წიწაკის ჩითილის გამოყვანა, რაც მისი თესლის ნაკლები შემგუებლობით არის გამოწვეული. ჩვენ, დიდი ხანია, გამოგვყავს ასეთი წიწაკის ნერგი, თუმცა, მისი ნაყოფი სათესლედ გამოუსადეგარია. ყოველ წელს ვყიდულობთ ახალ სათესლე მასალას, რომელიც რუსული ჯიშისაა და ასე გამოგვყავს ჩითილები. ჩვენში, რბილად რომ ვთქვა, რუსულის ხსენება არ შეიძლებოდა ბოლო წლებში, მაგრამ ასეც ხომ არ არის? მე ვურჩევ ყველა დაინტერესებულ მეურნესა თუ მეოჯახე ადამიანს, ვისაც შრომა არ ეზარება, თავად შეიძინოს თესლი და გამოიყვანოს ასეთი წიწაკის ნერგი.
ეკა კალანდაძე-ჩიგოგიძე, მეურნე, ოზურგეთის მუნიციპალიტეტი, სოფელი მელექედური
