2008 წელს საქართველოში ეუთოს მისიის დამკვირვებელი იყო და როგორც მედია ანალიტიკოსი მუშაობდა. რასტო კუჟელი გასული წლის საპარლამენტო არჩევნების წინ უცხოელ კოლეგასთან ერთად საქართველოს საზოგადოებრივი მაუწყებლის ხელმძღვანელობის მრჩეველი იყო. ტელევიზიის მმართველობას და ჟურნალისტებს მრჩევლები რეკომენდაციებს აძლევდნენ, თუ როგორ უნდა ემუშავათ. “გურია ნიუსმა“ რამდენიმე დღის წინ საზოგადოებრივი მაუწყებელის საქმიანობაზე რასტო კუჟელთან ინტერვიუ ჩაწერა.
_ როგორ შეაფასებთ საზოგადოებრივი მაუწყებლის მუშაობას. თქვენი აზრით, პირველი არხი საზოგადოებრივი ტელევიზიის მოთხოვნებს აკმაყოფილებს?
_ მხოლოდ იმ პერიოდს შევაფასებ, როცა მათთან ვმუშაობდი და საშუალება მქონდა ყველაფერი განმეხილა. ეს პერიოდი მოიცავდა გასული წლის სექტემბერს, არჩევნებამდე პერიოდს. მათ ვეხმარებოდი, რომ წინასაარჩევნო პერიოდი უკეთესად გაეშუქებინათ. არა მხოლოდ ჩვენ ვამბობთ ამას, არამედ სხვა მედია მონიტორინგის ორგანიზაციებიც აღნიშნავენ, რომ ამ პერიოდში საზოგადოებრივი მაუწყებელი პოლიტიკოსების მხრივ ყველაზე დაბალანსებული და მრავალფეროვანი იყო. წინა, 2008 წლის არჩევნებს თუ შევადარებთ, მე მაშინაც საქართველოში ვიყავი, ვნახავთ, რომ დიდი ცვლილება მოხდა. გაშუქება გაუმჯობესებული იყო, მაგრამ აშკარაა ისიც, რომ საზოგადოებრივი მაუწყებელი საზოგადოების მოლოდინს უნდა პასუხობდეს და კიდევ უფრო მაღალ დონეზე დადგეს… ვფიქრობ, მან უფრო მეტი უნდა გააკეთოს, რომ საზოგადოებრივი მაუწყებლის სტანდარტს მიაღწიოს, დააკმაყოფილოს ის მოთხოვნა, რაც საზოგადოებას აქვს და საზოგადოებაში ნდობა აიმაღლოს. ეს არ უნდა იყოს მხოლოდ წინასაარჩევნო პერიოდში, არამედ ცვლილებები სისტემატურად უნდა ხდებოდეს. სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანია, რომ საზოგადოებრივი მაუწყებელი ასახავდეს იმას, რაც ხალხში ხდება, რაც მათი მოთხოვნაა. ამით მაუწყებელი შეძლებს თავი დაიცვას იმ წნეხისგან, რომელიც პოლიტიკური პარტიებისგან მოდის. რადგანაც, მედიამ უნდა განსაზღვროს და არა პოლიტიკოსებმა თუ რა ინფორმაცია მიაწოდოს მოსახლეობას.
_საზოგადოებრივი მაუწყებლის შემთხვევაში პირიქით ხდება? პოლიტიკოსები განსაზღვრავენ მაუწყებელმა რა ინფორმაცია მიაწოდოს მოსახლეობას?
_ სამწუხაროდ ასეც ხდება, რადგანაც თითონ სისტემა სრული დამოუკიდებლობის გარანტიას არ იძლევა. მაგალითად, გვინდა, რომ მთელი ბორდი დაკომპლექტებული იყოს მედია პროფესიონალებით, რომლებმაც კარგად იციან რას უნდა აკეთებდეს მედია. ბორდმა უნდა მოახერხოს საჯარო განხილვების მოწყობა, თუნდაც პარლამენტში უნდა წარმოადგინოს პროექტი თუ რის გაკეთებას აპირებენ. იქ გამოჩნდება, რამდენად იციან რა არის მედია გარემო. რამდენად კარგად იცნობენ ამ სფეროს.
_საზოგადოებრივი მაუწყებლის ბორდს რეკომენდაციები თუ მიეცით, როგორი უნდა იყოს საუკეთესო ბორდი, როგორ უნდა დაკომპლექტდეს ის, და რა პასუხი მიიღეთ მათგან?
_როდესაც ბორდთან ვმუშაობდი, ხშირი შეხვედრები ლევან გახელაძესთან მქონდა. დავინახე, რომ ცვლილებების განხორციელება მართლაც აინტერესებდა. სურდა გაეგო ჩემი მოსაზრება, როგორ შეიძლება საზოგადოებრივი მაუწყებელი გამოსწორდეს… ბორდის საკითხი, ასევე საზოგადოებრივი მაუწყებლის ახალი ხელმძღვანელის არჩევის საკითხი, საპარლამენტო არჩევნების შემდეგ დაისვა. ამ დროს უკვე აღარ ვიყავი საქართველოში, თუმცა მათთან მუდმივი კონტაქტი მაქვს. მკითხეს, თუ როგორ შეიძლება ახლი ბორდი დაკომპლექტდესო?
_ რამდენად ხშირად აკრიტიკებდით საზოგადოებრივი მაუწყებლის მუშაობას. თუ ითვალისწინებდნენ თქვენს კრიტიკას, შენიშვნებს?
_ჩემი სტილი არ არის, რომ კრიტიკის გამო ვინმე ვაკრიტიკო. ხშირად იყო შემთხვევა, როდესაც საინფორმაციოს უფროსთან, ხათუნა ბერძენიშვილთან და მის კოლეგებთან ერთად ვმსჯელობდი. ისინი ხედვას წარმოადგენდნენ, თუ როგორ უნდა ემუშავათ არჩევნების პერიოდში, არჩევნები როგორ გაეშუქებინათ, სხვადასხვა ფორმატი ჰქონდათ შემუშავებული. ფაქტობრივად, ჩვენ ვამატებდით, რისი გაკეთება შეიძლებოდა უკეთესად, ან ახალ იდეებს ვთავაზობდით, რომ მათი გეგმები გაუმჯობესებულიყო. სხვათაშორის, საკმაოდ კარგად იყო წარმოდგენილი ყველაფერი. მე მართლაც შთაბეჭდილების ქვეშ ვიყავი, თუ რამდენად კარგად ახერხებდა ის ჟურნალისტი, რომელიც არჩევნებზე მუშაობდა, არჩევნების გაშუქებას… ვფიქრობ, ძალიან ბევრი პროფესიონალი ჟურნალისტი ჰყავთ, რომლებსაც განვითარების დიდი პოტენციალი გააჩნიათ… ამ შემთხვევაში ცვლილება უნდა მოხდეს იმისკენ, რომ საზოგადოებრივი მაუწყებელი რელევანტური გახდეს, ანუ საზოგადოებისთვის შესაბამისი ინფორმაციის წყარო იყოს. მე ვფიქრობ, ეს პერმანენტულად უნდა მოხდეს. ცვლილება მუდმივად საჭიროა. არ აქვს მნიშვნელობა მედია მონიტორინგი მიმდინარეობს და ტელევიზიას შენიშვნებს მისცემენ თუ არა. მუდმივად უნდა იყოს ცვლილება და სწრაფვა, რომ გაუმჯობესდეს, რადგანაც მოსახლეობაში ნდობის მოპოვება რთულია. ეს ხანგრძლივი პროცესია. ერთ პატარა შეცდომას დაუშვებ და ფაქტობრივად მუშაობის დაწყება თავიდან გიწევს…
_როდესაც ციხის სკანდალური კადრები გავრცელდა, საზოგადოებრივმა მაუწყებელმა ის ეთერში მხოლოდ მეორე დღეს გაუშვა. თქვენ ამ პერიოდში მათი მრჩეველი იყავით. ხელმძღვანელობას ალბათ ურჩიეთ, რომ ეს კადრები მაშინვე უნდა მოხვედრილიყო საეთერო ბადეში. რა პასუხი მიიღო მათგან?
_როდესაც სკანდალი წამოიჭრა – ხუთშაბათს, ეთერში პოლიტიკოსების დებატები გადიოდა. საღამოს 11-ის ნახევარზე საზოგადოებრივი მაუწყებლის ოფისს რომ ვტოვებდი, მივხვდი, რომ რაღაც ხდებოდა, მაგრამ იმ ეტაპზე არ მქონდა სრული ინფორმაცია რა იყო… ვფიქრობ, რომ იმ საღამოსვე აუცილებლად უნდა ჰქონოდათ სპეციალური გამოშვება მაინც, რომელიც ამ პრობლემას განიხილავდა. მომდევნო დღეს – პარასკევს, რა თქმა უნდა, რაც ხდებოდა ყველაფერი გავიგეთ, რადგანაც ქვეყანაში რამდენიმე ადგილას დემონსტრაცია დაიწყო. ჩვენ შეხვედრები გვქონდა საზოგადოებრივი მაუწყებლის ჟურნალისტებთან, მენეჯერებთან. მათ შევთავაზეთ, რომ არა მხოლოდ პროკურატურის მიერ გავრცელებული კადრები გაეშუქებინათ, არამედ, რაც შეიძლება მრავალფეროვანი წყარო მოეძიებინათ, რომელიც სრულად გააშუქებდა რა ხდებოდა. 12 საათიან საინფორმაციოსთვის რა სიუჟეტებიც მომზადდა, არა მგონია, რომ ვერ მოახერხეს მომხდარი მრავალფეროვნად წარმოეჩინათ, მაგრამ 4 საათზე და საღამოს 8 საათზე მათ უკვე რამდენიმე წყარო ჰქონდათ. შემიძლია ვთქვა, რომ მათ ჩვენი რჩევა გაითვალისწინეს და სრულად შეასრულეს ის, რაც ვუთხარით.
_თუმცა ოპერატიულად ეს კადრები საზოგადოებრივი მაუწყებლის ეთერში ვერ მოხვდა. ეს რა მიზეზით აგიხსნეს?
_ ოფიციალური განმარტება რაც მოგვცეს გახლდათ, რომ იმ საღამოს საინფორმაციო გამოშვებები დასრულებული იყო და ეთერში დებატები გადიოდა… მე ვფიქრობ, ეს ძალიან დიდი შეცდომა იყო. სპეციალური გამოშვება უნდა გაეკეთებინათ.
_თქვენ ახსენეთ, არის შეცდომა, რომლის გამოც შელახული იმიჯის დაბრუნებას ხანგრძლივი პერიოდი სჭირდებაო. ციხის სკანდალური კადრების ეთერში დროულად არ გაშვება თქვენს მიერ ხსენებული შეცდომა იყო?
_ დიახ, სწორედ ის შეცდომაა. ახლა მოსახლეობას ის შეცდომა ახსოვს და არა დანარჩენი. არ ახსოვთ ის ვრცელი და მრავალფეროვანი გაშუქება, რომელიც მეორე დღეს მოჰყვა. სწორედ ამის თქვა მინდოდა, თუ რა რთულია იმიჯის თავიდან შექმნა. უნდა იმუშაო არა 100 არამედ 105 პროცენტით და ნებისმიერი შეცდომა თავიდან აირიდო, რადგანაც ყოველთვის ასე ვთქვათ “ლუპის” ქვეშ ხარ…
_იმიჯის დასაბრუნებლად ამ ყველაფერთან ერთად საკადრო ცვლილებები არ არის საჭირო?
_ ვფიქრობ, რომ ჟურნალისტებს, რომლებიც ახლა საზოგადოებრივ მაუწყებელში მუშაობენ და ვისთანაც ჩვენ შეხება გვქონდა, ძალიან დიდი პოტენციალი გააჩნიათ და კარგად ასრულებენ თავიანთ საქმეს. უნდა გათავისუფლდეს თუ არა მენეჯერები? თვითონ ქართულმა საზოგადოებმა უნდა გადაწყვიტოს, ვინ იქნება საზოგადოებრივი მაუწყებლის საინფორმაციო გამოშვების უფროსი, თუ მაუწყებლის ხელმძღვანელი. ეს ჩემი საქმე არ არის…
_ ეს ყველაფერი თქვენი ქვეყნის – სლოვაკიის საზოგადოებრივ მაუწყებელს რომ ეხებოდეს, მენეჯმენტის ცვლილებასთან დაკავშირებით რა პოზიცია გექნებოდათ?
_ ჩვენ გვქონდა ასეთი შემთხვევები. შეიძლება ითქვას, რომ საზოგადოებრივი მაუწყებლის ხელმძღვანელების შეცვლაში მსოფლიო რეკორდს ვხსნით. 1993 წლიდან, ანუ მას შემდეგ, რაც სლოვაკეთი დამოუკიდებელი გახდა, საზოგადოებრივმა მაუწყებელმა დაახლოებით 17 ხელმძღვანელი გამოიცვალა. რაც იმას ნიშნავს, რომ ეს საქმე ძალიან რთულია… ვფიქრობ, რომ ისეთი პიროვნება უნდა შეირჩეს, რომელიც კარგი რეპუტაციით სარგებლობს და რომლის მიმართაც საზოგადოებას კითხვები არ აქვს. პიროვნება, რომლის დამოუკიდებლობაშიც ეჭვი არ შეეპარებათ და რომლისთვისაც საზოგადოებრივი ინტერესები უფრო მეტს ნიშნავს, ვიდრე პოლიტიკოსების, და შეძლებს პოლიტიკოსების წნეხს გაუძლოს. თითონ პოლიტიკოსებსაც უნდა სურდეთ, რომ ჰყავდეთ მართლაც კრიტიკულად განწყობილი საზოგადოებრივი მაუწყებელი… ვფიქრობ, საქართველოს დიდი მიღწევაა ის, რომ ხელისუფლება არჩევნების გზით შეიცვალა. ეს ფანტასტიურია. ეს უჩვენებს, რომ საქართველოში დემოკრატია უფრო მომწიფდა… საზოგადოებრივ მაუწყებელს არ უნდა აინტერესებდეს ვინ იქნება ხელისუფლებაში. ნებისმიერ ძალას კრიტიკულად უნდა მიუდგეს. რა თქმა უნდა, როცა მთავრობაში ხარ, არ მოგწონს, ჩასაფრებულის პოზიციიდან რომ გიყურებენ, მაგრამ ოპოზიციაში, როცა ხარ, პირიქით, შენთვის კარგია, რადგანაც შეგიძლია გააუმჯობესო ის, რასაც კარგად ვერ აკეთებ. ამიტომ, ნებისმიერ შემთხვევაში საზოგადოებრივი ინტერესი უფრო მნიშვნელოვანი უნდა იყოს. ერთგვარი დასკვნა რომ გავაკეთოთ, არა მხოლოდ საქართველოში, ნებისმიერ ქვეყანაში, პოლიტიკოსები ყოველთვის ეცდებიან, რომ გავლენა იქონიონ მედიაზე, წნეხის ქვეშ ჰყავდეთ. მედიის დანიშნულება სწორედ ის არის, რომ ამ წნეხს და ზეწოლას გაუძლოს. ამით ისინი საზოგადოების ნდობას და მხარდაჭერას მოიპოვებენ.
