_ ასეთია ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ლიხაურის არაერთი მცხოვრების აზრი, რომლებსაც აქ ორი დღის განმავლობაში ვხვდებოდით.
_ სოციალური დახმარების თხოვნით დაწერ განცხადებას? უფრო და უფრო მაღალი ქულა მოგივა. სამსახურს მოითხოვ? ძველებურად ისევ “ჩაწყობა” და კაცი გჭირდება. ამათ რომ ჰკითხო, ვითომ არაა ფული და ნაცნობობა. ხმას ამოიღებ და უკმაყოფილებას გამოხატავ გამწარებული ადამიანი? დამთავრდა შენი საქმე, აკრული გაქვს იარლიყები: “ოპოზიციონერია,” “ოპოზიციონერთა კუთხეა”, “ოპოზიციური სოფელია”… ასე გვამკობენ ჩვენი ხელისუფალნი. არ უხარიათ, თუ გლეხიკაცი პირდაპირ, ილიას არ იყოს, ფერუმარილის გარეშე, ეუბნება სათქმელს? რომელი ტერორისტები ან ჯაშუშები ჩვენ ვართ, რომ მართალი სიტყვის თქმით საფრთხე შევუქმნათ საკუთარ თავს ან ქვეყანას? _ გულს იოხებენ ჩვენთან მოსაუბრე ლიხაურელები და განსაკუთრებით ხვნა-თესვის გამო სწუხან, რადგან, მათივე თქმით, სოფელში თითქმის ვერ ნახავთ ოჯახს, რომელსაც ნისიის გარეშე შეეძლოს სიმინდის დათესვა.
ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის სოფელი ლიხაური სახელოვანი ისტორიის მქონე მრავალრიცხოვანი სოფელია. მის ჭირ-ვარამზე სრულყოფილად სასაუბროდ, ის ორი დღე, რომლის განმავლობაშიც აქაურებს შევხვდით, სრულყოფილად ვერ ასახავს ლიხაურელთა ყოფას, მაგრამ ზოგადი სურათის შესაქმნელად კმარა. ახლა სოფელში ხვნა-თესვისთვის ფაცი-ფუცია და ყველგან ერთი და იგივე ისმის: “ნისიად პენსიამდე”, “ნისიად თხილობამდე”, “ნისიად შემოდგომამდე”. 30-ლარიანი ვაუჩერი, რომლის დარიგებაც მოსახლეობისთვის ნახევარი წლით ადრე მოხდა, მათ გაჭირვებას ვერ შველის, რადგან ვიდრე ნაღდი ანგარიშსწორების დრო დადგა, საწვავის ფასი თითქმის 50 თეთრით გაიზარდა: _ ასეთი თაღლითური დამოკიდებულება საკუთარი ხალხის მიმართ ხელისუფლებას არ უნდა ჰქონდეს _ რას შველის ეს ვაუჩერი, 1000 კვმ საყანე ფართობზე ხვნა-თესვის ხარჯსაც ვერ დაფარავს სრულად, _ გვეუბნებიან აქაურები.
ლიხაურელებს ძირითადი სახნავ-სათესი ფართობი _ 120 ჰა, ლეკიანში, ჩოლოქთან ახლოს, შკერიათად წოდებულ ტერიტორიაზე აქვთ.
_ თუმცა, ჯერ იქ არავინ წასულა, იმდენად ძვირია ხვნა-თესვის საფასური, წელს ჩოლოქთან, ალბათ, ბევრი ვერ დათესავს ყანას, _ ამბობს ლიხაურელი შოთა სალუქვაძე, _ იქ ზოგს 2 000 მეტრი აქვს, ზოგსაც _ 5 000. რას ვიზამთ 30-ლარიანი ვაუჩერით? ვერ იტყვი, რომ ამხელა სოფელში ვინმე კარგად ცხოვრობს _ ერთი ოჯახი არ იქნება, ყანა ნისიის გარეშე დათესოს. საწვავის გაძვირებასთან ერთად, ტრაქტორისტებმაც მოუმატეს ფასს, მათაც რა ჰქნან? ძველი ტრაქტორები ჰყავთ და სულ ფუჭდება. ჩვენთან 1 000 კვმ საყანე ფართობის დახვნა 35-40 ლარი ღირს, ჩოლოქთან მდებარე ფართობში კი 45 ლარს ამბობენ… იქ ბევრი ვერ დათესავს წელს.
მერაბ გირკელიძე ერთნაირად წუხს უმუშევრობასა და გაჭიანურებულ ხვნა-თესვაზეც: _ ეს ახალგაზრდები რომ უმუშევრები არიან, გულს მიკლავს. ჩემი ერთი შვილი მუშაობს, მეორე სახლში ზის. ასი კაციდან რომ ათიც არ მუშაობს, ეს ახალი ამბავი არაა. ხვნა-თესვა გვიანდება, ამინდიც გაჭირვეულდა _ თუ წვიმა არ მოვიდა, გაძნელდება დახვნა. ხელზე ფული არავის აქვს, ნისიად ხნავენ. სამუშაო რომ იყოს, ყანის დახვნა ვის გაუჭირდებოდა? ყოველ წელს ასეა, საქმე წინ არ მიდის.
ჩვენმა ლიხაურელმა რესპონდენტებმა ახალჩამოყვანილ ტრაქტორებზეც ისაუბრეს, რომლებიც ნაკლებ საწვავს მოიხმარენ, სწრაფად და შეფერხების გარეშე ხნავენ: _ თუმცა, შპს “მექანიზატორში” ნისიად ვერავის გაეკარები, ადგილზე უნდა გადაიხადო და თან, ერთი თვე მაინც მოცლა არ ექნებათო, უთქვამთ. სულ ოთხი ტრაქტორია და რამდენს გაწვდება? ტელევიზორში კი მოგორავს და მოგორავს იმდენი ტრაქტორები, თვლა არ აქვს. შარშან, თურმე, ლიხაურშიც მოუყვანიათ ერთი ახალი ტრაქტორი, ამიერიდან სოფლის იქნებაო, უთქვამთ და ოცი დღეც მდგარა ტრაქტორისტ ლევან გორდელაძის ოჯახში, მერე კი, როგორც მოიყვანეს, ისე წაუყვანიათ უკან, _ ამ ინფორმაციის მომწოდებელმა ვინაობის გამხელა არ ისურვა და მითითებულ ოჯახს მის გარეშე ვეწვიეთ.
_ ახალი ტრაქტორი მართლაც იდგა ჩემს ეზოში, ალბათ, 20 დღით, მაგრამ ეს არ იყო სოფლის. მე ვმუშაობდი იმ ორგანიზაციაში და ისე წამოვიყვანე სახლში. სოფლისთვის არ მოუციათ, _ ამბობს ლევან გორდელაძე.
კითხვაზე, იყო თუ არა საუბარი, რომ ის ახალი ტრაქტორი სოფელ ლიხაურისთვის იყო გამოგზავნილი, გორდელაძემ ისევ უარყოფითი პასუხი გაგვცა, თუმცა, საუბარში მისი მამა ბატონი ანზორი ჩაერთო: _ ადრე კი ითქვა, სოფლის იქნებაო, თუმცა, მერე რაღაც გაერთიანება მოხდა და წაიყვანეს. საერთოდ, წელს დახვნა-დათესვა შედარებით ძვირია, მაგრამ ტრაქტორისტებიც ხომ ჩვენი მეზობლები და ადამიანები არიან. მე ცოტა რაღაც გამეგება ხელობისა და ხშირად მაკითხავენ გასაკეთებლად. ძველი ტექნიკაა და სულ ფუჭდება, ბევრი ზეთი სჭირდება, ამორტიზირებულია ეს ტრაქტორები და ცალმხრივად ნუ ვიტყვით, რაც შეუძლიათ, ხელს უწყობენ ხალხს, რომ ნისიად დაუხნან. ერთი სიტყვით, ხარჯიანია ეს ძველი ტრაქტორები, რომლების ახლა საკუთრებაში გადასცეს ცალკეულ პირებს.
_ რად გინდა ჩემი გვარი და სახელი? მე არ მერქვას, ნეტავ, რაც მქვია! დახმარებას არ მაძლევენ და პოლისს, ჩემი რძალი მუშაობს, რაღაც 40 ლარს იღებს და ვინ ვარ, რომ გითხრათ, იმასაც გამომიგდებენ იქედან. დავრჩებით მერე ერთი ტომარა პურის ფქვილის გარეშე, _ გვითხრა ერთმა ქალბატონმა.
ტრაქტორისტი გივი შავიშვილი იმ დროს შეგვხვდა, როცა საყანე ფართობში მიდიოდა. მასთან გასაუბრება არ გაგვჭირვებია, ტრაქტორი გააჩერა და ხვნა-თესვის პრობლემებზე გვესაუბრა: _ მე 30 ლარს ვითხოვ 1000 კვმ საყანე ფართობის დახვნაში. ლიხაურში ექვსი ტრაქტორი მუშაობს სულ და ასე ვიცი, ყველა ამ ფასში ურიგდება მოსახლეობას. აბა, რა ვქნათ? თან ყველა ნისიაა, ხომ არ გგონიათ, ვინმეს ხელზე ფული აქვს? თხილის იმედად გვპირდებიან ვალის გადახდას, ზოგსაც პენსია ეიმედება. შენ ის თქვი, თხილის მოსავალი თუ არ იქნა! ყველაფერი ძვირია და უფრო ნაკლებად როგორ უნდა ვიმუშაოთ?
ლიხაურელთა შორის, სოციალურად დაუცველი და ინვალიდიც ბევრია, რომელთაც მრავალი პრობლემა აწუხებთ და საკმაო მორიდებით გამოთქვამენ საწუხარს.
თეა ბურჭულაძე 32 წლის, შეზღუდული შესაძლებლობის პირია _ აქვს ცერებრალური დამბლა. დედა, ნანი ბურჭულაძე ამბობს, რომ ხელისუფლებამ ერთჯერადი დახმარება გაუწია, პენსიასაც იღებს 100 ლარის რაოდენობით, თუმცა, პოლისის გამოყენებას ვერ ახერხებენ: _ ამ ზამთარში თეას შეტევითი ტკივილი ჰქონდა, ძლივს ჩავიყვანეთ საავადმყოფოში და იქ მთელი ამბავი დაგვჭირდა, რომ მოეხედათ. პოლისს ზედაც არ შეხედეს, მერე დარეკვით და ვიღაცის ჩარევით მოვაგვარეთ საქმე. ეტლიც არ აქვს ნორმალური, 32 წლისაა და ერთხელ თბილისში შემოწირული ეტლი აჩუქეს. მერე დიდი დრო გავიდა და საკმაოდ დაზიანდა, შეფერხებით მოძრაობს, ჩემი შვილისთვის ეტლი უმთავრესი რამ არის, რომ გადაადგილდეს თავისუფლად. რა ვქნა, თხოვნაც მერიდება და ვინმესთან მისვლაც, _ ამბობს ქალბატონი ნანი.
“გურია ნიუსი” გურიის ინვალიდთა ასოციაციის მენეჯერს, კუკური ლომაძეს დაუკავშირდა და თეა ბურჭულაძის მდგომარეობის შესახებ ესაუბრა. ბატონი კუკურის განცხადებით, მშობელმა საჭირო დოკუმენტაციით უნდა მიმართოს ასოციაციას, აიყვანენ აღრიცხვაზე და მალე მიიღებს ახალ ეტლს.
სოფელ ლიხაურში მცხოვრები სამამულო ომის მონაწილე ერთადერთი ქალბატონი, 90 წლის ქეთევან მელუა-დობორჯგინიძე 18 წლის ასაკში უკვე ფრონტზე იყო და ომის დამთავრებამდე ასეულობით კილომეტრი ფეხით განვლო რუსეთის, უკრაინის თუ ბელორუსიის ტრამალებზე. წიგნს სათვალის გარეშე კითხულობს, გაზეთს და ჟურნალს არ დატოვებს გადაუთვალიერებელს. ყველაზე ძალიან ის განიცადა, რომ გამარჯვების დღის ზეიმზე არავის გახსენებია: _ შარშან გამომიგზავნა მიშამ 200 ლარი, მადლობელი ვარ, მაგრამ წელს არ გავახსენდი არავის. ალბათ, მკვდარი ვგონივარ მაგათ, სოციალური დახმარებაც უბოდიშოდ მომიხსნეს, მიუტან ამბავს? მადლობელი ვარ, რომ მომიხსენით,-თქო, _ კეთილ ღიმილს ირონიას ატანს ქალბატონი ქეთევანი. ომის დღიურები, მშვენიერი კალიგრაფიით და ზუსტი ქრონოლოგიით აქვს შედგენილი, სად, როდის და რა ხანგრძლივობით იმყოფებოდა; _ მე მედდა ვიყავი, უმეტესად საკვების კონტროლი მევალებოდა. ჯერ მე უნდა გამესინჯა საჭმელი _ ასეთი იყო ფრონტის კანონი. ისე, ბევრს ახლა შინ არ აქვს ისეთი სამჯერადი საკვები, მაშინ ომში რომ აჭმევდა სტალინი ხალხს! _ ნიშნისგებით ამბობს ფრონტგამოვლილი ქალბატონი. მას უკვე შვილთაშვილის შვილები ჰყავს, ერთი ახლა შეეძინათ და როგორც მის ოჯახში ამბობენ, საკეისრო კვეთაში 1 200 ლარი აქვთ გადასახადი, თუმცა, ფული არ აქვთ და არ იციან, პატარა გიორგის სანამ ამყოფებენ საავადმყოფოში.
ამავე ოჯახის წევრი, ქალბატონ ქეთევანის რძალი, ნაირა დობორჯგინიძე საგონებელშია ჩავარდნილი: _ დახმარება და პოლისი მოგვიხსნეს, მრცხვენია თქმა, მაგრამ ამ მოხუცის პენსიის შემყურე ვართ. რძალმა საკეისრო კვეთით იმშობიარა. მრცხვენია საავადმყოფოში მისვლა _ ღმერთმა მაჩუქა პატარა გიორგი, იქ კი საყიდელი მყავს. ახლა პასპორტს დავტოვებთ, ალბათ, მაგრამ საიდან ვიშოვო ამდენი ფული? ნუთუ უფასო მშობიარობა არ უნდა იყოს ასეთი დემოგრაფიული მაჩვენებლის მქონე ქვეყანაში?
უკან დაბრუნებისას, ლიხაურის ცენტრში თავმოყრილ ახალგაზრდა და საშუალო ასაკის მამაკაცებს გავესაუბრეთ, რომელთაგან ერთი ამავე სოფლის რწმუნებული აღმოჩნდა.
_ ბატონო სოსო, სოფელში ბევრს საუბრობენ ხვნა-თესვის პრობლემებზე, ხალხს 1000 კვადრატული მეტრის ფართობის 35-40 ლარად დახვნა ძვირად მიაჩნია.
_ დახვნა ტრაქტორისტის საქმეა, მე ვერ ვეტყვი, უნდა დახნავს, უნდა ჴ არა! რა ქნას, ნისიად ხნავს.
_ ძალიან ბევრს საუბრობენ გაჭირვებაზე, უმუშევრობაზე, წყალი, გზა და გაზი სანახევროდაც არ გვაქვსო, _ ამბობენ.
_ ერთბაშად მოსკოვი არ აშენებულა(?!) და გზა კეთდება, ვერ ხედავთ? გამორთე მაი აპარატი, მე გეუბნებით პეტრეს და თქვენ წერთ პავლეს(?).
_ ჩართულიც იმიტომაა, რომ რასაც ამბობ, იმას წერს. რამდენი უმუშევარია თქვენს 1000-კომლიან სოფელში, თუ დაგითვლიათ? ხალხი უკმაყოფილოა, ბევრია სოციალურად დაუცველი.
_ გათიშე ეგ, ნელ-ნელა კეთდება ყველაფერი. მე ვარ, პირადად, კმაყოფილი და ხალხი არის თუ არა კმაყოფილი, შენ ჰკითხე(?).
_ რომ ვკითხე, იმიტომ გეუბნებით. ხელფასი რამდენი გაქვთ, ბატონო სოსო?
_ შენ რამდენი გაქვს?
_ კითხვას მე გისვამთ საჯარო მოხელეს.
_ 560 ლარი.
_ კი იქნებით კმაყოფილი, იცით, თქვენ ასე ახალგაზრდას გაქვთ ასეთი ხელფასი, თქვენი თანატოლების 80% კი ამ ქვეყანაში და თქვენს სოფელშიც უმუშევარია. ეს არ გაწუხებთ?
_ მე არ დამითვლია, რა გინდათ თქვენ!
ასე შეწყდა ჩვენი საუბარი ლიხაურის გამგებელთან. რა თქმა უნდა, ჩვენ კვლავ ვეწვევით ამ სოფელს. ახლა აქ გზის საფარის დაგება დაიწყეს. მოასფალტება სოფლის ცენტრამდეა დაგეგმილი, თუმცა, ნიაბაურის უბნის მცხოვრებლები სერიოზულ უკმაყოფილებას გამოთქვამენ, ამხელა ტექნიკა რაკი დაიძრა, ჩვენი დაფლეთილი გზებიც გააკეთონო.
