საქართველოს საპარლამენტო არჩევნების პირველადი შედეგების გამოქვეყნებისთანავე აქტიურად დაიწყო მსჯელობა იმაზე, თუ ვინ იქნება ახლადარჩეული პარლამენტის თავმჯდომარე. დასახელდა რამდენიმე კანდიდატურაც, მათ შორის, „ქართული ოცნების“ ახალი სახეები – ირაკლი კობახიძე და თამარ ჩუგოშვილი, თუმცა, მმართველი პარტიის პოლიტსაბჭოს აღნიშნულთან დაკავშირებით არ უმსჯელია.
ვის აქვს შანსი პარლამენტის თავმჯდომარე გახდეს, რატომ არის მნიშვნელოვანი თავმჯდომარეობის კანდიდატს კარგი ურთიერთობა ჰქონდეს ბიძინა ივანიშვილთან და რამდენად არის მოსალოდნელი ახლადარჩეულ პარლამენტს ოპოზიციური პარტიის წარმომადგენელი თავმჯდომარე ჰყავდეს, _ ამ საკითხზე „გურია ნიუსი“ პოლიტოლოგებს ესაუბრა.
პოლიტილოგი სოსო ცისკარიშვილი ამბობს, რომ „მას შემდეგ, რაც ჩვენ დავკარგეთ მსოფლიოში ერთ-ერთი საუკეთესო სპიკერი დავით უსუფაშვილი, ნებისმიერი კანდიდატი ამ თანამდებობაზე დაწუნებული იქნება“.
„ უპირველეს ყოვლისა, სასურველია, რომ ჩვენი ქვეყნის კადრებთუხუცესმა გაგვაგებინოს, რა კრიტერიუმით შეირჩევა ამ თანამდებობაზე მის მიერ დაფუძნებული პარტიის წევრი. თუ ვნახავთ, რომ ეს ადამიანი არ არის იურისტი, არა აქვს საპარლამენტო საქმიანობის გამოცდილება, მაშინ შეიძლება ვიფიქროთ, რომ კანდიდატი წარჩინებული „ბიძინოლოგიურ მეცნიერებათა დოქტორია“. რაიმე პირადი სიჯიუტის შემთხვევაში ჩვენ დავკარგავთ იმ ავტორიტეტს, რომელიც გასული ვადის მქონე პარლამენტს გააჩნდა არა მხოლოდ ევროპულ სივრცეში“, _ აღნიშნა „გურია ნიუსთან“ საუბრისას ცისკარიშვილმა.
კითხვაზე: რამდენად არის შესაძლებელი, რომ თამარ ჩუგოშვილმა ან ირაკლი კობახიძემ დაიჭიროს აღნიშნული თანამდებობა, ცისკარიშვილი გვპასუხობს:
„პარალელები შეიძლება უამრავი გაივლოს, მაგრამ როდესაც სტუდენტი უნივერსიტეტში აბარებს, ის საქმიანობას რექტორის თანამდებობიდან არ იწყებს. თქვენს მიერ დასახელებული პირები სწორედ ასეთ პარალელს აღძრავს“, _ ამბობს ცისკარიშვილი.
რაც შეეხება მის მოსაზრებას, ვინ შეიძლება იყოს ყველაზე მისაღები პარლამენტის თავმჯდომარე, ცისკარიშვილი აცხადებს:
„სამწუხაროდ, არ მაქვს წარმატებული „მეოცნებეების“ სია. ასეთი შეიძლება 100-ზე მეტიც იყოს. არ არის მაინცდამაინც წარმატების მიმანიშნებელი, რომ რომელიმე სხვა პარტიიდან ისესხონ სპეკერი, მაგრამ კონკრეტული ადამიანის დასახელება გამიჭირდება. გარდა ამისა, დაველოდები საჯარო იქნება თუ არა ჩვენი ქვეყნის ერთი რიგითი მოქალაქის მიერ კრიტერიუმების საჯაროდ დაფიქსირება ამ თანამდებობის დასაკავებლად“, _ ამბობს ცისკარიშვილი.
რაც შეეხება იმას, რამდენად რეალისტურია ეს თანამდებობა ოპოზიციური პარტიის წარმომადგენელმა დაიკავოს, ცისკარიშვილი აცხადებს, რომ „ამ საკითხზე „ქართული ოცნების“ ლიდერებმა უნდა იმსჯელონ, თუ მათ სურთ წარმატებული წლები ჰქონდეთ წინ საპარლამენტო საქმიანობისას“.
„ამ შემთხვევაში შესაძლოა ეს ისევ დავით ბაქრაძე იყოს. გამოცდილება არსებობს, ტერმინოლოგია დახვეწილი აქვს, ბილწსიტყვაობა მისთვის უცხო ხილია. ეს იქნება ყველაზე მოულოდნელი ნაბიჯი არა მხოლოდ ქართული პარლამენტარიზმის ისტორიაში. ამიტომ ჩავთვალოთ ეს ასევე ოცნებად, ოღონდ არა მეოცნებეების, არამედ “ნაციონალისტებისა“, რაც ნაკლებად დასაშვებია; მაგრამ თუ წარმატებულ პარტიას აქვს სრული საფუძველი იამაყონ წარმატებით და არ ეშინიათ რაიმე კონტრნაბიჯების გადადგმის უმცირესობაში მყოფი პარტიისკენ, არ გამოვრიცხავ, ვიცე–სპიკერი მაინც აღმოჩნდეს დავით ბაქრაძე, რომელიც უნებლიედ გარკვეული გამოცდილების გამზიარებელი უფრო იქნება ახალბედა გამოუცდელი „მეოცნებე“ სპიკერისათვის“, _ ამბობს ცისკარიშვილი.
„ქართული ოცნების“ ახალი სახეების პარლამენტის თავმჯდომარედ დანიშვნას გამორიცხავს პოლიტიკის მეცნიერებათა აკადემიური დოქტორი, პროფესორი კორნელი კაკაჩიაც.
„გურია ნიუსთან“ საუბრისას კაკაჩია ამბობს, რომ ყველაზე მისაღები ამ თანამდებობაზე გიორგი ვოლსკის, კახი კალაძისა და გიორგი კვირიკაშვილის მსგავსი პირი იქნება.
„თამარ ჩუგოშვილის და ირაკლი კობახიძის კანდიდატურების დასახელება პარლამენტის თავმჯდომარედ აბსოლუტურად გამორიცხულია. პირველ რიგში იმიტომ, რომ ისინი ახალგაზრდები არიან და ერთ-ერთი მათგანი ახალი სახეც არის. „ქართული ოცნება“ კი არ არის მონოლითური ჯგუფი და საკმაოდ განსხვავებული მოსაზრებებია, როგორც ფასეულობებში, ასევე იდეოლოგიურ ჭრილში. რეალურად, „ქართული ოცნება“, როგორც პარტია ჯერ კიდევ ჩამოყალიბების პროცესშია, რაც არ უნდა ირონიული და გასაკვირი იყოს. ამ სიტუაციაში პარლამენტის თავმჯდომარის პოსტს არავინ არ ანდობს ახალგაზრდა ადამიანს, მით უმეტეს, ახალ სახეს.
უფრო მოსალოდნელია რომ ძველი კადრებიდან აარჩიონ თავმჯდომარე. მაგალითად, გია ვოლსკის მსგავსი პიროვნება. არის ძველი კადრი, პირადად ბიძინა ივანიშვილის ნდობა აქვს. ასევე, დავით საგანელიძის ტიპის პიროვნებაც. მაგალითად, თუ კახი კალაძე უარს იტყოდა აღმასრულებელ ხელისუფლებაში ყოფნაზე, შეიძლებოდა ამ ვარიანტისთვის განგვეხილა. ის აკმაყოფილებს ზუსტად ამ კრიტერიუმებს. არის ბიძინა ივანიშვილთან დაახლოებული პირი, არის ამბიციური და აქვს სურვილი გახდეს საერთო ეროვნული ლიდერი. ასევე, ძალიან კარგი იქნებოდა, გიორგი კვირიკაშვილის მსგავსი პიროვნება პარლამენტის თავმჯდომარედ“, _ აღნიშნავს კაკაჩია.
რაც შეეხება ოპოზიციურ პარტიის წარმომადგენლის დასახელებას პარლამენტის თავმჯდომარედ, კაკაჩიას აზრით, ესეც თითქმის გამორიცხულია.
„გამომდინარე იმ რიტორიკიდან, რომელიც ოპოზიციური პარტიების მიმართ ისმის. ნამდვილად ვიცი, რომ „პატრიოტთა ალიანსიდან“ არავის დაასახელებენ“, _ ამბობს პოლიტოლოგი.
კაკაჩიას თქმით, მმართველი პარტია პარლამენტში ლიდერის შერჩევაშიც შეზღუდული იქნება, რადგან, 20-30 ადამიანი პარლამენტში გასული კანდიდატებიდან აღმასრულებელ ხელისუფლებაში წავა.
„სიის პირველი ოცეული პარლამენტს გამოაკლდება. რაც დარჩება, იქედან უნდა გამოარჩიონ კანდიდატი. რაც შეეხება ვიცე–სპიკერს, ამის პრობლემა ნაკლებად არსებობს. ალბათ, ერთ-ერთი ქალი იქნება ვიცე–სპიკერი, შესაძლოა, ისევ მანანა კობახიძე იყოს. 2 ვიცე–სპიკერი კი ოპოზიციური პარტიიდან აირჩეს. ალბათ, ეს იქნებოდა საუკეთესო გამოსავალი“, _ აღნიშნავს კაკაჩია.
შეგახსენებთ, რომ „კვირის პალიტრასთან“ ინტერვიუში თამარ ჩუგოშვილმა გავრცელებულ ინფორმაციაზე, რომ ის პარლამენტის თავმჯდომარედ მოიაზრება, განაცხადა: „ეს სწორი ფორმულირება არ არის და ამის საფუძველიც არ არსებობს“. თუმცა, მიუხედავად ამისა, ჩუგოშვილისა და „ქართული ოცნების“ აღმასრულებელი მდივნის, ირაკლი კობახიძის კანდიდატურების შესახებ აქტიური საუბრები მიმდინარეობს.
პარტიის ცალკეული წევრები, მათ შორის დეპუტატები გამოთქვამენ ვარაუდს, რომ მმართველი პარტია პარლამენტის თავმჯდომარედ სწორედ კობახიძეს წარადგენს, რომელსაც საარჩევნო სიაში მესამე ადგილი უკავია. ასევე, კობახიძის პარლამენტის თავმჯდომარეობას არ გამორიცხავს „თავისუფალი დემოკრატების“ ერთ-ერთი ლიდერი ნინო გოგუაძეც.
ამაში არაორმალურს ვერაფერს ხედავს გია ვოლსკიც, რომელიც აცხადებს, რომ ეს საკმაოდ სწორი გადაწყვეტილება იქნება, მაგრამ ამ თემაზე მსჯელობა არ მიმდინარეობს.
„შეიძლება კონსულტაციები უახლოეს პერიოდში დაიწყოს. უახლოეს პერიოდში პრემიერ-მინისტრის და პარტიის გენერალური მდივნის მოსაზრებები გვეცოდინება. მეც მექნება შესაძლებლობა კოლეგებს საკუთარი მოსაზრება გავუზიარო. ამ მოსაზრებების განხილვა “ქართულ ოცნების“ პოლიტსაბჭოს ფორმატში ჯერ არ მომხდარა“, _განუცხადა ვოლსკიმ „ინტერპრესნიუსს“.
ცნობისთვის, პარლამენტის რეგლამენტის მიხედვით, პარლამენტი პირველსავე სესიაზე, თავისი უფლებამოსილების ვადით, ფარული კენჭისყრით, პარლამენტის წევრთაგან ირჩევს პარლამენტის თავმჯდომარეს.
ამავე რეგლამენტის თანახმად, პარლამენტის თავმჯდომარის კანდიდატურის წარდგენის უფლება აქვთ უმრავლესობას, უმცირესობას, ფრაქციას, რომელიც არ არის გაერთიანებული უმრავლესობაში ან უმცირესობაში და პარლამენტის წევრთა ექვსკაციან ჯგუფს.
„პარლამენტის თავმჯდომარეობის კანდიდატების დასახელების შესახებ წერილობითი განცხადება წარედგინება პარლამენტის პლენარული სხდომის თავმჯდომარეს, რომელიც ადგენს კანდიდატთა ერთიან სიას დასახელების რიგითობის მიხედვით. კანდიდატთა დასახელების შემდეგ სხდომის თავმჯდომარე აქვეყნებს კანდიდატთა სიას და კანდიდატებისაგან ითხოვს თანხმობას, კენჭი იყარონ აღნიშნულ თანამდებობაზე.
პარლამენტის თავმჯდომარეობის კანდიდატს უფლება აქვს, ყოველგვარი ახსნა-განმარტების გარეშე მოხსნას თავისი კანდიდატურა.
პარლამენტის თავმჯდომარეობის კანდიდატს პარლამენტის პლენარულ სხდომაზე სიტყვით გამოსვლისათვის ეძლევა 20 წუთი და შესაბამისი დრო, რათა უპასუხოს დასმულ შეკითხვებს, რის შემდეგაც იწყება კამათი, რომელიც მიმდინარეობს კანონპროექტის პირველი მოსმენით განხილვისათვის დადგენილი წესით.
პარლამენტის თავმჯდომარის თანამდებობაზე არჩეულად ჩაითვლება კანდიდატი, რომელსაც მხარს დაუჭერს პარლამენტის სრული შემადგენლობის უმრავლესობა.
პარლამენტის თავმჯდომარის არჩევისას კენჭისყრა ფარულია. თუ არჩევნებში 1 ან 2 კანდიდატი მონაწილეობს, კენჭისყრა იმართება ელექტრონული სისტემით ერთდროულად (პირველად დასახელებულ კანდიდატს ხმა მიეცემა „მომხრე“ ღილაკით, მეორედ დასახელებულს – „წინააღმდეგი“ ღილაკით), ხოლო თუ არჩევნებში 2-ზე მეტი კანდიდატი მონაწილეობს, კენჭისყრა იმართება ბიულეტენებით“, _ აღნიშნულია პარლამენტის რეგლამენტში.
ამავე რეგლამენტის თანახმად, თუ პარლამენტის თავმჯდომარის არჩევნებში 1 კანდიდატი მონაწილეობდა და ვერ აირჩა, იმართება ხელახალი არჩევნები.
„თუ პარლამენტის თავმჯდომარის არჩევნებში 2 კანდიდატი მონაწილეობდა და ვერც ერთმა ვერ დააგროვა ხმების საჭირო რაოდენობა, იმ კანდიდატს, რომელმაც მეტი ხმა მიიღო, ხელახლა ეყრება კენჭი. თუ მან ამ შემთხვევაშიც ვერ დააგროვა ხმების საჭირო რაოდენობა, იმართება ხელახალი არჩევნები.
თუ პარლამენტის თავმჯდომარის არჩევნებში 2-ზე მეტი კანდიდატი მონაწილეობდა და ვერც ერთმა ვერ დააგროვა ხმების საჭირო რაოდენობა, იმართება არჩევნების მეორე ტური იმ 2 კანდიდატს შორის, რომლებმაც ყველაზე მეტი ხმა მიიღეს. თუ ვერც ერთმა ვერ დააგროვა ხმების საჭირო რაოდენობა, იმ კანდიდატს, რომელმაც მეტი ხმა მიიღო, ხელახლა ეყრება კენჭი. თუ მან ამ შემთხვევაშიც ვერ დააგროვა ხმების საჭირო რაოდენობა, იმართება ხელახალი არჩევნები. თუ არჩევნების მეორე ტურში გასულმა კანდიდატმა მოხსნა თავისი კანდიდატურა, მის ნაცვლად კენჭი ეყრება მიღებული ხმების რაოდენობის მიხედვით მომდევნო კანდიდატურას.
კენჭისყრის დროს ხმების თანაბრად გაყოფისას იმართება ხელახალი კენჭისყრა.
პარლამენტის თავმჯდომარეობის კანდიდატს უფლება აქვს, ყოველი კენჭისყრის წინ მოხსნას თავისი კანდიდატურა.
პარლამენტის თავმჯდომარეს უფლება აქვს, ყოველგვარი ახსნა-განმარტების გარეშე, საჯაროდ განაცხადოს გადადგომის შესახებ. აღნიშნულ ფაქტს პარლამენტი ცნობად იღებს უახლოეს პლენარულ სხდომაზე, რაც ფორმდება საოქმო ჩანაწერით.
პარლამენტის თავმჯდომარე გადამდგარად ითვლება ამის თაობაზე საჯაროდ განცხადების მომენტიდან“, _ აღნიშნულია პარლამენტის რეგლამენტში.
აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ საქართველოს კონსტიტუციის თანახმად, პარლამენტის თავმჯდომარის თანამდებობა არ შეიძლება ეკავოს საქართველოს იმ მოქალაქეს, რომელიც იმავდროულად უცხო ქვეყნის მოქალაქეა.
რაც შეეხება პარლამენტის თავმჯდომარის თანამდებობიდან გადაყენების საკითხს, რეგლამენტის თანახმად, პარლამენტის თავმჯდომარე შეიძლება გადააყენოს პარლამენტმა. პარლამენტის თავმჯდომარის გადაყენების საკითხი პარლამენტის წინაშე შეიძლება წერილობით დასვას პარლამენტის სრული შემადგენლობის არანაკლებ ერთმა მესამედმა.
„პარლამენტის თავმჯდომარის გადაყენების მოთხოვნა წერილობით უნდა იყოს მოტივირებული.
პარლამენტის თავმჯდომარის უფლებამოსილების ვადამდე შეწყვეტის შემთხვევაში პარლამენტი 10 დღის ვადაში, დადგენილი წესით ირჩევს ახალ პარლამენტის თავმჯდომარეს, ხოლო თუ საკითხის განხილვის პერიოდში პარლამენტის პლენარული სხდომები არ მიმდინარეობს ან თუ სესიის დამთავრებამდე დარჩენილია 10 დღეზე ნაკლები, საკითხი რიგგარეშე სხდომაზე ან რიგგარეშე სესიაზე განიხილება“, _ აღნიშნულია რეგლამენტში.
რაც შეეხება პარლამენტის ყოფილ წევრს და ამავდროულად თავმჯდომარეს, საქართველოს პარლამენტის რეგლამენტის თანახმად, უზრუნველყოფილია იმავე შრომის ანაზღაურებითა და სამუშაო პირობებით (სამუშაო ფართობი, სამდივნო, კავშირგაბმულობისა და სხვა ტექნიკური საშუალებები), რომლებითაც სარგებლობს მოქმედი პარლამენტის თავმჯდომარის მოადგილე.
გარდა ამისა, ყოფილ პარლამენტის თავმჯდომარეს ახალი მოწვევის პარლამენტის უფლებამოსილების ვადით ემსახურება სამსახურებრივი ავტომობილი და უზრუნველყოფილია სახელმწიფო დაცვით.
აღნიშნულთან დაკავშირებით ყველა ხარჯი ანაზღაურდება პარლამენტის ბიუჯეტიდან.
რაც შეეხება პარლამენტის თავმჯდომარის მოადგილეებს, რეგლამენტით დადგენილი წესით, პარლამენტის უფლებამოსილების ვადით, ფარული კენჭისყრით, პარლამენტის წევრთაგან, სიითი შემადგენლობის უმრავლესობით ირჩევა.
„თითო მოადგილე აირჩევა აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკიდან არჩეულ პარლამენტის წევრთაგან და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკიდან მაჟორიტარული წესით არჩეულ პარლამენტის წევრთაგან, ამ პარლამენტის წევრთა უმრავლესობის წარდგინებით;
პარლამენტის თავმჯდომარის პირველი მოადგილის კანდიდატურის წარდგენის უფლება აქვს პარლამენტის თავმჯდომარეს;
პარლამენტის თავმჯდომარის მოადგილის არა უმეტეს 3 კანდიდატურის წარდგენის უფლება აქვს უმრავლესობას;
პარლამენტის თავმჯდომარის მოადგილის თითო კანდიდატურის, მაგრამ არა უმეტეს 3-ისა, წარდგენის უფლება აქვთ იმ საარჩევნო სუბიექტების, რომლებმაც საპარლამენტო არჩევნებში ბარიერი გადალახეს, მიერ შექმნილ ფრაქციებს, რომლებიც გაერთიანებული არ არიან უმრავლესობაში.
პარლამენტის თავმჯდომარის მოადგილეობის კანდიდატის დასახელების შესახებ წერილობითი განცხადება წარედგინება პარლამენტის თავმჯდომარეს, რომელსაც საკითხი ამ რეგლამენტით დადგენილი წესით შეაქვს პარლამენტის უახლოესი პლენარული სხდომის დღის წესრიგში“, _ აღნიშნულია რეგლამენტში.
კონსტიტუციის თანახმად, პარლამენტის თავმჯდომარე უძღვება პარლამენტის მუშაობას, უზრუნველყოფს აზრის თავისუფალ გამოხატვას, ხელს აწერს პარლამენტის მიერ მიღებულ აქტებს, ასრულებს რეგლამენტით გათვალისწინებულ სხვა უფლებამოსილებებს.
პარლამენტის თავმჯდომარის მოადგილეები ასრულებენ თავმჯდომარის მოვალეობას მისივე დავალებით, თავმჯდომარის მიერ უფლებამოსილების განხორციელების შეუძლებლობისას ან თანამდებობიდან მისი გადაყენებისას.
პარლამენტის თავმჯდომარე რეგლამენტით გათვალისწინებული წესით ახორციელებს სრულ ადმინისტრაციულ ფუნქციებს პარლამენტის შენობაში.
ამავე თემაზე:
როდის ჩატარდება პარლამენტის პირველი სხდომა
