რომ მერე შემოდგომამ კარის ზღურბლთან ბარაქა დაბერტყოს. ბევრ სოფელში ბევრ ზღვარგადასულ გამრჯე ადამიანს ნახავ, რომელსაც მიწის გარეშე სიცოცხლე ფუჭად მიაჩნია.
ოზურგეთის მუნიციპალიტეტში, ლიხაურელი სპარტაკ გორდელაძის საკარმიდამო ეზოში კიდევ ერთი ეზოა, რომლის მიღმა ქვევრებისა და კოპეების კოლექციის სიმრავლე სათვალავს გირევს. წინაპრებისგან ნასახსოვრები მარნის მოწყობილობა მეღვინე კაცისთვის ნიშანდობლივი მახასიათებელია, თუმცა, ღია ცის ქვეშ სახელდახელოდ მოწყობილი ეს მუზეუმი, მაინც თავისებურია და მის მფლობელს გამორჩეული ნიშნით ახასიათებს _ აქ ღიად იკითხება ტიპიური გურული ეთნოგენეზი, რომლის ხიბლი და დანიშნულება მხოლოდ აქტუალურ ქმედებაშია და არა სამუზეუმო ხილვის პრინციპში.
სპარტაკ გორდელაძე ლაზათიანი მოსაუბრეა. მის ყოველ სიტყვასა და ქმედებაში სტუმარ-მასპინძლობის ოდინდელი შუქი ელავს. და მაინც, რაშია მისი შრომისა და დასვენების ხიბლი? ღია ცის ქვეშ მოწყობილ მის ეთნოგრაფიულ მუზეუმს მხოლოდ სანახაობითი მნიშვნელობა რომ არ აქვს, ეს არათუ გურიაში, უფრო იქეთაც იციან. კრამიტის ღობეს “მესერებად” უზარმაზარი წიფლები უდგას. მოშორებით “სარეცხელას ღელე” მიჩხრიალებს. ასწლოვან რცხილის ხეებს დევებივით ზანტად მიყრდნობია 300-ლიტრიანი ქვევრები, ასაკითა და წლობით ნაზიდი ღვინის მდინარებით დაღლილი. ნაირ-ნაირ ქვევრებს კოპეების კოლექცია დაჰყურებს, რომელთა შორის ყველაზე დიდი ათლიტრიანია, სულ პატარა კი სამ ჭიქას იტევს. ათლიტრიანი კოპე მელიტონ ვასაძეს უჩუქებია. ასევე, აჩუქეს დანარჩენი კოპეებიც _ ეს აქ მომსვლელ-წამსვლელი სტუმრების მოკრძალებული ჟესტია. ნივთიერი და სულიერი კულტურის ნატიფი ნაზავია აღნიშნული კოპეების კუთხე. აქვეა მცირე სპეციალური ბიბლიოთეკა, მიწაში ჩამარხული მოქმედი თუ უმოქმედო ქვევრები, კრამიტის ორიგინალური განლაგებით გამართული მცირე გალავანი, წყარო, ძელსკამები და მეუღლის პატივსაცემად მიჩნეული კუთხე… იქვეა მნახველთა შთაბეჭდილებებით ნასაზრდოები მოზრდილი წიგნაკი, რომელშიც ცნობილი თუ უცნობი სტუმრები საკუთარ შთაბეჭდილებას მოკრძალებით აღნიშნავენ, რადგან რაც არ უყვარს ბატონ სპარტაკს, ბევრი მადლობა და ქებაა.
ღია ცის ქვეშ გაშლილი მუზეუმი მნახველებს გაზაფხულიდან შემოდგომის ჩათვლით მასპინძლობს, ყოველგვარი საზღაურისა და წარბის შეხრის გარეშე.
_ ჩემი სტუმრები საქმიანი ხალხია, კაი საქმის კეთების დამთავრების შემდგომ რომ მობრძანდებიან და ღვინოსთან პურისა და მარილის მადლით შეაზავებენ სიტყვას. აქ ღრეობისთვის ვერავინ მოვა… მახსოვს, ბავშვი ვიყავი, ასე 7-8 წლისა. ვლადიმერ ჭანიშვილი იყო ერთი კაი კაცი, ჩვენი მეზობელი. მოვიდა და ღვინო მოიკითხა. მე ამოსაღები მივურბენინე. აავსო ჭარიკა, მოიდო ზურგზე და წავიდა. ეს მომენტი რაღაცნაირად ჩამებეჭდა გონებაში. რაც თვალი გავახილე და მეხსიერება მაქვს, ვხედავდი და ვიცოდი, რომ ჩვენს ოჯახში, სახლთან ახლოს მარანი იყო გაშლილი და ნაირ-ნაირ ქვევრებში მეზობლები ღვინოს ინახავდნენ. ჩემს მშობლებს და ბებია-ბაბუას აქვე ჰქონდათ არყის სახდელი, სარეცხელას ღელის პირას. მეზობლებს მოჰქონდათ სხვადასხვა ხილი და ყრიდნენ ქვევრებში, შემდეგ კი აქვე ხდიდნენ არაყს. ასეთი თვისებით ყოფნა იყო ერთმანეთთან, დღეს კი ზოგისთვის ასეთი დამოკიდებულება წარმოუდგენელი ან მიუღებელია. მე ვაგრძელებ ჩემს საოჯახო ტრადიციას, იმ პატარა ცვლილებით, რომ მარნის შემოგარენი პატარა მუზეუმად ვაქციე. რატომ და როგორ მოხდა ეს, არ ვიცი. მხოლოდ ადათი მახსოვს ჩემი წინაპრებისა და ეს იმ ცხოვრების სტილმა, რომელშიც გავიზარდე, ჩემში წესად აქცია. ღია ცის ქვეშ ასეთი მარანი-მუზეუმის გახსნა ორმოციოდე წლის წინ გადავწყვიტე. შარშან აქ, ეკლესიაზე ჯვარი დადგეს, მამა მათემ და მრევლმა საღამოს ამ მუზეუმს მოაშურეს და წინაპრების სადიდებელი თქვეს. აქ ხშირად მოდიან სხვადასხვა ღონისძიების შემდგომ, ერობის, ბერობის თუ სპორტული შეჯიბრებისა. მაგალითად, სოფლის ფეხბურთელთა ორ გუნდს ან ლიხაურის გუნდის სხვა სოფლის გუნდთან თამაშის დასრულების შემდეგ, აქ ზომიერ ფარგლებში გამარჯვებას აღნიშნავენ ხოლმე. იმის თქმა მინდა, რომ ჩემი მუზეუმი სახალხო ზნეობასთან წილნაყარ საქმეს ემსახურება, რომლის შორეული გამოძახილი ისაა, რომ ჩვენი წინაპრები სუფრასთან ჯდომის კულტურით გამოირჩეოდნენ და იქ ხშირად წყვეტდნენ არა თუ თემის, საქვეყნო საქმეებსაც, _ ხმაში სითბო და სიყვარული უღვივის ჩვენს მასპინძელს, _ აქ მეზობლებიც ხშირად ვსხდებით ხოლმე საბაასოდ, ბარაქიანი შრომადღის შემდეგ. ისე კი სტუმრიანობა შუა გაზაფხულიდან იწყება. როცა საგრძნობლად დათბება, შინ შენახულ ქვევრებსა და მარნის სხვა ნივთებს გარეთ გამოვიტან და შემოდგომის ბოლომდე მუზეუმი ღია ცის ქვეშ ყველასთვის ღიაა.
სპარტაკ გორდელაძეს მეუღლე ადრე გარდაეცვალა. ორ ვაჟიშვილთან _ აჩიკოსთან და გიორგისთან დარჩენილმა მამამ დედობაც იკისრა და ერთგულების საზომ უღელთან ერთად, ბავშვობის მეხსიერებიდან ნაბოძებ ოჯახურ ტრადიციასაც არ უღალატა. საკუთარი ოჯახის ცხოვრების წესზე არაერთხელ გვიამბობს. აქვე, ტყის განაპირას სარეცხელას ღელე ჩამოდის, სადაც არყის სახდელი იყო მოწყობილი. ის ბატონი სპარტაკის ხელში, საჭიროების დროს, ახლაც ფუნქციონირებს. უფრო მოშორებით კი, მუზეუმს მიღმა ჩხავერის ახლგაშენებული ტალავერი ჩანს, საითკენაც საუბრით მივყვები ჩვენს მასპინძელს.
_ ახლგაშენებულია, შარშან დავწურე პირველად. ძნელი გასახარებელი კია ეს გახარებული, _ იღიმება და თითოეულ ლერწს ეფერება. ადესას ტალავერის წრე მთელ კარმიდამოს ეკვრის გარს და სამოსავლო პირიც კარგი უჩანს. რაც შეეხება ბაღჩა-ბოსტნეულის საქმეს, ამ მხრივ ბევრი ნაცადი დიასახლისიც ვერ შეეჯიბრება ბატონ სპარტაკს _ ბოსტნეულის რომელი სახეობა გსურს, სულო და გულო, რომ ამ კარმიდამოში არ ბიბინებდეს. უკვირს ეს მთელ სოფელს, ყველა მომსვლელს, მარტოხელა კაცმა როგორ შეძლო ასეთი შვილების აღზრდა და კარმიდამოს საჩვენებელ სანახაობად ქცევაო. თვითონ არ უკვირს მხოლოდ. ერთი მოწყურებული სურვილი აქვს მხოლოდ _ პატარა და ჯერჯერობით ერთადერთმა შვილიშვილმა გიორგიმ ისევე გააგრძელოს ამ დიდი ოჯახის ტრადიცია, როგორც თავად მოიტანა დღემდე.
