მსხვილფეხა რქოსანი პირუტყვის პიროპლაზმოზი

პიროპლაზმოზი (Piroplasmosis) არის სეზონური (საძოვრის პერიოდი), ჩვეულებრივ სპორადულად, უფრო იშვიათად ენზოოტურად (კლიმატური პირობებიდან გამომდინარე ტკიპების რაოდენობა ყოველწლიურად მკვეთრად იცვლება) მწვავედ მიმდინარე რქოსანი პირუტყვის დაავადება, რომელიც ვლინდება მუდმივი ტიპის ციებ-ცხელებით, ანემიით, სიყვითლით, მუქი წითელი შარდის გამოყოფით. ეკონომიკური დანაკაგი ენზოოტიის პერიოდში წარმოიშობა დაავადებული ცხოველების დახოცვისა და ლაქტაციის პერიოდში რძის პროდუქტიულობის დაქვეითების შეჯამებით.

პიროპლაზმოზი მწვავე ფორმით მიმდინარე მძიმე დაავადებაა, რომლის აღმძვრელია Piroplasma Bigeminum. მისი მკურნალობის დაწყება აუცილებელია დროულად, პირველი კლინიკური ნიშნის გამოვლენისთანავე.

რა უნდა ვიცოდეთ პიროპლაზმოზის შესახებ: დაავადებების გადამტანია ერთმასპინძლიანი ტკიპა Bigeminum (პიროპლაზმებს გადასცემს ნიმფობის ფაზაში). უფრო იშვიათად ორმასპინძლიანი _ Boophilus Calcaratus (იმაგოს ფაზაში) და სამმასპინძლიანი _ Haemphyasalis Punctata (იმაგოს ფაზაში).

გამომწვევის არსებობის ხანგრძლივობა მსხვილფეხა რქოსანი პირუტყვის ორგანიზმში 6-12 თვეა, თუმცა, ზოგჯერ _ 12-16 კვირა.

დაავადება გავრცელებულია დედამიწის ყველა კონტინენტის, უპირატესად, სამხრეთ ზონებში, სადაც გვხვდება გადამტანი ტკიპები. მიმდინარეობს ორი ან სამი ენზოოტური აფეთქების სახით (გაზაფხულზე, ზაფხულში და შემოდგომაზე), სპორადული შემთხვევები შესაძლებელია მთელი წლის განმავლობაში.

დაავადება იწვევს:

1. ღრმა ცვლილებებს ერითროციტებში (ერითროციტები იშლება);

2. ვითარდება ანოქსემია (სისხლში ჟანგბადის ნაკლებობა);

3. იწყება ცხოველების ინტოქსიკაცია;

4. ირღვევა თერმორეგულაცია, გულ-სისხლძარღვთა სისტემის მუშაობა;

5. საქონელს ეწყება სტრესი, უვითარდება კუნთების კანკალი, წინაგულებისა და პარკუჭების ატონია; 6. შეიძლება განვითარდეს კიდურების პარეზი.

კლინიკური სიმპტომები:

1. ცხოველს უქვეითდება მადა, დათრგუნულია;

2. ლორწოვანი გარსები ყვითელია;

3. ავადმყოფი ცხოველები ჯოგს ჩამორჩება, ხშირად წვანან;

4. რძის გამოყოფა მკვეთრად მცირდება;

5. სუნთქვა გახშირებულია;

6. სხეულის ტემპერატურა მატულობს 41-42 გრადუსამდე;

7. მე-2-3 დღეს უვლინდებათ ლორწოვანი გარსის სიყვითლე;

8. ვითარდება ყაბზობა და ფაღარათი;

9. შარდის გამოყოფა ხშირდება;

10. მძიმე შემთხვევაში შარდი იძენს სისხლნარევ შეფერილობას.

ავადმყოფ ცხოველს თუ დროზე არ აღმოვუჩენთ დახმარებას, იგი იღუპება 5-7 დღეში.

მკურნალობა:

1. ცხოველებს უნიშნავენ სრულ მოსვენებას;

2. საკვებად აძლევენ კარგი ხარისხის თივას, ადვილად მოსანელებლ წვნიან საკვებს, საკმაო ოდენობის წყალს, წვრილად დაჭრილ ძირებს ან ფოთლებს, კომბოსტოს, რძეს, რძის შრატს;

3. რეკომენდირებულია სამკურნალოდ გამოვიყენოთYპრეპარატი პიროტექსი B-12, პიროტექსი პლიუსი. დოზირება: პრეპარატი იხსნება 12,5-15 მლ საინექციო ხსნარში (ვღებულობთ 7% ხსნარს) და კეთდება 1 მლ 20 კგ. ცოცხალ წონაზე კუნთში; დოზა 3,5 მგ მოქმედი ნივთიერება, 1 კგ ცოცხალ წონაზე. შეიძლება გამოვიყენოთ პიროტექსი-საინექციო (1 მლ 15 კგ ც.წ-ზე კუნთში). დაგვიანებულ შემთხვევაში, პიროტექსის ინექცია სასურველია, გავიმეოროთ 24 საათში;

4. ვნიშნავთ სიმპტომატურ საშუალებებს: საჭმლის გადამამუშავებელი ორგანოების მოწესრიგებისთვის _ გლაუბერის მარილს (400-600 გრ _ 10 ლ. წყალში), ან სხვა საშუალებებს;

5. გულსისხლძარღვთა და ნერვული სისტემებისთვის _ კოფეინი, ვიტამინები, მიკროელემენტები, ნახშირწყლები და სხვ.

მკურნალობის დროს, პირველ რიგში, აუცილებლად მიაქციეთ ყურადღება ცოხნის აღდგენას, საჭმლის მომნელებელი სისტემის სწრაფ გაუმჯობესებას, შემდეგ მეწველი საქონლის წველადობას. ეს შეიძლება მიაღწიოთ პრეპარატების “დასის”, “ოლიგოფოსისა” და “ლაივ-ისააკის” გამოყენებით ინსტრუქციის მიხედვით.

პროფილაქტიკა: ენზოოტურ კერებში დაავადების აფეთქების დასასწყისში, ცხოველებს ეძლევათ პიროტექსი B12, პიროტექს პლიუსი, თხევადი პიროტექსი, ტრიპანოსტოპი, ან სხვა საშუალებები, რომლებსაც უნარი აქვთ, ორგანიზმი დაიცვან დაავადებისგან 2-3 კვირის განმავლობაში.

მეურნეობაში უნდა ჩატარდეს ბრძოლა ტკიპებთან, უმთავრესად აგროტექნიკური და მელიორაციული ღონისძიებებით, ტკიპების Boophilus Calaratus სტაციებისა და ბიოტოპების მოსპობის გზით.

საქართველოში დაავადების პირველი აფეთქება ხდება აპრილ-მაისში, მეორე _ ივლისში, მესამე _ აგვისტოს ბოლოდან ნოემბრამდე.

დიფერენცირება: პიროპლაზმობის დიფერენცირება აუცილებელია ჯილეხისგან და დეპტოსპიროზისგან.

ჯილეხის (ციმბირული წყლული) დროს, სისხლი მუქი ფერისაა, არ დედდება, ცხოველს აქვს ქოშინი, იგი დათრგუნულია ძლიერი ციებ-ცხელების გამო, ქიმიოპრეპარატები არაეფექტურია, ცხოველი სწრაფად კვდება.

ლეპტოსპიროზისა და პიროპლაზმოზის საერთო ნიშანი ჰემოგლობინურია. ლეპტოსპიროზის დროს სიყვითლე მკვეთრად არის გამოხატული, მკურნალობის შემდეგ სიყვითლე კვლავ აღინიშნება. ნორმალური ტემპერატურის დროს შეიძლება გამოვლინდეს სისხლიანი შარდი.

დაავადებისგან ყველაზე კარგი დაცვა მისი პროფილაქტიკაა!

მიხეილ ჭიჭაყუა, “ასოციცია მომავლის ფერმერი” მთავარი ვეტექიმი, ბიოლოგის დოქტორი