დღეს საგანმანათლებლო სისტემაში უამრავი ხარვეზი არსებობს. სკოლა და უნივერსიტეტი ვერ ახერხებს ახალგაზრდა სათანადო ცოდნით აღჭურვოს და ხშირ შემთხვევაში, უნივერსიტეტში მიღებული განათლება შრომით ბაზართან არსებულ სტანდარტებს ვერ პასუხობს, შესაბამისად, საქართველოში საკუთარი პროფესიით მომუშავე ახალგაზრდების რაოდენობა საკმაოდ დაბალია. რა გამოწვევის წინაშე დგას განათლების სისტემა და როგორ უნდა შემცირეს ახალგაზრდებს შორის ბულინგის პრობლემა? _განათლების სისტამაში არსებულ გამოწვევებზე და ახალ საგანმანათლებლო რეფორმებზე ,,გურია ნიუსი“ ფილოლოგ ზინა გაბიჩვაძეს ესაუბრა.
_ პარლამენტში განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს მიერ ინიცირებულია კანონპროექტი, რომლის მიხედვით, ბაკალავრის პროგრამის რამდენიმე მიმართულებაზე სწავლის ხანგრძლივობა 4- დან 3 წლამდე, მაგისტრატურის კი _ 1 წლამდე მცირდება. როგორ აფასებთ საკონონმდებლო ინიციატივას?
_ ამ გადაწყვეტილებას აქვს, როგორც პოზიტიური, ისე ნეგატიური მხარეც, მაგრამ სანამ კანონი არ დაიწერება, სანამ არ გვეცოდინება, რომელ პროგრამებზეა საუბარი, მანამდე კონკრეტული საუბარი რთულია და არასერიოზულიც.
ვფიქრობ, ერთ-ერთი მიზეზი, რისთვისაც ეს კანონი იქმნება, უმაღლესი სასწავლებლების ზედმეტად გაბერილი რაოდენობაა. სავარაუდოდ, სურთ ბევრი „უმაღლესი სასწავლებლისგან“ გათავისუფლება, რადგან ყველა უნივერსიტეტი ამის გაკეთებას ვერ შეძლებს და, თავისთავად, განთლების ორბიტიდან უნდა გაქრეს, მაგრამ გაქრება?
ასეთი რადიკალური ცვლილების გახორციელებისას აუცილებელია კონკრეტული პროგრამების სპეციალისტებთან კონსულტაციები. ოღონდ არა ისე, „ცისფერ მთებში“ ვაჟა ზაზაევიჩი რომ მოითხოვს სოსოსაგან ალაგ-ალაგ წამიკითხე ძირითადი მომენტებიო, საჭიროა, შერჩეული პროგრამების ხელმძღვანელები, პროფესორ-მასწავლებლები აქტიურად იყვნენ ჩართულნი კანონის განხილვაში.
ისე, მაინც მგონია, განათლებისა და მეცნიერების სამინისტრო მატარებელს ჰგავს, რომელიც თავისივე სურვილით ვაგონების გარეშე რჩება და დეპოში შედის, ოღონდ იქ უკვე აღარავინ ეყოლება, რომ უთხრას _ „დეპოში ხარ!“
_ შინაგან საქმეთა სამინისტროს და განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს ინიციატივით, სკოლებში დანაშაულის შესამცირებლად მანდატურს უფლებამოსილებები უფართოვდება. როგორ ფიქრობთ, უფლებამოსილების გაზრდა იქონიებს გავლენას ახალგაზრდებს შორის მომხდარ დანაშაულთა შემცირებაზე?
_ ახლა თქვენ დაგისვამთ კითხვას _ ქვეყანაში არსებობს შინაგან საქმეთა სამინისტრო, პოლიციის განყოფილებები, გვყავს ათასობით პოლიციელი _ მინიჭებული და მიუნიჭებელი უფლებებით და მაინტერესებს, დანაშაული არ ხდება?
მანდატურთა რაოდენობისა და უფლებამოსილების გაზრდა კი არ შეამცირებს სკოლაში დანაშაულს, არამედ _ საზოგადოების მენტალური ცვლილება. დანაშაული, უმეტესწილად, სკოლის გარეთ ხდება, სადაც მანდატური არ არის. სანამ დანაშაულის დაფარვა კარგ ტონად და ვაჟკაცობად ჩაითვლება, არც მანდატურთა რაოდენობის და არც მათი უფლებამოსილების გაზრდა ვერ შეამცირებს დანაშაულს სკოლის მოსწავლეებში.
_ ქალბატონო ზინა, დღეს მოზარდებში ერთმანეთის ჩაგვრა ურთიერთობის ჩამოყალიბების ფორმად არის ქცეული. როგორ ფიქრობთ, რა გადაჭრის ახალგაზრდებში ბულინგის პრობლემას?
_ თავს ნუ მოვიტყუებთ, ძალადობა, ჩაგვრა ყოველთვის იყო, არის და იქნება მანამ, სანამ ჩვენ მართლა არ მოვინდომებთ, რომ მისგან გავთავისუფლდეთ. სანამ ჩვენ, უფროსები, არ გავაცნობიერებთ, რომ ძალადობა საშინელებაა, მხოლოდ სიტყვებით, აქციებით, ხშირ შემთხვევაში, „ნიანგის ცრემლებით“ ვერ დავამარცხებთ მას. უმეტეს შემთხვევაში, ძალადობა ოჯახიდან მოდის. საშინელებაა, როდესაც ბავშვი ხდება ძალადობის თვითმხილველი და უფრო საშინელებაა, როდესც თავადაა მსხვერპლი, მოძალადე კი შეიძლება იყოს დედა ან მამა, ბებია ან ბაბუა.
გუშინ ტრანსპორტში დედა შვილს ეუბნებოდა _ კარგად დაიმახსოვრე, სადაც არ უნდა ვიყოთ, რასაც გეტყვი, ზუსტად ისე გააკეთებ, თორემ სასტიკად დაისჯებიო და მერე რამდენჯერმე ძალიან მკაცრად გაუმეორა _ „ გაიგე, რასაც გეუბნები?!“ და შვილმა, დაახლოებით, 5-6 წლის სიფრიფანა გოგონამ, დიახო უპასუხა. ჩემთვის ნაკლებად საინტერესოა, რის გამო იყო გაბრაზებული დედა და რატომ დაემუქრა ბავშვს ასე. ბავშვს, რომელიც, სახლში მისული, თოჯინებს დასჯის მკაცრად, მერე პატარა ძმას ან დას, მერე მასზე სუსტ ბავშვს და ასე შემდეგ…
განა, ამ ქალბატონს შვილი არ უყვარდა, დარწმუნებული ვარ, ძალიან უყვარს და ვერავინ ასწავლის შვილის სიყვარულს, ვერც ვერავინ დაარწმუნებს (მე ვერ შევძელი), რომ იმ დროს ის მოძალადე იყო და ძალმომრეობის მცირე მარცვალი ჩააგდო პატარაში, რომელიც ან მოახერხებს მის ჩაკვლას, ან ვერა…
ძალადობა ყველა ჩვენგანში იყო ან კიდევ არის, ოღონდ სხვადასხვა ფორმითა და შინაარსით ვლინდება და თუ მართლა გვინდა „დავამარცხოთ“, საჭიროა, უფრო მეტი ვილაპარაკოთ ამაზე, ვუთხრათ და გავაგებინოთ მოზარდებს, რომ ილაპარაკონ, „იყვირონ“ და არ შეეშინდეთ, რომ დასცინებენ თუ მსხვერპლია და არც იმის შეეშინდეთ, რომ გაკიცხავენ და გარიყავენ თუ მოძალადეა და აღარ უნდა ასე ცხოვრება. გავაგებინოთ, რომ ყველაზე დიდი ძალა მათშია და რომ ისინი თავად მართავენ თავიანთ ცხოვრებას და რომ სიყვარულის, ურთიერთპატივისცემის, თანასწორობის გარეშე ამ ქვეყნად ყველაფერი აზრს კარგავს.
_ სახლემწიფო ენის დეპარტამენტის ხელმძღვანელის გიორგი ალიბეგაშვილის განცხადებით, ჟურნალისტებს ერთთვიანი წრთვნა უნდა ჩაუტარდეთ, რათა მათ სწორად მეტყველება შეძლონ. როგორ აფასებთ ინიცატივას და როგორ ფიქრობთ, პრობლემა რაში მდგომარეობს _ ჟურნალისტები არასწორად რომ ეუფლებიან საკუთარ პროფესიას თუ ჟურნალისტებად სხვა პროფესიის ადამიანები რომ მუშაობენ?
_ ამ სპეციალობაზე სწავლა სამწლიანი რომ გახდება, მერე კი ერთწლიან „ტრენინგებს“ ჩავუტარებთ, აი, მაშინ ეშველებათ. ახალ სერიოზულად, ჟურნალისტებმა, და არა მარტო მათ, უნდა იცოდნენ, რომ ენა ცოცხალი ორგანიზმია. ის იზრდება, ვითარდება და იცვლება. ამიტომაც, მას სჭირდება მოფრთხილება. ენას ბარბარიზმი იმდენად ვერ გაანადგურებს, რამდენადაც სტრუქტურული ცვლილებები. ერთი შეხედვით, ეს ძნელად შესამჩნევი მოვლენა ქართული ენისათვის ძალზე საშიში მტერია. რა მოხდება, რომ თქვან _ მოხდა და არა ადგილი ჰქონდა, შეხვედრა გაიმართა და არა შედგა. ხომ შეიძლება დაიმახსოვრონ, რომ დროს მანძილი, უბრალოდ, არ გააჩნია და თქვან _ არა სამი დღის მანძილზე, არამედ სამი დღის განმავლობაში… უამრავი ასეთი შეცდომა გვხვდება მედიასივრცეში.
ჟურნალისტებს არ ჰყოფნით კვალიფიკაცია, რომ ტექსტი გამართული ქართულით გადმოსცენ, მიზეზი კი ლექსიკის ნაკლებობაა. თანამედროვე ქართული მედიის ენა არაბუნებრივი, გაუმართავი და ღარიბია. ვეღარ ვითარდება, რადგან დღეს სტატიის,ინფორმაციის, რეპორტაჟის ენა ერთგვაროვანი და აღრეულია.
ყველაფრის მიზეზი?
დავიწყოთ იმით, რომ საჯარო სკოლებში თითქმის აღარ ისწავლება გრამატიკა ან ბავშვებს ძალიან დაბალი დონის განათლებას აძლევენ. პრაქტიკულად, სკოლადამთავრებულთა დიდი ნაწილის გრამატიკის ცოდნის დონე აშკარად არადამაკმაყოფილებელია. უნივერსიტეტებს ამის გარკვეული კომპენსირება უწევთ და ეს წარმატებით ყოველთვის ვერ ხერხდება. როდესაც პირველკურსელმა სტუდენტმა არ იცის, რამდენი ბრუნვა გვაქვს ქართულში, რთულია მას სინტაქსურ კონსტრუქციებზე ესაუბრო. ყველა უნივერსიტეტში არ ისწავლება ან მხოლოდ ერთი სემესტრი გადიან ქართულ ენას, რაც, როგორც ვხედავთ, არ არის საკმარისი. გრამატიკული წესების უცოდინარობა პრობლემის მხოლოდ ერთი ნაწილია, მაპატიეთ, ამას რომ ვამბობ, მაგრამ გულსატკენია ჩვენი მედიის დაბალი დონის პროფესიონალიზმი. თუ არ იცი, სირცხვილი არ არის, ვინმეს ჰკითხო ან, უბრალოდ, ჩაიხედო ჟურნალისტის ორთოგრაფიულ-სტილისტიკური ლექსიკონში, რომელიც, ვფიქრობ, ნებისმიერი მათგანის სამაგიდო წიგნი უნდა იყოს.
ნუ შერცხვებათ ამ ლექსიკონში ჩახედვა!
ჟურნალისტი ყველაზე მეტად და ყურადღებით უნდა დაუკვირდეს თავის მშობლიურ ენას, რადგან მას ათასობით მკითხველი და მაყურებელი ჰყავს.
_ როგორ აფასებთ განათლებისა და მეცნიერების ახალი მინისტრის მიხეილ ჩხენკელის საგანმანათლებლო ხედვებს და, საერთო ჯამში, მის მიერ გატარებულ რეფორმებს?
_ ჯერჯერობით, პრობლემა პრობლემად რჩება, რადგან გადაწყვეტილებების უმეტესობა, რომელთაც სამინისტროში იღებენ, ძირითადად, კონკრეტულ ადამიანთა დამოკიდებულებებსა და ხედვებს ეყრდნობოდა და არა განათლების სფეროში ჩატარებული კვლევების შედეგების ანალიზს. ჩვენ კი ვაჟას მთებივით ვდგავართ და ველით, გახსოვთ? _ “უსაზღვროა მთების მოლოდინი; უსაზღვრო ზღვადა დგას იმათ გულში… სდგანან და ელიან. გული სტკივათ, ძალიან სტკივათ. მაგრამ არ იხოცებიან, არც ჭლექდებიან. ელიან, ვის ან რას? რაღაცას. დიაღ, რაღაცას“.
ჩვენც ასე ვართ, ვნახოთ, რა მოხდება. ისე ქართველებს ასეთი გამოთქმა გვაქვს _ “ახალი ცოცხი კარგად გვის“.
_ საქართველოში განათლების სისტემა ყოველთვის დგას გარკვეული გამოწვევების წინაშე. რა მიგაჩნიათ ამ სისტამაში არსებულ მთავარ პრობლემად?
_ არც სკოლა და არც უმაღლესი სასწავლებელი თავისუფალი არ არის. სისტემაში, უფრო მეტად კი სათავეში, ძალიან ბევრი ტიტე ნატუტარი გვყავს.
