2020 წლის საპარლამენტო არჩევნების შედეგებმა და შემდგომ განვითარებულმა მოვლენებმა, ცხადი გახადა, რომ საარჩევნო კანონმდებლობაში ბევრი ხარვეზი შეინიშნება და დროა ამ პრობლემების მოგვარება დაიწყოს.
პარტიათა პარლამენტში შესვლაზე ბოიკოტის მოხსნის ერთ-ერთი მთავარი მიზეზი იყო ის, რომ ე. წ. მიშელის დოკუმენტში მკაფიოდ არის გაწერილი საარჩევნო რეფორმების გატარების აუცილებლობა და რაც მთავარია, ეს მოახლოებული ადგილობრივი არჩევნების ჩატარებამდე უნდა გახორციელებულიყო. შარლ მიშელის დოკუმენტში მხარეებისთვის გაწერილი ვალდებულება, განახორციელონ “ამბიციური საარჩევნო რეფორმა”, კანონპროექტის სახით პარლამენტში განსახილველად მაისის ბოლოს შევიდა.
რამდენად ამბიციურია რეალურად ეს პროექტი, საბოლოოდ, რას დათმობს “ქართული ოცნება’ და რას მიაღწევს ოპოზიცია, იქნება თუ არა ეს რეფორმა იმის გარანტი, რომ მომდევნო არჩევნები თვისობრივად უკეთესს გარემოში ჩატარდება? _ ეს კითხვები საკმაოდ აქტუალური გახლდათ და მათზე პოლიტიკურ მხარეებს არაერთგვაროვანი პოზიციები ჰქონდათ.
ფაქტია, რომ, როგორც ოპოზიციას სურდა რეფორმის გატარება, საქმე აქამდე არ მისულა და მთლად “გაწიკწიკებულ” საარჩევნო სისტემაზე ოცნება ნაადრევია, მაგრამ რაღაც წინსვლა მაინც შეინიშნება და ეს, ოპოზიციისთვის “ყვავს რომ კაკალი გააგდებინო”, ისეთი ეფექტია.
გარკვეული ცვლილებები, ბუნებრივია, როგორც ადგილობრივ საოლქო, ასევე, საუბნო საარჩევნო უბნებზე თვალშისაცემია. მაგალითისთვის, არსებული 31 დეპუტატის ნაცვლად, ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტის ახალი მოწვევის საკრებულოში 27 წევრი ეყოლება. აქედან, 18 დეპუტატი პარტიული სიების შედეგების მიხედვით შეირჩევა, ხოლო 9 დეპუტატი, მაჟორიტარული უბნების მონაცემების შედეგად.
აქამდე თუ 16 მაჟორიტარული უბანი არსებობდა, ახალი წესით, ეს რიცხვი ცხრამდე დავიდა _ ქალაქს ნაცვლად ორისა, ერთი მაჟორიტარი დეპუტატის კვოტა ექნება. სამაგიეროდ, ძველი სტატუს-კვო შეინარჩუნა სუფსამ, ღრმაღელემ და ჩოჩხათმა. ამ ტერიტორიულ ერთეულებში კვლავაც თითო-თითო მაჟორიტარის არჩევა იქნება შესაძლებელი.
სამაგიეროდ, რამდენიმე ტერიტორიული ერთეულის შერწყმა გახდა აუცილებელი და ამის შედეგად ნიგოითსა და შუხუთს საკრებულოში ერთი რჩეული ეყოლებათ, ისევე, როგორც ლესასა და ჯურუყვეთს, ნიგვზიანსა და ნინოშვილს. სამ-სამი სოფლის გაერთიანებაც გახდა აუცილებელი და აქ მივიღეთ შემდეგი სამაჟორიტარო უბნები: აცანა, აკეთი და მამათი; ასევე, გვიმბალაური, ჩიბათი და მაჩხვარეთი.
რაც შეეხება უშუალოდ არჩევნების ჩატარების თარიღს, ის ოფიციალურად ჯერ არ გაცხადებულა, თუმცა, კონსტიტუციაში ჩანაწერის შედეგად, სავარაუდო თარიღად 2 ოქტომბერი შეიძლება მივიჩნიოთ. ქვეყნის პრეზიდენტი როცა ოფიციალურად გააკეთებს განაცხადს და დანიშნავს არჩევნების თარიღს, წინასაარჩევნო კამპანიაც იმ დღიდან დაიწყება.
როგორც ლანჩხუთის საოლქო საარჩევნო კომისიის თავმჯდომარემ, თამარ ბისიეშვილმა გვითხრა, არჩევნებამდე ერთი თვით ადრე მუშაობას შეუდგება საარჩევნო უბნებიც და ამ ეტაპზე რაიმე შეფერხების მოლოდინი ამ კუთხით არ არსებობს. რაც შეეხება კომისიათა დაკომპლექტებას, ჯერაც უცნობია იმ 9 საარჩევნო სუბიექტის ვინაობა, ვინც დააკომპლექტებს როგორც საოლქო, ასევე, საუბნო კომისიებს.
ცესკოს შემადგენლობა და ცესკოს თავმჯდომარის არჩევა
31 ოქტომბრის არჩევნების შემდეგ, საპროტესტო აქციების ერთ-ერთი მთავარი ლოზუნგი იყო: “გადადგეს თამარ ჟვანია და აირჩეს ახალი ადმინისტრაცია”. ოპოზიცია ჟვანიას “გაყალბების შემსრულებლად” მოიხსენიებდა.
ამ ცვლილებით, მომავალი თვითმმართველობის არჩევნებისთვის თამარ ჟვანია და პროფესიული ნიშნით არჩეული 5 ძველი წევრი ისევ თანამდებობაზე რჩებოდა, რასაც მხარეები საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილებით ხსნიდნენ. თუმცა, რამდენიმე დღის წინ ჟვანიამ თავად დატოვა პოსტი.
სანაცვლოდ, როგორც მიშელის დოკუმენტშია მითითებული, ცესკოს შემადგენლობა 11-დან 17 წევრამდე გაიზრდება. მათგან 9 _ პარტიული, 8 კი პროფესიული ნიშნით იქნება არჩეული.
ასევე, გათვალისწინებულია, რომ თავმჯდომარის მოადგილეს უმრავლესობაში არმყოფი პარტიების მიერ დანიშნული წევრებიდან შეარჩევენ.
პროექტით, ცესკოს ახალ თავმჯდომარეს პრეზიდენტის წარდგინებით მხოლოდ საქართველოს პარლამენტი აირჩევს და არა თავად ცესკო.
თუ თავმჯდომარეს აირჩევენ პარლამენტის სრული შემადგენლობის არანაკლებ ორი მესამედის უმრავლესობით, უფლებამოსილების ვადა იქნება 5 წელი, სხვა შემთხვევაში _ 6 თვე.
2020 წლის არჩევნების დროს, ოპოზიციის კიდევ ერთი ბრალდება განუხილველად დატოვებულ საჩივრებს უკავშირდებოდა.
პროექტით, კოდექსიდან ამოიღეს ის ქვეპუნქტი, რომელიც ცესკოს თავმჯდომარეს, მის მოადგილეებსა და მდივანს უფლებას აძლევდა, სათანადო საფუძვლის არსებობისას, საჩივარი განუხილველად დაეტოვებინა. ცვლილებით, ეს საკითხი კოლეგიალურად გადაწყდება.
ასევე, კანონპროექტი ითვალისწინებდა ცესკოს საკონსულტაციო ჯგუფის ჩამოყალიბებას. ეს ჯგუფი უნდა შედგებოდეს საქართველოს სახალხო დამცველის აპარატის წარმომადგენლისგან და არჩევნებზე დამკვირვებელი ორგანიზაციების მიერ შერჩეული საერთაშორისო და ადგილობრივი ექსპერტებისგან.
კომისიების დაკომპლექტება
ცესკოს მსგავსი პროპორციებით დაკომპლექტდება საუბნო და საოლქო კომისიები. მათი შემადგენლობებიც იზრდება 17 წევრამდე.
კომისიის წევრად არჩეულად ჩაითვლება პირი, რომელსაც მხარს დაუჭერს ცესკოს სრული შემადგენლობის ორი მესამედი და არასრული შემადგენლობის უმრავლესობა, რომელსაც წინა რედაქცია ითვალისწინებდა.
აგიტაცია
გასული არჩევნების დროს ერთ-ერთ პრობლემად სახელდებოდა უბნების სიახლოვეს მდგარი ჯგუფები, რომლებსაც ამომრჩეველთა სიები ეჭირათ და აღრიცხავდნენ. ამან არაერთი ინციდენტი გამოიწვია ადგილებზე.
კანონპროექტში გაწერეს, რომ დაუშვებელი იქნება კენჭისყრის დღეს კენჭისყრის შენობაში, ან კენჭისყრის შენობიდან 100 მეტრის მანძილზე ამომრჩევლის გადაადგილების ფიზიკურად შეფერხება. ასევე, დაუშვებელი იქნება კენჭისყრის დღეს კენჭისყრის შენობიდან 100 მეტრის მანძილზე ადამიანთა შეკრება, ან ამომრჩეველთა აღრიცხვა. რაც შეეხება სააგიტაციო მასალებს, მათი გამოყენება უბნიდან 25 მეტრის მოშორებით იქნება შესაძლებელი.
ხმების დათვლა
2020 წლის საპარლამენტო არჩევნების შედეგების ხმების დათვლის ღამეს ოპოზიციის პროტესტი გამოიწვია შესწორების ოქმების, როგორც სიმრავლემ, ისე მასში ასახული შეცდომების ხარისხმაც, ხშირ შემთხვევაში, ამომრჩეველთა რაოდენობა არ ემთხვეოდა მიცემული ხმების რაოდენობას.
პროექტით, შემაჯამებელ ოქმში მონაცემების შესწორება დაიშვება, მაგრამ შემდგომ დალუქული პაკეტები გაიხსნება და ამომრჩეველთა ხელმოწერების რაოდენობასა და ბიულეტენებს ხელახლა გადაითვლიან. ეს მოხდება მხოლოდ საოლქო საარჩევნო კომისიის განკარგულებით.
პარლამენტში შესული ოპოზიციური პარტიები ცვლილების მნიშვნელოვან მიღწევად მიიჩნევენ არჩევნების პროცესში ელექტრონული საშუალებების გამოყენებას. მათი აზრით, ამით თავიდან აიცილებენ ე.წ. კარუსელებს, ბიულეტენების უბნის გარეთ გატანას თუ ხმების დათვლისას არასწორი მონაცემების შეყვანას ოქმში.
პროექტის ამჟამინდელ ვერსიაში ეს ნაწილი კონკრეტული დეტალებით აღწერილი არაა, თუმცა დამატებულია შესაბამისი მუხლი.
თუმცა, ელექტრონული ხმის მიცემის პროცესის დანერგვა, ვერ ხერხდება, რამეთუ ქვეყანა ჯერ ტექნიკურად მზად არ არის ახალი ინოვაციებისთვის. ამ საკითხის მოსაგვარებლად სამუშაოები უახლოეს პერიოდში უნდა დაიწყოს, სხვაგვარად წარმოუდგენელი იქნება ადგილებზე ასეთი ელექტრონული ცენტრების მოწყობა.
ასევე, მნიშვნელოვანია ახალი ტიპის ბიულეტენი, რომელიც მინიმუმამდე დაიყვანს “სომხური კარუსელის” არსებობას _ ამომრჩეველი რეგისტრაციისას აიღებს ბიულეტენს, კომისიის წევრი მოახევს შტრიხკოდს, რომელსაც გაატარებს ელექტრონული წამკითხველი. ტაბლოზე/დაფაზე გამოჩნდება, რომ რაღაც ნომერი არის მოქმედებაში. ხმის მიცემისას ლიმიტირებულ ვადაში უნდა ჩავარდეს ეს ბიულეტენი ყუთში. ჩაგდებისას ყუთზე ზედამხედველი კომისიის წევრი გაატარებს ელექტრონულ წამკითხველში. ამით შეიკვრება წრე და დაფიქსირდება, რომ ბიულეტენი გარეთ არ გასულა.
ხმების დათვლისას მანიპულაცია
მთვლელი გამოაცხადებს, ვისთვისაა ხმა მიცემული, რაც უნდა აჩვენოს ვიდეოზე; ეს ვიდეო დააფიქსირებს ამას და უბნის ოქმის მონაცემებთან ერთად უნდა აიტვირთოს ცესკოს ვებ-გვერდზე.
საგულისხმოა, რომ ამ ეტაპზე არც ახალი ბიულეტენების შესახებ არის რაიმე ინფორმაცია და ჯერაც ბურუსითაა მოცული ადგილობრივი არჩევნებისას ისევ ძველებურად მოხდება ბიულეტენების დაბეჭდვა, თუ ახალი ტიპის ბიულეტენი შემოვა.
ავტორი: სოფო წილოსანი
