მომავალი წლიდან საქართველოს მთავრობა ადგილობრივი თვითმმართველობების დაფინანსების წესს ცვლის და გათანაბრებითი ტრანსფერისა და საშემოსავლო გადასახადის ნაცვლად, თვითმმართველობებს დღგ-ს სახით მიღებული შემოსავლების 19%-ს დაუტოვებს. აღნიშნულის შესახებ მთავრობის მიერ ადგილობრივი თვითმმართველობებისა და საბიუჯეტო კოდექსებში ინიცირებულ ცვლილებებში ვკითხულობთ. ამავე პრინციპითაა შედგენილი 2019 წლის სახელმწიფო ბიუჯეტის პროექტიც, რომელიც მთავრობამ პარლამენტს წარუდგინა.
მთავრობის განმარტებით, მუნიციპალიტეტების დაფინანსების სისტემის შეცვლის შესახებ გადაწყვეტილება დეცენტრალიზაციის სტრატეგიის ფარგლებში მიიღეს. მიუხედავად იმისა, რომ თავად დეცენტრალიზაციის სტრატეგია ჯერ არათუ დამტკიცებული, შემუშავებულიც არაა, მთავრობა ირწმუნება, რომ აღნიშნული ცვლილების შემდეგ, ეკონომიკის ზრდის პარალელურად, მუდმივად მზარდი იქნება მუნიციპალიტეტების საკუთარი შემოსავლები, რაც მნიშვნელოვნად გაზრდის მათ დამოუკიდებლობას.
„არსებული სისტემის შენარჩუნების შემთხვევაში, მუნიციპალიტეტების დაფინანსება (საშემოსავლო გადასახადი და გათანაბრებითი ტრანსფერი) 2019 წელს იქნებოდა 900,6 მლნ ლარი (ოკუპირებულ ტერიტორიებზე არსებული მუნიციპალიტეტების გარდა), რაც 2018 წლის მაჩვენებელზე 61,9 მლნ ლარით მეტია. დაფინანსების ახალი სისტემის მიხედვით, აღნიშნული მუნიციპალიტეტების დაფინანსება შეადგენს 946,6 მლნ ლარს, რაც 2018 წლის მოცულობაზე 107,9 მლნ ლარით მეტი, ხოლო ძველი სისტემით გაანგარიშებულ 2019 წლის მოცულობაზე 46,0 მლნ ლარით მეტია”, – ნათქვამია 2019 წლის ბიუჯეტის პროექტში.
ადგილობრივი თვითმმართველობისა და საბიუჯეტო კოდექსებში შესატანი ცვლილებების განმარტებით ბარათში კი წერია, რომ “მოქმედი წესით, გათანაბრებითი ტრანსფერის გაანგარიშებისას ტრანსფერის მოცულობაზე მოქმედებდა მუნიციპალიტეტების სხვა საკუთარი შემოსავლები, რაც ერთგვარ დემოტივატორსაც წარმოადგენდა მუნიციპალიტეტების მიერ საკუთარი შემოსავლების გენერირებაზე მუშაობის მიმართულებით. ახალი სისტემით მისაღები შემოსავალი აღარ ითვალისწინებს მუნიციპალიტეტის საკუთარ შემოსავლებს და დამატებით მოტივაციას ქმნის მუნიციპალიტეტებისათვის. გათანაბრებითი ტრანსფერის ფორმულასთან შედარებით განაწილებული დღგ-ის პროგნოზირება თითოეული მუნიციპალიტეტისათვის უფრო მარტივია და ხელს შეუწყობს მუნიციპალიტეტების მიერ საშუალოვადიანი და წლიური სამოქმედო გეგმების შემუშავების გაუმჯობესებას.
ვინაიდან მუნიციპალიტეტის დაფინანსების სისტემის შეცვლის შედეგად ყოველწლიურად მნიშვნელოვნად იზრდება მუნიციპალიტეტების შემოსავლები, გარდამავალ პერიოდში (2019-2023 წლები) მუნიციპალიტეტები უფლებამოსილნი არიან, მიმდინარე ხარჯები გაზარდონ მხოლოდ მთლიანი შიდა პროდუქტის ზრდის
პროცენტული მაჩვენებლით. აღნიშნული შეზღუდვა არ ვრცელდება იმ შემთხვევებზე, თუ საქართველოს პარლამენტის მიერ კანონმდებლობაში გახორციელებული ცვლილებებით, წინა წელთან შედარებით, გაიზრდება მუნიციპალიტეტების ფუნქციები. 164-ე მუხლის მე-10 პუნქტით განისაზღვრება, რომ ამ მუხლით განსაზღვრულ მუნიციპალიტეტებს, მათი ფუნქციების განსახორციელებლად სახელმწიფო ბიუჯეტიდან ყოველწლიურად გამოეყოფა სპეციალური ტრანსფერი”, – ნათქვამია ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსსა და საბიუჯეტო კოდექსში შესატანი ცვლილებების განმარტებით ბარათებში.
ბიუჯეტს პროექტის თანახმად, დაფინანსების ახალი წესით, დღგ-ს 19%-დან დედაქალაქის წილი 50,01%-ია, თვითმმართველ ქალაქებს, ჯამში, 11,19% ერგებათ, ხოლო დანარჩენ 38 მუნიციპალიტეტს კი _ 38,8%. ფინანსთა მინისტრის მოადგილის, გიორგი კაკაურიძის მიერ გაკეთებული განმარტებით ირკვევა, რომ გაანგარიშებისას მოსახლეობის რაოდენობას დაეყრდნენ.
როგორც ლანჩხუთის მერიის საფინანსო-საბიუჯეტო სამსახურის უფროსთან, როლანდ ლაშხიასთან საუბრისას გავარკვიეთ, თუ ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტი დღემდე არსებული გათანაბრებითი ტრანსფერიდან 6 238 600 ლარს იღებდა, დაფინანსების ახალი წესით 6 980 800 ლარი ერგება. ოზურგეთს დღგ-ს სახით მიღებული შემოსავლების 19%-დან 1,41) ერგება, რაც 13 313 800 ლარს შეადგენს, ხოლო ჩოხატაურს _0,32% და იგი 3 021800 ლარია.
ექსპერტი ადგილობრივი თვითმმართველობის საკითხებში, ათეა-ს აღმსრულებელი დირექტორი დავით მელუა მთავრობის მიერ ინიცირებულ ცვლილებას თვითმმართველობის დაფინანსების წესის ცვლილებასთან დაკავშირებით ასე აფასებს: „2019 წლის სახელმწიფო ბიუჯეტის შესახებ კანონის განმარტებით ბარათში წერია ზღაპრები (960 მილიონი, 100 მილონზე მეტით ზრდა და ა.შ.). თავად 2019 წლის სახელმწიფო ბიუჯეტის შესახებ კანონპროექტში შავით თეთრზე წერია, რომ 2019 წელს მთავრობას დღგ დაგეგმილი აქვს 4 მილიარდ 36 მილიონის მოცულობით, რომლის 19% არის 767 მილიონ ლარი და არა 900 მილიონი, 2018 წელს გათანაბრებითი ტრანსფერის მოცულობა იყო 705 მილიონი, ანუ რეალური მატება არის სულ 62 მილიონი. 767 მილიონი ლარის ნახევარი მიდის თბილისზე და დანარჩენი თანხა _ მუნიციპალიტეტებზე. რატომ არის ასეთი პროცენტულობით გადანაწილებული ეს, ალბათ, მარტო ბატონმა კაკაურიძემ იცის პლანეტაზე. ეს პროცენტულობაც ყოველ წელიწადს შეიძლება შეიცვალოს ბიუჯეტის ახალ კანონთან ერთად, რაც, ასევე, ქარტიის აშკარა დარღვევაა. ამავდროულად, მიზნობრივი ტრანსფერი 11 770 000-ს (2018 წელი) ნაცვლად არის 11 მილიონ 800 ათასი, ანუ მხოლოდ 30 ათასი ლარია მატება. არადა, თვითმმართველობას ბევრი დელეგირებული უფლებამოსილება უნდა გადასცემოდა მომავალ წელს. სწორედ ამ შემთხვევაზეა ნათქვამი _“არა შეჯდა მწყერი ხესა, არა იყო გვარი მისი“.
საშემოსავლოსგან განსხვავებით დღგ რამდენად იოლად პროგნოზირებადი შემოსავალია, ეს კიდევ სხვა საკითხია“, _ ამბობს დავით მელუა.
თვითმმართველობის დაფინანსების ახალ წესთან დაკავშირებით საკუთარ პოზიციას „გურია ნიუსთან“ საუბარში კიდევ ერთ ექსპერტი თვითმმართველობის საკითხებში ამირან გიგინეიშვილიც აფიქსირებს.
„ადგილობრივი ბიუჯეტის ფორმირების დროს მისი შემოსულობების ნაწილი სხვადასხვა წყაროებიდან ფორმირდება. აქ ყველაზე მნიშვნელოვანია გადასახადები. ერთადერთი გადასახადი, რაც ფისკალური დეცენტრალიზაციით დღემდე იყო განსაზღვრული, ქონების გადასახადია. საერთოდ, თავისი არსით, გადასახადები ან ადგილობრივი ხასიათისა, ან ცენტრალიზებული. მაგალითად, საშემოსავლო გადასახადი ადგილზეა ორიენტირებული, რადგან, დასაქმებული კონკრეტულ ადგილზე მუშაობს და იქ იხდის ამ გადასახადს. თუმცა, ეს გადასახადი საერთოდ არ აკუმულირდება ადგილობრივ ბიუჯეტში, გარდა იშვიათი გამონაკლისისა და ცენტრალურ ბიუჯეტში მიდის. დამატებითი ღირებულება არ იქმნება ერთ კონკრეტულ ადგილზე, რადგან, ის ბაზარზეა დამოკიდებული და შეიძლება სახვადასხვა ადგილზე ფორმირდეს ერთდროულად. მაგალითად, „კოკა–კოლა“ ყველგან იყიდება და შესაბამისად, მისი დღგ ცენტრალურ ბიუჯეტში უნდა შედიოდეს. ამ დროს, საშემოსავლო _ ადგილობრივი ხასიათის გადასახადი ცენტრალურ ბიუჯეტში მიედინება და ახალი რეგულაციით, დღგ–ს 19%-ს მკვეთრად ცენტრალიზებული გადასახადი, ადგილობრივი ბიუჯეტისკენ მიმართეს. გასაგებია, რომ საქართველომ აიღო ვალდებულება მშპ–ს 7% ფისკალურ დეცენტრალიზაციაზე მიმართოს, თუმცა, ამის გაკეთება ჯერ ერთი ასე არ გამოვა და არც გათანაბრების პრინციპების დარღვევითაა მისაღები“, _ ამბობს გიგინეიშვილი.
