რა შემთხვევაში გადაიდება პარლამენტში ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსის განხილვა, რა შენიშვნები შეიძლება გახდეს მსჯელობის საგანი და შეიცვლება თუ არა საარჩევნო სისტემა რეფორმის განხორციელების შემდეგ, ამ და სხვა საკითხებზე “გურია ნიუსი” პარლამენტის რეგიონული პოლიტიკისა და თვითმმართველობის კომიტეტის თავმჯდომარის პირველ მოადგილეს, გია ჟორჟოლიანს ესაუბრა.
_ არასამთავრობო ორგანიზაციების წარმომადგენლებს საკმაოდ ბევრი შენიშვნა აქვთ თვითმმართველობის კოდექსთან დაკავშირებით. ამ შენიშვნებიდან, რომელი შეიძლება გახდეს პარლამენტში განხილვის საგანი?
გია ჟორჟოლიანი:
_ ბევრი საკითხია, რომელიც საზოგადოების ყურადღებას იქცევს და თვითთმმართველობის კოდექსის განხილვისას უნდა გავითვალისწინოთ. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ავტონომიური თვითმმართველობების ფინანსური უზრუნველყოფის საკითხი. ვფიქრობ, ეს პარლამენტში მსჯელობის საგანი ნამდვილად გახდება და მთავრობა ფინანსური უზრუნველყოფის საკუთარ გათვლებს წარმოადგენს. შემდეგი საკითხი არის მეტი გარკვეულობის შეტანა მუნიციპალურ გაერთიანებებთან დაკავშირებით. რა მიმართება შეიძლება ამ გაერთიანებებს ჰქონდეს სახელმწიფოს რწმუნებულ-გუბერნატორის ინსტიტუტთან, რომელიც აქამდეც არსებობდა, მაგრამ არამკაფიო ჩარჩოებში იყო განსაზღვრული. ის უფრო პოლიტიკური ფუნქციის მატარებელი იყო, ვიდრე სახელმწიფო აპარატის ხელისუფლების დეკონცენტრაციისა. თუმცა, გუბერნატორისთვის გარკვეული ფუნქციების მინიჭება და თვითმმართველობის კოდექსში მისი შეტანა, ეს უფრო მოვლადი მეჩვენება. გუბერნატორის ინსტიტუტს კონტროლი და კონსულტირება ევალება ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოებში, ანუ საბჭოებში. მაგრამ ეს ბადებს კითხვებს იმასთან დაკავშირებით, რა კონკრეტული და მკაფიო უფლებები ექნება გუბერნატორს – კონკრეტულად რისი კონტროლი და რისი კონსულტირება უნდა გაწიოს? აქ საკითხი გარკვეული ფორმით წარმოდგენილია, მაგრამ, ვფიქრობ, მსჯელობის საგანი ეს მაინც გახდება. საჭიროა ამ საკითხის ღრმა და შინაარსობრივი განხილვა.
შემდეგი საკითხი ეს არის ტერიტორიული ოპტიმიზაციის საკითხი, რომელიც მიმართულია იქეთკენ, რომ საზოგადოებას თვითმმართველობის ორგანოები უფრო დაუახლოვდეს და მათი გავლენა მეტი იყოს. ჩემი პირადი მოსაზრებაა, რომ დაუახლოვდეს ეს ორგანოები ხალხს კიდევ უფრო მეტად და ბევრად მეტი თვითმმართველი ერთეული შეიქმნას.
_ ანუ თითოეულ სოფელს უნდა ჰყავდეს თავისი თვითმმართველობა?
_ ვერ გეტყვით, უნდა ჰყავდეს თუ არა თითოეულ სოფელს თვითმმართველობა, მაგრამ ვფიქრობ, უფრო მეტი დეცენტრალიზებაა საჭირო. საქმე ისაა, რომ დღევანდელ კანონმდებლობაში და მით უმეტეს მასში, რომელსაც მივიღებთ, საკმაოდ მკაფიოდ არის გაწერილი ის მექანიზმები, რომლის საფუძველზეც შეიძლება შეიქმნას ეს თვითმმართველობები. მაგრამ ეს ამ არჩევნებამდე არ ხდება, მომავალში ამის გაგრძელება თავისუფლად შეიძლება. ჩვენ არ უნდა წარმოვიდგინოთ, რომ ეს მყისიერი რეფორმაა და ახლა რასაც გავაკეთებთ, ამით უნდა ვიცხოვროთ ათწლეულების განმავლობაში. ეს მოითხოვს შემდგომში განვითარებას როგორც თვითმმართველი ერთეულების გაზრდას, ასევე მეტ ფინანსურ დამოუკიდებლობას და დეცენტრალიზაციას. ეს არის რეფორმა, რომელიც ფუნდამენტურ ცვლილებას მოიტანს ჩვენს ცხოვრებაში, ეს არა თვითმმართველობის, არამედ მმართველობის რეფორმაა, რამდენადაც თუ ცენტრალურ მმართველობას ვართმევთ რაღაც ფუნქციებს და ვაძლევთ ამას ავტონომიურ თვითმმართველობებს, მაშინ ცენტრალური მმართველობის ფუნქციებიც იცვლება.
ეს რეფორმა დემოკრატიისკენ გადადგმული ძალიან მნიშვნელოვანი ნაბიჯი იქნება. იმ 20-22 წლის განმავლობაში, რაც საქართველო დამოუკიდებელი ქვეყანა გახდა, ისევე, როგორც ბევრ პოსტსაბჭოთა ქვეყანაში, თვითმმართველობები რეალურად ავტონომიური ინსტიტუტები არ იყო. ეს ქვეყანაში დემოკრატიის დამკვირდებას ხელს უშლიდა. ჩვენ დავიწყეთ დემოკრატია ნაციონალურ დონეზე, ავირჩიეთ ცენტრალური ხელიუსფლება, ადგილობრივ ხელისუფლებას კი უფლებამოსილებები და კომპეტენციები არ მივეცით. სინამდვილეში კი, თუ რაიმე მემკვიდრეობა იყო საბჭოთა კავშირიდან, ყველაზე ძლიერი ეს იყო, ანუ ზეცენტრალიზებული მმართველობის მემკვიდრეობა. ეს უნდა დადგეს დღეს გამოწვევის წინაშე და ამის ტრანსფორმირება უნდა მოხდეს. ვფიქრობ, შემდეგი ადგილობრივი თვითმმართველობის არჩევნებისთვის მკაფიო წარმოდგენები გვექნება კიდევ რა მიმართულებით უნდა გაგრძელდეს ეს რეფორმა, რომელიც, ორ-სამ წელიწადში არ დასრულდება.
_ არასამთავრობო ორგანიზაციების წარმომადგენლებს აქვთ შენიშვნები რეგიონების ჩამოყალიბებასთან დაკავშირებით. ხომ არ არის მოსალოდნელი, რომ რეფორმის შედეგად ჩამოყალიბებულ რეგიონებს ისეთივე პრობლემა შეექმნათ, როგორც რამდენიმე წლის წინ, წინა ხელისუფლების მიერ შექმნილ ორ რეგიონს – ზემო აფხაზეთსა და სამხრეთ ოსეთს?
_ ამ რეფორმასთან ამას არავითარი კავშირი არა აქვს. ეს პირდაპირ მიმართებაში არ არის ავტონომიურ რეგიონებთან როგორიც არის აჭარა და იყო აფხაზეთი. ავტონომიურ რეგიონებთან ასეთი პრობლემა არ არსებობს. აქ არის პრობლემა, რომელიც დასაწყისში ვახსენე, კარგად უნდა ვიცოდეთ ის მმართველობა რა არის, რომელიც ცენტრალური ხელისუფლების გაგრძელების ფორმით ხორციელდება, ანუ გუბერნატორის ფუნქციები რა იქნება?!. ამიტომ ეს საერთო კონტექსტში უნდა განვიხილოთ. რა თქმა უნდა, გუბერნატორის ფუნქცია თვითმმართველობის საკითხი არ არის, მაგრამ რამდენადაც აქ შემოდის თვითმმართველი ინსტიტუტების მიერ ამ ინსტიტუტის კონტოლი, ჩვენ ეს სისტემა უფრო მკაფიოდ უნდა გვქონდეს წარმოდგენილი. შეიძლება ვიფიქროთ კიდევ ერთ სერიოზულ ტრანსფორმირებაზე, არის ასეთი მოსაზრებებიც. მე ყველა შემთხვევაში მომხრე ვარ იმისა, რომ ამ ინსტიტუტის ფუნქციონირების ძალიან ღრმა ანალიზი გაკეთდეს და მექანიკურად არ გავყვეთ. თუმცა, ისიც შესაძლებელია, რომ ეს ყველაფერი დღეს არ გაკეთდეს, დარჩეს ისე, როგორც არის, მაგრამ მთლიანობაში ძალიან სერიოზულად უნდა იყოს განხილული და გავარკვიოთ რა არის ეს ინსტიტუტი, რომელიც დიდი ხნის განმავლობაში პოლიტიკური კომისრის ფუნქციით არსებობდა. ის იყო ადგილობრივი მმართველობის ერთ-ერთი ლობისტი, მეორე მხრივ, კი ცენტრის პროპაგანდისტული ორგანოს ხელმძღვანელი. უფრო პოლიტიკური ფუნქციის იყო, ვიდრე ადმინისტრაციულის. შესაბამისად, ეს გაანალიზებული უნდა იყოს, რომ პოლიტიკური ფუნქცია მას სრულად გამოეცალოს. ამიტომ, საერთო კონტექსტი და პოლიტიკური ცვლილების საკითხი ძალიან მნიშვნელოვანია.
_ რეფორმის განხორციელების შემდეგ, როგორი იქნება საარჩევნო სისტემა. შესაძლოა ესეც შეიცვალს, თუ უცვლელი დარჩება?
_ ეს არის კიდევ ერთი საკითხი რაზეც აქ ჯერ საუბარი არ ყოფილა, ანუ ამ ცვლილებებს რა სისტემა მიესადაგება. მგონია, რომ ამაზე მსჯელობაც დაიწყება უახლოეს მომავალში. თუ საარჩევნო სისტემა სხვანაირადაა ორგანიზებული, ტერიტორიულად არის ქვეყანა შეცვლილი, სხვა კომპეტენციები აქვს თვითმმართველობას, მაშინ უნდა წარმოგვიდგინონ რა წესით მოეწყობა საარჩევნო სისტემა. თუმცა, შეიძლება ძველი წესი შენარჩუნდეს, მაგრამ მომხრე ვიქნებოდი, რომ არ შენარჩუნებულიყო და ეს სისტემაც შეცვლილიყო.
_ შეგიძლიათ გვითხრათ, რა ცვლილებაა საჭირო?
_ ახლა ამაზე ლაპარაკი ძნელია, შემიძლია 6-7 სისტემა ჩამოგითვალოთ, რომელზეც სხვადასხვა ჯგუფები ფიქრობენ, მაგრამ ჯერჯერობით, ეს საერთო მსჯელობის საგნად არ ქცეულა. ვფიქრობ, დეკემბერში ესეც გახდება მსჯელობის საგანი.
_ შეხვედრაზე გაჟღერდა, რომ ვენეციის კომისიის დასკვნამდე პარლამენტში კოდექსის განხილვა გადაიდოს…
_ ვენეციის კომისიის დასკვნას აკავშირებდნენ მეშვიდე კართან, რომელიც მუნიციპალიტეტთა გაერთიანებას ეხება, რომლის ხელმძღვანელადაც განსაზღვრულია გუბერნატორი. ერთის მხრივ, ეს საკონსულტაციო ორგანოა, მეორე მხრივ, ის ამით ხელმძღვანელობს, რაც გარკვეულ ორაზროვნობას ბადებს, ის ხელმძღვანელია თვითმმართველი ორგანოების თუ არა, ეს უნდა დაზუსტდეს. შესაბამისად, ეს სახელმწიფო მოწყობის საკითხად განიხილება, ასეთი საკითხები კი ვენეციის კომისიის კომპეტენციაში შედის. პროცედურულად ასეა – კანონპროექტი გადაგზავნილი აქვს ევროპის თვითმმართველობათა კონგრესს, რომელიც განიხილავს მას და მოამზადებს თავის დასკვნას. ის თუ ჩათვლის საჭიროდ, მიმართავს ვენეციის კომისიას შესაბამისი დასკვნისთვის, რომ ეს თვითმმართველობის საკითხია თუ მმართველობის საკითხი. თუ ის სახელმწიფო მმართველობის საკითხია, მაშინ ის სთხოვს ვენეციის კომისიას მოამზადოს შესაბამისი დასკვნა. ასევე შესაძლებელია, რომ პარლამენტში განხილვისას დაისვას საკითხი ვენეციის კომისიის დასკვნის მოთხოვნის თაობაზე და შესაძლოა, საკითხის მოსმენა პარლამენტმა გადადოს. ასეთი შემთხვევებიც ყოფილა.
_ შეიძლება, რომ ამ საკითხის მოსმენაც გადაიდოს?
_ ამას ახლა ვერ გეტყვით. ეს არ არის პარლამენტი, სადაც ვისაც მოუნდება მუშტს დაარტყამს და რაიმე საკითხი ასე გადაწყდება. დაველოდოთ განხილვებს და ვნახოთ იქნება თუ არა ამის საჭიროება.
