ევროპა ზოგავს სინათლეს და სითბოს, აქრობს ქარხნებისა და კრემატორიუმების ღუმელებს, თიშავს ქუჩებისა და მაღაზიების ვიტრინების განათებას. ყველაფერი იმისთვის, რომ გადარჩეს გაზის ომში, რომელიც კრემლმა გააჩაღა ევროკავშირის წინააღმდეგ ჯერ კიდევ უკრაინაში შეჭრამდე. ის ამას ახერხებს?
გათბობის სეზონის მესამედი უკვე გავიდა, შედეგები კი შთამბეჭდავია. 450 მილიონიანი მოსახლეობით, ევროკავშირის 27 ქვეყანამ მოახერხა გაზის მოხმარების მეოთხედით შემცირება და ახლა ევროპელები თითქმის დარწმუნებულები არიან, რომ ამ ზამთარში უშუქობის გარეშე გადარჩებიან.
როგორ მოახერხეს, რა დაჯდა და რამდენ ხანს გასტანს ფული და მოთმინება?
ევროპის პირველი ტური
გაზი არ ექვემდებარებოდა ევროპულ სანქციებს ნავთობისა და ნახშირისგან განსხვავებით, რადგან ევროკავშირს არ სურდა უარი ეთქვა იაფ და შედარებით სუფთა საწვავზე. თუმცა, თავად ვლადიმირ პუტინმა გამორთო ონკანი უკრაინაში შეჭრის დროს, კრემლის მიერ კონტროლირებადმა გაზპრომმა, სხვადასხვა საბაბით, 80%-ით შეამცირა გაზის მიწოდება ევროკავშირში.
იმის გათვალისწინებით, რომ ევროკავშირმა იყიდა რუსეთში არსებული გაზის 40% და არ იყო ადვილი ალტერნატიული მიმწოდებლების პოვნა, თუნდაც გადაჭარბებულ ფასებში, მრეწველობის მკვეთრი გათიშვისა და გაყინული მოსახლეობის მასიური არეულობა ევროპელების წინაშე გამოჩნდა.
მაგრამ ასე არ მოხდა, ხუთი ძირითადი მიზეზის გამო:
1) რუსეთს მთლიანად არ შეუწყვეტია მიწოდება, 2) გაზის საცავი თითქმის სრული სიმძლავრით შეივსო, 3) ხალხს და ბიზნესს დაეხმარნენ სუბსიდიებით. 4) ოქტომბერსა და ნოემბერში ამინდი რეკორდულად თბილი იყო, 5) ევროპელებმა ისწავლეს (ან აიძულეს) გაზის დაზოგვა.
ამ მიზეზებიდან მხოლოდ უკანასკნელი, გაზის მოხმარების შემცირება მთლიანად ევროკავშირის ქვეყნების ხელშია. ამიერიდან ევროპელები აპირებენ ამაზე ფოკუსირებას, რათა მოიგონ არა მარტო პირველი ზამთრის გაზის ბრძოლა კრემლთან, არამედ მთელი ენერგეტიკული ომი.
“ახლა ჩვენ უნდა გავამახვილოთ ყურადღება მომავალი ზამთრისთვის მომზადებაზე. არა ამ ზამთრისთვის, არამედ შემდეგი ზამთრისთვის. ჩვენ უსაფრთხოდ ვართ ამ ზამთარში “, – თქვა ევროკომისიის პრეზიდენტმა ურსულა ფონ დერ ლაიენმა.
”რა თქმა უნდა, ჩვენ ამისთვის მაღალი ფასი გადავიხადეთ”, – დასძინა მან.
ევროკავშირის ქვეყნებმა 600 მილიარდი ევრო გამოყვეს ენერგეტიკული კრიზისის წინააღმდეგ საბრძოლველად, საიდანაც თითქმის ნახევარი წავიდა გერმანიაზე, ევროკავშირის უდიდეს ეკონომიკაზე და ომამდე რუსული გაზის მთავარ იმპორტიორზე. ანალიტიკურმა ცენტრმა ბრიუგელმა გამოთვალა, რომ ევროკავშირის არაწევრი გაერთიანებული სამეფოს გეგმებით, დახარჯოს თითქმის 100 მილიარდი ევრო სუბსიდიებში შინამეურნეობებისა და ბიზნესებისთვის, კრემლის გაზის ომი ევროპას უკვე 700 მილიარდი ევრო დაუჯდა.
მეორე ზამთარში, ასეთი კეთილშობილება არსად მოიპოვება, რადგან რუსეთის შეჭრა უკრაინაში აჩვენებს, რომ ევროპა სხვა ქვეყნებთან შედარებით უფრო სწრაფად ჩავარდება ეკონომიკურ კრიზისში და რომელიც ძლივს გამოჯანმრთელდა კოვიდისგან. რუსეთისგან ენერგეტიკული დამოუკიდებლობის მიღწევა შესაძლებელი იქნებოდა სხვა მიმწოდებლების ან მწვანე ენერგიის ხარჯზე – მაგრამ ეს გრძელი გზაა და ძვირია.
ამიტომ ევროპელების მთავარი ამოცანა ახლა ეკონომიკაა.
„მოხმარების შემცირებით ჩვენ ვამცირებთ ელექტროენერგიის გადასახადებს, მავნე გამონაბოლქვს და ზარალს რუსული გაზის თამაშებიდან. მოთხოვნის შემცირების გარეშე არაფერი გამოვა“ – თქვა ევროკომისრის ვიცე–პრეზიდენტმა ფრანც ტიმერმანსმა.
როგორ ზოგავს ევროპა გაზს
ევროკავშირი დათანხმდა დაზოგვას ჯერ კიდევ ზაფხულში, როდესაც მიხვდა, რომ გაზის სარქვლის ნელ–ნელა ჩართვიდან ერთი წლის შემდეგ, პუტინი მოულოდნელ მოძრაობებზე გადავიდა.
მაისისთვის რუსული გაზის მიწოდება სამწლიანი მწვერვალიდან განახევრდა, დღეში 250 მილიონ კუბურ მეტრამდე. უკვე ივლისის დასაწყისში, ისინი დაეცა ისტორიულ მინიმუმამდე, 80 მილიონზე დაბლა. ივლისის ბოლოს, ევროკავშირის 27-მა ქვეყანამ გადაწყვიტა, რომ რუსეთი, როგორც ენერგორესურსების საიმედო მიმწოდებელი მათთვის სამუდამოდ დაიკარგა და პირობა დადო, რომ შეამცირებს გაზის მოხმარებას 15% –ით ბოლო ხუთი წლის საშუალო მაჩვენებელთან შედარებით.
გეგმას გადააჭარბა
ICIS კვლევითი ცენტრის გამოთვილით, გათბობის სეზონის პირველ ორ თვეში – ოქტომბერსა და ნოემბერში ევროკავშირში გაზის მოხმარება 24%-ით შემცირდა. ევროკავშირის ორ ინდუსტრიულ ძალაში გერმანიასა და იტალიაში მოთხოვნის დაცემამ 21%-ს გადააჭარბა. ბრიტანეთმა, ნოემბერში უფრო მოკრძალებულად შემცირდა მოხმარება – 19%-ით.
როგორ გააკეთეს ეს? ნებაყოფლობით თუ იძლებით?
ევროპაში გაზის მოთხოვნის 40%-მდე ადამიანებზე მოდის, ისინი ათბობენ გაზს, ათბობენ წყალს და ამზადებენ საკვებს. დაახლოებით 30%-ს ინდუსტრია მოიხმარს.
მრეწველობაში მოთხოვნა ძირითადად ძალდატანებით მცირდება, მოსახლეობაში კი ძირითადად ნებაყოფლობით, ვინაიდან სუბსიდიები ადამიანებისთვის შეუდარებლად მაღალია, ვიდრე ქარხნებსა და ბიზნესებზე, ფასები კი დაბალი.
უპირველეს ყოვლისა, ენერგოინტენსიურ მრეწველობას, რომელიც შეადგენს გაზზე სამრეწველო მოთხოვნის ნახევარზე ცოტა მეტს, ფულის დაზოგვა მოუწია: მეტალურგიულ და ცემენტის ქარხნებს, მინის და კერამიკის, სასუქების და სხვა ნავთობქიმიკატების მწარმოებლებს.
თუ სიტუაცია არ გაუმჯობესდება, მოთხოვნის დროებითი კლება საფრთხეს უქმნის და ძირს უთხრის ევროკავშირის ინდუსტრიულ ბაზას. ზოგიერთი კომპანია გადავა სხვა ქვეყნებში, მაგალითად, აშშ–ში, სადაც ნავთობი და გაზი უხვად იწარმოება, რაც ნიშნავს, რომ ენერგომომარაგება უფრო იაფი, ხელმისაწვდომი და საიმედოა.
ნაკლებად ენერგო ინტენსიური ბიზნესი და საჯარო სექტორი უფრო ადვილი არჩევანია. დამამშვიდებელი რეგულაციები, განახლებადი ენერგია ან უბრალოდ ჩვევების დარღვევა მათ საშუალებას მისცემს შეამცირონ მოხმარება.
მშვენიერია ცენტრალურ მოედანზე მერიის ან შადრევანის განათება, სასიამოვნოა კარგად გახურებულ ბიბლიოთეკაში ან ოფისში ჯდომა, სასიამოვნოა ღამის ფანჯრებზე ყურება. მაგრამ როგორც ამ შემოდგომაზე გაირკვა, ევროპაში ომის დასასრულებლად, ევროპელები მზად არიან უარი თქვან ყველა ამ ენერგიის მომხმარებელ ჩვევებზე.
საფრანგეთში, ესპანეთსა და სხვა ქვეყნებში დახურული მაღაზიების განათება და კარების გახსნა დღის განმავლობაში, როდესაც გათბობა ან კონდიციონერი ჩართულია, აკრძალულია. ქუჩების განათება ჩამქრალია, საზოგადოებრივ შენობებში არაუმეტეს +19°C, შემდეგ კი მხოლოდ დღისით, ტუალეტებში ცხელი წყალი არ არის.
გარდაცვლილებიც კი ეხმარებიან რუსულ გაზზე დამოკიდებულების შემცირების საერთო საქმეს.
გერმანულმა კრემატორიუმებმა შემოგვთავაზეს საკუთარი გეგმა – როგორ დავწვათ ამდენივე დაღუპულები გაზის 80%-იანი დაზოგვით. გამორთეთ ღუმელების ნაწილი, გადაიტანეთ სხვები მრგვალი საათის რეჟიმში და შეამცირეთ ტემპერატურა 750 ° –მდე 850 ° –დან.
ამ ყველაფერს მხოლოდ ხელისუფლების ნებართვა სჭირდება, – ამბობს Reuters თან გერმანიის კრემატორიუმების კავშირის ხელმძღვანელი, სვენდ–იორკ სობოლევსკი
Reuters მოჰყავს ენერგიის მოხმარების ოპტიმიზაციის კიდევ ერთ მაგალითი, სააგენტოს ცნობით, როერმონდის ეპარქიამ, ენერგეტიკული კრიზისის ფონზე, ნიდერლანდების რომის კათოლიკური ეკლესიის სამას მღვდელმსახურს ნება დართო, გამოტოვონ მესა 1 ან 2 მესა ფულის დაზოგვის მიზნით.
მოსახლეობა ჯერ არ არის ვალდებული დაზოგოს და არც სთავაზობენ – მხოლოდ ურჩევენ. და ეს არ არის ყველასთვის. მაგალითად, დიდ ბრიტანეთში წინა მთავრობამ უარი თქვა სოციალური სარეკლამო კამპანიის გადახდაზე და მხოლოდ პრემიერის შეცვლის შემდეგ დათანხმდა ბრიტანელებს ფოსტით გაეგზავნა წერილები ენერგიის დაზოგვის გზებისა და სარგებელის შესახებ.
ინდუსტრიის ექსპერტების აზრით, ბრიტანულ სახლებში ტემპერატურის მხოლოდ 1°C-ით შემცირება დაზოგავს გაზის 7%-მდე. მსგავსი ღონისძიება აქტუალურია ევროპის მრავალი მსხვილი ეკონომიკისთვის, სადაც ისინი ძირითადად გაზს მოიხმარენ – პირველ რიგში იტალიისთვის, ნიდერლანდებისთვის და გერმანიისთვის.
“პირველი ცივი შემოწმება“
ამიტომ, არა მრეწველობა, არამედ ხალხი – ევროპის ერთადერთი იმედი რუსულ გაზზე დამოკიდებულების შესამცირებლად.
ახლა მოსახლეობას მხარს უჭერს სუბსიდიები და გაზის ტარიფის შეზღუდვა. ამის გამო ბევრი ვერ ხედავს დაზოგვის აუცილებლობას.
„ბევრი ქვეყანა ჯერ კიდევ შეცდომით სუბსიდირებს ენერგიის მოხმარებას, სადაც მოთხოვნის შემცირებაა საჭირო. ეს მიდგომა სავსეა რისკებით. თუ სახელმწიფო მხარდაჭერა შემცირდება, ბაზრის ნდობა შეირყევა, რუსეთის წინააღმდეგ სანქციების დაწესება უფრო რთული გახდება. და ემისიების განეიტრალება უფრო ძვირი დაჯდება“. – ამბობს ევროკომისარი ტიმერმანსი.
მოთხოვნის შემცირება განსაკუთრებით აქტუალურია, რადგან დანარჩენი ოთხი ფაქტორი, რამაც საშუალება მისცა ევროპას უმტკივნეულოდ გადარჩენილიყო გათბობის სეზონის დასაწყისიდან, მიუხედავად რუსეთიდან იმპორტის 80%-ით შემცირებისა, შესაძლოა მალე გაფუჭდეს.
1) რუსეთი კვლავ აწვდის გაზს ევროპას, მაგრამ მას შეუძლია ნებისმიერ დროს ონკანი მთლიანად გამორთოს. ევროკავშირი გვპირდება, რომ საახალწლოდ დაამტკიცებს გაზის ფასის ზღვრულ ზღვარს, პუტინი კი უკვე პირობა დადო, რომ გამორთავს ყველას, ვინც ამას მოაწერს ხელს.
2) გაზის საწყობები მომდევნო გათბობის სეზონისთვის არ შეივსება 95%-ით, როგორც წელს, არამედ მხოლოდ 65%-ით, აღიარებენ ICIS-ის ანალიტიკოსები. მთავარი მიზეზი კრემლის მიერ გაზის სავარაუდო ბლოკადაა.
3) სუბსიდიები ხალხისა და ბიზნესისთვის მიმდინარე მოცულობით გამორიცხულია. პირველ რიგში, ისინი მხარს უჭერენ მოთხოვნას და არ აძლევენ მოხმარების შემცირების საშუალებას. მეორეც, მათ უბრალოდ არ აქვთ საკმარისი საჯარო ფული. ფულის დაზოგვის მიზნით, ხელისუფლება, რა თქმა უნდა, გადადის მხოლოდ ყველაზე ღარიბი და ყველაზე დაუცველი მოქალაქეების სუბსიდირებაზე. ბონუსების ფესტივალი დასრულდა.
4) თბილმა შემოდგომამ ადგილი დაუთმო ცივ ზამთარს. ჩრდილოეთ ევროპა უჩვეულოდ ცივ დეკემბერს განიცდის. გაზის მოხმარება გერმანიაში, ადგილობრივი მარეგულირებლის ცნობით, გასული კვირის განმავლობაში 14%-ით გაიზარდა. დანაზოგები ხუთწლიან საშუალო მაჩვენებელთან შედარებით ჯერ კიდევ არსებითია და დაახლოებით 13%, მაგრამ დაბალია, ვიდრე ნოემბერში 23% და ოქტომბერში 26%.
“ევროკავშირსა და ბრიტანეთში გაზის მოთხოვნა 6 დეკემბრის კვირაში 10%-ით შემცირდა ხუთწლიან საშუალო მაჩვენებელთან შედარებით. ნოემბერში ეს იყო 22%, ოქტომბერში – 24%, სექტემბერში – 12%,” – წერს ტომ მარზეკი მანსერი, ICIS-ის გაზის ანალიტიკოსების ხელმძღვანელი.
“კეთილი იყოს თქვენი მობრძანება პირველ ცივ ტესტზე.”
სტატია მომზადებულია BBC-ზე დაყრდნობით
ავტორი
