ხაჭაპური, შაურმა, ლუდი და შიგადაშიგ… გაზეთიც!

29 ნოემბერს, თბილისის მერიის წინ, მედიის წარმომადგენლებმა ათასი ახალი ჯიხურის პროგრამის ფარგლებში აუქციონის გამოცხადება გააპროტესტეს. ჟურნალისტები, მედიასაშუალებების მფლობელები, არასამთავრობო ორგანიზაციების წარმომადგენლები და პოლიტიკოსები ხელისუფლების ამოქმედებას ბეჭდური მედიის წინააღმდეგ მიმართულ ქმედებად აფასებენ.

თბილისის მერიამ სავაჭრო ჯიხურების განთავსების უფლების მოსაპოვებლად დედაქალაქში, 1000 ადგილზე, აუქციონი 11 ნოემბერს გამოაცხადა. 150 ლოტი იმ ადგილს ემთხვევა, სადაც წლების განმავლობაში “პლანეტა ფორტეს”, “მაცნეს”, “ელვასერვისის” და ცალკეული კერძო გამავრცელებლების კუთვნილი საგაზეთო ჯიხურები იდგა. ვინც აუქციონში გაიმარჯვებს, მას შეეძლება საკუთარ ჯიხურში ნებისმიერი სახის პროდუქცია გაყიდოს.

დაჩი გრძელიშვილი, გაზეთი “კვირის პალიტრა”: _ შეიქმნა საფრთხე, რომ გაზეთების გავრცელების საშუალება აღარ ჰქონდეთ გაზეთის გამომცემლებს. შეიძლება ითქვას, რომ ახლებურ ტაქტიკასთან გვაქვს საქმე მას შემდეგ, რაც გამოცხადდა ტენდერი ჯიხურების ადგილებზე და რომელიც ეხებოდა წესით მცირე და საშუალო ბიზნესს. აღმოჩნდა, რომ კონკურენციაში და კონკურსში მოექცნენ გაზეთებისთვის განკუთვნილი ჯიხურებიც ანუ მათაც მოთხოვეს ამ ჯიხურების აღება და ამავე ადგილებზეც ხდება კონკურსის გამოცხადება. შედეგად მივიღებთ იმას, რომ გაზეთებში კი დავწერთ იმას, რაც გვინდა, მაგრამ წავიკითხავთ მხოლოდ ჩვენ თვითონ, რადგან ჟურნალ-გაზეთის და წიგნის გავრცელების საშუალება აღარ იქნება.

_ ეს პროტესტი ამ აქციით სრულდება თუ კიდევ იგეგმება სხვა სახის ღონისძიებების ჩატარება?

_ რა თქმა უნდა ერთი საპროტესტო აქციით არ შემოვიფარგლებით, ეს გაგრძელდება მანამ, სანამ არ ჩაივლის საფრთხე და მერია არ გადაწყვეტს, რომ შაურმის, ლუდის, ხაჭაპურის და გაზეთის ერთად გაყიდვა არ შეიძლება.

_ მაგრამ, როგორც პრესაში გავრცელდა ინფორმაცია, 18 ჯიხური უკვე აღებულია.

_ კი, პროცესი სამწუხაროდ მიმდინარეობს და ეს აუცილებლად უნდა შეწყდეს.

ია ანთაძე, რადიო “თავისუფლების” ჟურნალისტი და მედია ექსპერტი: _ ვაპროტესტებ იმას, რასაც თქვენ აპროტესტებთ და რასაც აპროტესტებენ ის ადამიანები, რომლებიც დღეს არიან მობრძანებულები. ჩვენ რა თქმა უნდა, უნდა დავიცვათ თავისუფალი სიტყვა. ჯერ კიდევ ზაფხულში “პალიტრის” სახლის მიმართ გახორციელდა ერთგვარი ზეწოლა და მაშინვე ვამბობდით, ეს ზეწოლა შესაძლებელია იყოს თავისუფალი სიტყვის წინააღმდეგ მიმართული; გვეუბნებოდნენ, რომ ეს იყო ჩვეულებრივი რიგითი შემოწმება. დღევანდელი დღე არის გაგრძელება იმ პროცესის, რომელიც ზაფხულში დაიწყო და ეს საქმე დღევანდელი დღით არ დამთავრდება იმიტომ, რომ გაზეთი გახდა ძალიან პოპულარული, განსაკუთრებით იმ ფონზე, როდესაც ეროვნული მაუწყებლები ინფორმაციის ძალიან მცირე ნაწილს აწვდიან საზოგადოებას, გაზეთები, მათ შორის რეგიონული _ პირველ რიგში, რეგიონული გაზეთები, საზოგადოებას აწვდიან ინფორმაციას გაცილებით უფრო სრულად და პროფესიონალურად. ამიტომ, სრულიად მოსალოდნელი იყო გაზეთებზე შეტევის დაწყება და დღეს ამას ვხედავთ კიდეც. თუ “კვირის პალიტრის” დასაცავად თბილისელები ვიყავით მისული, დღეს აგერ ჩვენ ვხედავთ, რომ ჩვენი მეგობრები, სხვადასხვა ქალაქებიდან, რეგიონებიდან არიან ჩამოსული.

ზვიად ქორიძე, ჟურნალისტი, მედია ექსპერტი: _ ვდგავარ აქ და მხარს ვუჭერ აქციას, ამით ვცდილობ გამოვხატო ჩემი მხარდაჭერა ბეჭდური მედიის მიმართ იმიტომ, რომ პრესის გავრცელების მექანიზმების ასეთი შეზღუდვა გამოიწვევს სწორედ დემოკრატიის ხარისხის შესუსტებას ჩვენს ქვეყანაში, კიდევ უფრო მეტად ნაკლებად იქნება ინფორმირებული ჩვენი საზოგადოება. ქვეყანაში, უბრალოდ, არ გვექნება გაზეთები.

ბასა ჯანიკაშვილი, მწერალი: _ ხელისუფლების ეს ნაბიჯი გაგრძელებაა წლების განმავლობაში მედიის კონტროლის მცდელობისა _ გადაკეტეს სარეკლამო შემოსავლები, დაიმორჩილეს ელექტრონული მედიის უდიდესი ნაწილი… ახლა უნდათ გადაკეტონ გაზეთების გაყიდვის გზები. შარშანაც იყო ამის მცდელობა, რაც ყველას კარგად გვახსოვს, წელს კიდევ უფრო გააქტიურდნენ, რადგან საარჩევნო წელი მოდის.

მამუკა ღლონტი, ტელეკომპანია “მაესტროს” ერთ-ერთი დამფუძნებელი: _ ვაპროტესტებ ხელისუფლების ძალადობას მედიაზე, ვთვლი, რომ ის, რაც მოიგონეს, მიმართულია ბეჭდური მედიის გავრცელების შეზღუდვისკენ.

შეიძლება თუ არა მსგავსი პრობლემა რეგიონებშიც შეიქმნას, ამ კითხვაზე პასუხი გაზეთ “რეზონანსის” რედაქტორის მოადგილემ და ამ აქციის ორგანიზატორმა ელისო ჩაფიძემ გაგვცა:

_ თუ რეგიონებში შეიქმნება მსგავსი პრობლემა, ძალიან ცუდი იქნება., ჩემთვის ძალიან სასიხარულოა, რომ ჩვენ შემოგვიერთდა საქართველოს რეგიონული მედიის ასოციაცია, რომ ქართული მედია, თავისუფალი მედია არის სოლიდარული ერთმანეთის მიმართ. თუკი ეს პრობლემა იქნება რეგიონებში, ჩვენ აუცილებლად ჩავალთ იქ, მოვაწყობთ აქციებს და არა მხოლოდ აქციებს _ ეს უნდა იყოს ძალიან დიდი მოძრაობა, რომ საბოლოოდ მოწესრიგდეს ბეჭდური პროდუქციის გაყიდვის სამართლებრივი საკითხები მთელი ქვეყნის მასშტაბით. ამ თემასთან დაკავშირებით, პრესის ასოციაციამ 2010 წლის მარტში პარლამენტში შეიტანა კანონპროექტი, მგრამ პარლამენტი არღვევს რეგლამენტს და არ იხილავს კანონპროექტს. ჩვენ ვისხედით ჩვენთვის, სტატიებს ვწერდით, მაგრამ შემოგვივარდნენ რედაქციებში და გვიკრძალავენ მუშაობას _ მე ასე აღვიქვამ ამ პროცესს. ბოლომდე კბილებით დავიცავთ ყველა გაზეთის გამყიდველს და ყველა იმ ადამიანს, ვისაც გაზეთი სჭირდება და რა თქმა უნდა, ჩვენს უფლებას, რომ ვიარსებოთ, _ გვითხრა ელისო ჩაფიძემ.

მისივე თქმით, შემდეგი ერთ-ერთი ნაბიჯი იქნება პრეზიდენტის რეზიდენციასთან მშვიდობიანი აქციის გამართვა.

ია მამალაძე, საქართველოს რეგიონული მედიის ასოციაციის თავმჯდომარე, კოალიცია “არჩევნის თავისუფლებისთვის” წარმომადგენელი, გაზეთ “გურია ნიუსის” გამომცემელი: _ ხელისუფლების მიზანია ბეჭდურ მედიას, სეგმენტს, რომელიც მისი კონტროლის მიღმა დარჩა, საბოლოოდ გაუსწოროს ანგარიში. ნებისმიერ ქვეყანაში პრესის სპეციალიზირებული ჯიხურები არსებობს, რაც სახელმწიფოებრივ მიდგომებს გამოხატავს _ დემოკრატია, განვითარება წიგნიერ, ინფორმირებულ მოსახლეობას ნიშნავს და არა ტყუილებით მოწამლულ “საარჩევნო ხმების” მასას. ამ აუქციონში ფირმების “კოდას”და “კუმისის” აქტიურობა, რომლებიც თითოეულ ლოტში 20 500 ლარს და მეტს იხდიან, კარგად მიუთითებს ვისი და რა ინტერესები დევს “ათასი ახალი ჯიხურის” პროგრამის მიღმა. თუმცა, გაუგებარია, ახალი ჯიხური რატომ ნიშნავს ძველის დანგრევას _ ღამ-ღამობით ანგრევენ საგაზეთო ჯიხურებს, რომელთა მფლობელებსაც ყველა დოკუმენტი წესრიგში აქვთ!

სამწუხაროდ, ხელისუფლებამ დაივიწყა ყველასთვის კარგად ნაცნობი მარტივი აქსიომა _ მედიის წინააღმდეგ მიმართული ნებისმიერი ქმედება, ყოველთვის, ადრე თუ გვიან, პოლიტიკოსების მარცხით მთავრდება.

ალეკო შალამბერიძე. პოლიტიკოსი: _ პრესის გავრცელების თავისუფლება არის უმნიშვნელოვანესი პირობა ქვეყნის თავისუფლებისა, ამიტომ, როდესაც ხელისუფლება ცდილობს შეზღუდოს ეს უფლება, ჩვენ საზოგადოება, თითოეული ადამიანი ვალდებული ვართ დავიცვათ ჩვენივე თავისუფლება.

აქციის მიმდინარეობის დროს, კოალიცია “არჩევნის თავისუფლებისთვის” წარმომადგენლებმა ია მამალაძემ, მაგდა პოპიაშვილმა და ალეკო ცქიტიშვილმა თბილისის მერიაში განცხადება შეიტანეს, რომელშიც ნათქვამია: “წლების განმავლობაში ხელისუფლების გადაწყვეტილებების გამო, პრესის გავრცელებას პრობლემები არაერთხელ შეექმნა. სამწუხაროდ, ხელისუფლება მხოლოდ რიტორიკულად აცხადებს, რომ მზადაა საარჩევნოდ მედია გარემო გააუმჯობესოს, პარალელურად კი, ამ მოქმედებით ბეჭდური მედიისა და წიგნის გავრცელებას უდიდესი დარტყმის ქვეშ აყენებს. თბილისის მერიის მიერ გამოცხადებული აუქციონის დასრულების შემდეგ პრესის გავრცელებას კვლავ პრობლემები შეექმნება და დედაქალაქის მოსახლეობისთვის ჟურნალ-გაზეთების მიწოდება მნიშვნელოვნად გართულდება. შესაბამისად, მერიის ამ გადაწყვეტილებას ვაფასებთ, როგორც მედიაზე ზემოქმედების კიდევ ერთ მექანიზმს, რაც მისი პარალიზებისთვის არის გამიზნული…

კოალიცია თბილისის მერს მიმართავს, უახლოეს დღეებში შედგეს შეხვედრა გიგი უგულავასა და საკითხით დაინტერესებულ პირებს შორის, რათა თბილისის მერმა აღნიშნულ საკითხთან დაკავშირებით მიღებული გადაწყვეტილებების მართებულობა განმარტოს; ამ საკითხების გარკვევამდე შეჩერდეს ყოველგვარი აუქციონი და ის განახლდეს მხოლოდ მაშინ, როდესაც შეიქმნება პრესის გავრცელების მყარი გარანტიები. წინააღმდეგ შემთხვევაში, კი კოალიციას წერილობით აცნობოს შეხვედრაზე უარის თქმის მოტივაცია.

კოალიცია საკითხში გარკვევას და პოზიციის დაფიქსირებას სახალხო დამცველსაც სთხოვს. “საფუძვლიანი ეჭვი გვაქვს, რომ ხელისუფლების მიზანი წინასაარჩევნოდ ბეჭდური მედიის განეიტრალებაა, რათა საზოგადოებამდე მივიდეს მხოლოდ და მხოლოდ გაფილტრული ინფორმაცია, რომელიც მოსახლეობას ნაციონალური არხებით მიეწოდება. მნიშვნელოვანია ისიც, რომ ამას ასეულობით წვრილი მოვაჭრისა და ჯიხურის მფლობელის უმუშევრად დატოვებითა და მათი სოციალურად განადგურების ფასად აკეთებენ…” იმავე დღეს საქართველოს სახალხო დამცველმა მერიის ქმედება ბეჭდური მედიისთვის საშიშროების შემცველ ქმედებად შეაფასა.