ფრთხილად, წინ საშიში წარსულია _ “ის იქცეოდა ძალიან ცუდად”?!

მეორე მსოფლიო ომის დამთავრების შემდეგ, ქართველ სოციალ-დემოკრატთა საზღვარგარეთის ბიურო ახალი ძალით შეეცადა თურქეთის ტერიტორიიდან ანტისაბჭოთა საქმიანობის წარმართვას… დაიგეგმა მამია ბერიშვილის არალეგალურად შეგზავნა საქართველოში, რაც ვერ გახორციელდა გაურკვეველი მიზეზების გამო.

მამია ბერიშვილმა აღარ დაუცადა ოფიციალურად სპეცსამსახურების მიერ მისი საქართველოში შეგზავნის ორგანიზებას და დამოუკიდებლად სცადა საქართველოში არალეგალურად შეღწევა, ვინაიდან სურდა, ოჯახის, განსაკუთრებით, ძმის _ შალვას შემდგომი ბედის გაგება. თავისი განზრახვა ნოე ჟორდანიას გაანდო. ამ უკანასკნელმა კატეგორიულად აუკრძალა ოფიციალური გადაწყვეტილების გარეშე საქართველოში გადასვლა (გელა სულაძე, ქართული საბჭოთა ემიგრაცია და სპეცსამსახურები, 2012 წ. გვ. 489).

მაგრამ მამია მაინც წამოვიდა!

ათეული წლების შემდეგ, სურებში, მეზობლებთან საუბრისას, მამია ყვება: “ეს თვითნებური გადმოსვლა იყო ზღვარსგადამცდარი მონატრება. მოთმინებაში ბევრი ვერ შემედრება, მაგრამ დაფენილეს (ადგილია სუფსის გადაღმა, მათი სახლის საპირისპირო მხარეს) დაღმართი რომ ჩამევიარე და სუფსას მივადექი, ჩევიმუხლე, ჭაჭვით წყლიდან სილა ამევიღე და დავყნოსე. კალმახის სუნი ჰქონდა, ავტირდი. ჩემიანებმა იცოდნენ, რომ მივიდოდი. ნენეს გამომცხვარი ღადარის კვერი და თხის ყველი… თუნდაც დღეს, ჩემთვის ეს არის ყველაზე ბედნიერი დღე!”

დღისით ტყეში ადიოდა ორ მეგობართან ერთად, ღამეს სახლში ათევდა. გასცა მეტყევემ! მესამე ღამეს სახლი ალყაში მოაქციეს. დაუძვრა ჩეკისტთა სპეციალურ დანაყოფს. ეს სასწაულს გავდა! თუმცა, უფრო დიდი სასწაული სურებში რამდენიმე დღის შემდეგ დატრიალდა _ ესოდენ ცნობილი ემისრის, ვინ იცის, მერამდენედ ხელიდან დასხლტომამ გააცოფა სტალინი. სურებში თავად საქართველოს სსრ სახელმწიფო უშიშროების მინისტრი, ნიკოლოზ რუხაძე ავიდა და 89 წლის თვალდავსილი, 12 შვილის დედა _ მართა დააპატიმრა. მოხუცი სამი თვე თბილისში აწამეს, მერე ყაზახეთის გზას გაუყენეს. იგი გზაში გარდაიცვალა და პირუტყვის გადასაყვანი ვაგონიდან გადააგდეს.

დააპატიმრეს მამიას უმცროსი და ნინო (ნინა). ოფიციალური ვერსიით, ნინომ “ენკავედეს” შინაგან ციხეში თავი ჩამოიხრჩო.

რა მოხდა სინამდვილეში?

“1949 წლის 8 სექტემბერს დაპატიმრებული იქნა მამიას და _ ნინო ბერიშვილი, რომლის მიმართაც გამოიყენეს ფიზიკური ზემოქმედების უმკაცრესი მეთოდები. ეს გადაწყვეტილება მიიღეს თბილისში, სპეციალურად მამია ბერიშვილის მოსაძებნად და დასაპატიმრებლად ჩამოსული სსრკ სუს-ის სპეციალური წარმომადგენლის, რაიხმანის მიერ. რუხაძემ ნინო ბერიშვილის არაერთგზის ცემისა და წამების მოტივად დაასახელა ის, რომ ნინო იქცეოდა ძალიან ცუდად, ყველაფერს მალავდა, იყო ფანატიკოსი მენშევიკი და მთელი მისი ოჯახით, დაწყებული მშობლებით და დამთავრებული მისი სამი ძმით, არიან საბჭოთა ხელისუფლების” (გელა სულაძე, ქართული საბჭოთა ემიგრაცია და სპეცსამსახურები, 2012 წ. გვ.489).

რუხაძე არ უარყოფდა, რომ მრავალჯერ სცემა და აწამა ნინო ბერიშვილი. ამით იგი გზას იკვალავდა კიდე უფრო მაღალი თანამდებობისკენ _ ყველაფერი ეს ხომ დიდი ბელადის საამებლად ხდებოდა. გარეგნობით, განათლებით, ოჯახის შვილობით, გვარიშვილობით, აღზრდილობით, ნიჭიერებით გამორჩეულ ადამიანებს ამ შემთხვევაში ნინოს ბრალად დებდნენ ცუდ საქციელს, რაც გამოიხატებოდა ძმის ადგილსამყოფელის არგათქმაში (რაც არ იცოდა და რომც ცოდნოდა, მაინც ასე მოიქცეოდა) ოჯახის სიყვარულში და მშობელი ქვეყნისთვის სიცოცხლის დაუნანებლად დათმობაში!

აქ გაღიმებაც შეიძლება!

შეგეშალა, ჯალათო!

სამი ძმა არ ჰყავდა ნინოს. ისინი თორმეტნი იყვნენ _ ორი და ათი ძმა. სამი ადრეულ ასაკში დაიღუპა, საბჭოეთის მტრები იყვნენო, რომ იშველიებ ტყუილს, ვინ დაგიჯერებს? გგონია, მაშინ გიჯერებდნენ? შიში იყო შენი იარაღი და გეგონა, სჯეროდათ შენი. ისინი არავის მტრები არ იყვნენ _ საბჭოეთი თავად იყო ადამიანთა მტერი, საბჭოეთმა აიძულა ზოგი ქართველი გაეწირა მშობელი, ძმა, საკუთარი თავიც. საბჭოეთმა გასცა და განართხო მშობელ მიწაზე ქართული სული და სურებელ მეტყევეს, მამიას ოჯახთან შეზრდილს, გაუგონარი ღალატი ჩაადენინა, რის გამოყენებითაც, შესაძლებელი გახდა ნესტორ ბერიშვილის ოჯახის თითქმის საბოლოოდ ამოწყვეტა. თუმცა, იმავე საბჭოეთმა ისტორიულ სამართლიანობას ბოლომდე ვერ გაუძლო _ იგი აღარ არსებობს, მაგრამ არსებობს უძლიერესი წარსული, საიდანაც დღესაც გაისმის კვნესა-გოდება ნაწამებ-განწირულ ადამიანთა. მათ შორისაა ერთი სურებელი ქალი, რომელმაც ვერ დაგვიტოვა შთამომავლობა, ვერც საფლავი, მისი ერთადერთი სიხარული ძმის _ გერონტის ქალიშვილი იყო, რომელსაც მამიდას სახელი ერქვა. ის ჩემი თანაკლასელია _ ნინო (ნანული) ბერიშვილი. ჩვენ ერთად დავამთავრეთ შუასურების საშუალო სკოლა 1963 წელს. ახლო ურთიერთობის მიუხედავად, წარსულზე, არც მას, არც მე, არასოდეს სიტყვაც არ დაგვცდენია. ეს მაშინ, როცა ორივემ ყველაფერი კარგად ვიცოდით. ეს კი იყო, რომ გზად მიმავლებს, შემხვედრი ქალი, მწუხარე სახით და დაბალი ხმით თუ ეტყოდა: ნენა, ნენა, რაფერ გავხარ, ცა, საწყალ მამიდაშენს!

არ არის ნინო ბერიშვილი საწყალი! არც 89 წლის უსაფლავო დედამისია საწყალი! ისინი დარჩნენ ჩვენში, გაცვეთილ, დაჩეჩილ, ძნელად საკითხავ დოკუმენტებში.

გთავაზობთ ნინოს მოსახელე ძმისშვილის ფოტოს, რომელიც ახლა ამერიკაში ცხოვრობს. ვფიქრობ, ამით გაიხარებს ნინო ბერიშვილის სული, ახმაურდება საერთო საფლავში ჩაყრილი მისი ძვლები. ადამიანები ვალდებული არიან, მალიმალ მოიხედონ უკან და ბნელი ისტორია სამზეოზე გამოიტანონ. ჩვენი ვალია, ახლა მაინც, ბოლომდე გავიგოთ მართლა ცუდად იქცეოდნენ ისინი? არა, ისინი მუდამ კარგად, ქართულად, ვაჟკაცურად, ქართველ ქალურად იქცეოდნენ. უნდა ვიცოდეთ, რომ ნინო ბერიშვილს თავი არ ჩამოუხრჩვია, ის რუხაძემ რაიხმანის თანდასწრებით დაახრჩო.

 რუსუდან ბერიშვილი