ეს სიახლე მათ არავისგან უსწავლიათ _ საკუთარი მრავალწლიანი შრომითა და დაკვირვებით, მთვარის მეთვალყურეობის ქვეშ შეიძინეს. ამიტომაც მიიჩნევენ, რომ მცენარის ენა უკეთ იციან, ვიდრე ადამიანის.
მზია და ლევან ჯაფარიძეები ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ წითელმთაში, ვარდების სიწითლით აელვარებულ კარ-მიდამოში შრომობენ, რომლის სამხრეთით ნაირგვარი ჩითილებით სავსე კვალ-სათბურების მწვანე ოაზისია. დღე-ღამეს ასწორებენ და ტიტანური შრომის ფასად მხოლოდ ლუკმა-პურის ფულს მოიპოვებენ, თუმცა, მართალი და გამრჯე კაცი ამითაც კმაყოფილია, საკუთარი მარჯვენით მოწეულის ნეტარება შინაგანად ავსებს და ყოველ სისხამს დამკლავებული და წელგამართული ეგებება, რათა წუთიც არ ჩაუვარდეს უშედეგოდ.
წელს, ხანგრძლივი ზამთრის შემდეგ, სათბურებიდან ნერგების გამოტანა-გაყიდვაც დაგვიანდა. ხალხში ხშირად ისმოდა, გაზაფხული არ გაგვიგია, პირდაპირ ზაფხულში გადავედით, სუსხის შემდეგ უცბად დაცხაო. თუმცა, როგორც ქალბატონი მზია ამბობს, მიუხედავად იმისა, რაც სასათბურე მეურნეობას ხელი მიჰყო, ასეთი მკაცრი და გრძელი ზამთარი არ ახსოვს, არც ასეთი კარგი და ხარისხიანი ნერგები ჰქონია. ამის “მიზეზი” კი ისევ ხანგრძლივი ზამთარი და მერე ერთბაშად დათბობა გახდა, რადგან ჩითილებს შესანიშნავი ვეგეტაციის პერიოდი დაუდგა: _ თუ ადრე სათბურში გამოყვანილი ნერგი ღია გრუნტში ჩარგვისას, ჰაერის შედარებით დაბალი ტემპერატურის გამო, ზრდას ანელებდა და ფოთლებიც შეუყვითლდებოდა ხოლმე, წელს სათბურიდან გამოტანილ ნერგს გარეთაც იგივე პირობები დახვდა და ზრდა-განვითარება წამითაც არ შეუნელებია. ამიტომაცაა ყველა ჩითილი ერთნაირი, ძლიერი და ადაპტაციაც არ უგრძვნია სათბურიდან გამოსვლის შემდეგ, _ ამბობს დიდი სათბურის დიასახლისი.
მისივე რჩევით, რაც შეიძლება ზოგ მეურნეს გამართლებულად არც მოეჩვენოს, გვალვაში ან უბრალოდ, მზიან ამინდში ჩითილის დარგვა უკეთესია, თუმცა, უმთავრესია ერთი _ წყალი შეუფერხებლად უნდა გქონდეს. როგორც გვიხსნის, მას ამის თქმის უფლებას მრავალგზის გამოცდილება აძლევს, რაც შემდეგში მდგომარეობს:
_ საერთოდ, მიჩნეულია ჩითილების წვიმის შემდეგ გადარგვა, თუმცა, თუ წყლის გამართული სისტემა გაქვთ და ამ მხრივ ხელი არასოდეს გეშლებათ, მშრალ ამინდში, თუნდაც, გვალვაში გადარგვა სჯობს. ასეთ დროს ნერგი ფრთხილად ირწყვება დღეში ერთხელ, თუ საჭიროა, ორჯერაც, გვალვის სიმძიმეს გააჩნია. როცა მცენარეს სითბო და წყალი უხვად აქვს, ის უნაკლოდ და სწრაფად ვითარდება. წვიმა კი, განსაკუთრებით, კოკისპირული, რაც გაზაფხულს ხშირად ახასიათებს, ჩითილს საკმაოდ ურყევს ფესვებს. წვიმას არც თუ იშვიათად ახლავს ქარი, რომელიც ისევ ჩითილს აზიანებს სინორჩის გამო. თუმცა, ადამიანი მუდამ იოლ გზას ეძებს და ელოდება მაინცდამაინც წვიმას, რომ დარგვა ერთი ამოსუნთქვით დაამთავროს. ბევრგან წყალიც არ აქვთ სამყოფი და ბუნებრივია, ასეთ ადგილებში წვიმის ლოდინში არიან, _ ამბობს ქალბატონი მზია.
მიუხედავად იმისა, რომ მას, ისევე როგორც აგრარულ ბაზარში გამოსულ ბევრ მეურნე ქალბატონს, შესანიშნავი ჩითილები ჰქონდათ გასაყიდად გამოტანილი, აღმოჩნდა, რომ კლიენტი ნაკლები იყო; _ შარშან ნერგებს უფრო აქტიურად ყიდულობდა ხალხი, მიუხედავად იმისა, რომ წელს სეზონი ათი დღით გვიან დაიწყო და დარგვა მოსასწრებია. ყველა უფულობას უჩივის, _ თქვეს მის შორიახლო მოვაჭრეებმა.
მზია და ლევან ჯაფარიძეებს ბოსტნეულ კულტურებთან შრომის დაწყება და ოჯახის სარჩოს ამ გზით შოვნა 17 წლის წინ მოუწიათ და ახლაც თავდადებით საქმიანობენ. ვარდების დაკალმებაც ხელეწიფებათ და ყიდიან კიდეც, თუმცა, უმთავრესი ბოსტნეული კულტურებია. პომიდორი, კიტრი, რეჰანი, ტკბილი და მწარე წიწაკა, თეთრი ფხალი _ აი, ძირითადი სახეობები, რომელთა გამოყვანა მათთვის უპირველესი საოჯახო საქმეა. კვალ-სათბურები, თითქოს, ერთმანეთის თუ გვალვის ჯიბრზე, ხასხასებენ და არჩევანის უფლებას არ უტოვებენ ყიდვის მოსურნეს.
_ ასე მგონია, მცენარის ენა უკეთ მესმის, ვიდრე ადამიანის. მიწის დიდი ფართობები არ მაქვს, თორემ როგორ დავტოვებდი დაუმუშავებელს? _ ამბობს ცოლ-ქმარი.
ისინი სათხილე და საყანე ნაკვეთების შესახებაც გვიყვებიან, სადაც ოჯახის სამყოფ მოსავალს იწევენ. მათი აქტიური დამხმარე შვილები არიან _ 22 წლის ამირანი და 17 წლის მარიამი ჩვენი სტუმრობისას მშობლებს კარმიდამოში ეხმარებოდნენ.
მთვარის კალენდარს მეგზურად მიიჩნევენ: _ სავსემთვარეობა მიწისზედა მსხმოიარე კულტურებისაა, მილეული კი მიწისქვემოთასი, ანუ კარტოფილი, სტაფილო, ჭარხალი… მთვარეზე დაკვირვების გარეშე, მარცვალს არ ჩავაგდებთ მიწაში, _ ამბობენ ისინი.
ჯაფარიძეების ოჯახს დიდი სურვილი აქვს, გამართული სასათბურე მეურნეობა ჰქონდეს, რაც სათბობიან სრულ კომპლექსს გულისხმობს: _ ჩვენთვის ძალიან დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა სოფელში გაზის შემოყვანას. ახლა უკვე გვაქვს და შეგვიძლია, გარემოს გაუმჯობესებაზე ვიფიქროთ, _ ამბობს ქალბატონი მზია და “კრედო ბანკიდან” ხელშეწყობაზე საუბრობს, რაც სესხით სარგებლობაში გამოიხატება, თუმცა დიდი რაოდენობით გამოტანას მაინც ვერ რისკავს, მცირე ბიზნესი მაქვს, და რა ვიცი, რამდენად შევძლებ ვალის მართვასო.
ისევე, როგორც “კარმიდამო ჩემის” თითქმის ყველა სტუმარი მეურნე, ისიც დაბალპროცენტიან ან სულაც უპროცენტო გრძელვადიან სესხზე ოცნებობს.
