საუბრები, პუბლიკაციები, რეკომენდაციები ამ იურიდიული პირების მიერ შესრულებული სამუშაოების, ფინანსების გონივრული და მიზნობრივი ხარჯვის შესახებ, მრავლადაა, თუმცა, პრაქტიკულად, არაფერი იცვლება.
გასულ წელს, ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაციამ „ადგილობრივი თვითმმართველობების მიერ დაფუძნებული არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირების საქმიანობის შესახებ კვლევა გამოაქვეყნა, რომელშიც ნათქვამი იყო რომ „საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსი”, საქართველოს კანონი „სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ” და საქართველოს კანონი „ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის ქონების შესახებ” სათანადოდ არ უზრუნველყოფს ადგილობრივი თვითმმართველობისა და მმართველობის ორგანოების მიერ დაფუძნებული ა(ა)იპ-ების საქმიანობის გამჭვირვალობას და მათ მიერ განხორციელებული შესყიდვების თუ ქონების გასხვისების კონტროლს; ადგილობრივი თვითმმართველობისა და მმართველობის ორგანოების მიერ, ა(ა)იპ -ების დაფუძნების შემთხვევაში არ ხდება დასაბუთება, თუ რა გარემოებები დაედო საფუძვლად ამგვარი გადაწყვეტილების მიღებას; ზოგიერთ შემთხვევაში, წესდებით არ არის განსაზღვრული ადგილობრივი თვითმმართველობისა და მმართველობის ორგანოების მიერ დაფუძნებული ა(ა)იპ პ-ების კონტროლის მექანიზმები, ხოლო სხვა შემთხვევაში, არ ხდება არსებული კონტროლის მექანიზმების ეფექტიანად გამოყენება.
ორგანიზაციამ, ხელისუფლებას რამდენიმე რეკომენდაცია შესთავაზა: აუცილებელია მოწესრიგდეს საკანონმდებლო ბაზა, რათა ადგილობრივი თვითმმართველობის და მმართველობის ორგანოების მიერ დაფუძნებული ა(ა)იპ-ების გამჭვირვალობისა და ანგარიშვალდებულების ხარისხი გაიზარდოს. ამ მხრივ, მნიშვნელოვანია სახელმწიფო შესყიდვების კანონმდებლობისა და სახელმწიფო ქონების გასხვისებისას არსებული რეგულაციების გამოყენება ამგვარი ა(ა)იპ -ების საქმიანობაში. ასევე, ა(ა)იპ -ების საჯარო დაწესებულებად განხილვა ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულისგან მიღებული დაფინანსების ფარგლებში და პასუხისმგებლობა საჯარო ინფორმაციის გაცემაზე; ადგილობრივი თვითმმართველობისა და მმართველობის ორგანოებმა ა(ა)იპ-ის დაფუძნების შესახებ გადაწყვეტილების მიღებისას უნდა დაასაბუთონ, თუ რატომ გახდა საჭირო ამგვარი გადაწყვეტილების მიღება და მიუთითონ იმ კონკრეტულ უპირატესობებზე, რაც ახასიათებს ა(ა)იპ-ის ფორმით საქმიანობას ამა თუ იმ კონკრეტულ შემთხვევაში. დასაბუთების ვალდებულება ასევე უნდა გავრცელდეს ისეთ გადაწყვეტილებებზე, როგორიცაა წესდების ცვლილება, ა(ა)იპ-ის რეორგანიზაცია თუ ლიკვიდაცია და სხვა; ადგილობრივი თვითმმართველობისა და მმართველობის ორგანოებმა უნდა განახორციელონ მათ მიერ დაფუძნებული ა(ა)იპ-ების საქმიანობის სრულფასოვანი მონიტორინგი, როგორც საქმიანობის შეფასების, ისე ფინანსების ხარჯვის ნაწილში. ა(ა)იპ-ებს უნდა დაეკისროთ ანგარიშის წარმოდგენის ვალდებულება, ხოლო წარმოდგენილი ანგარიში დეტალურად უნდა იქნეს განხილული დამფუძნებელთა მიერ. ასევე, ამგვარი ანგარიშები წარმოადგენს საჯარო ინფორმაციას და უზრუნველყოფილი უნდა იყოს მათი გაცემა მოთხოვნის შემთხვევაში.
სამწუხაროდ, ეს რეკომენდაცია რეკომენდაციად დარჩა.
გურიის მაგალითით თუ ვიმსჯელებთ, გამონაკლისი ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტი იყო, მაგრამ აქ ჩატარებული მონიტორინგი საკრებულომ მხოლოდ ცნობად მიიღო.
მონიტორინგზე არ უზრუნიათ ოზურგეთში, სადაც ა(ა)იპ-ებში შტატს შტატზე ამატებენ. თუმცა, არავინ ამბობს, რისთვის არის საჭირო ამდენი შტატი ორგანიზაციაში, რომლის მუშაობის შესახებ ინფორმაცია, პრაქტიკულად, არ არსებობს.
ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის გამგებლის მოვალეობის შემსრულებელი კონსტანტინე შარაშენიძე, მართალია, ადასტურებს, რომ ა(ა)იპ-ებში მუშაობენ ადამიანები, რომლებიც დაკისრებულ მოვალეობას თავს ვერ ართმევენ, თუმცა, ამაზე რეაგირებას არ ახდენს:
_ ვერც ერთი ა(ა)იპ-ის ხელმძღვანელი ვერ იტყვის და თქვენც შეგიძლიათ იკითხოთ, ნახოთ, ჩემი მოსვლის შემდეგ ერთი ადამიანი თუ დაემატა რომელიმე ა(ა)იპ-ს, თუ არ ჩავთვლით ოზურგეთის “სერვისცენტრს”, სადაც დავამატეთ რამდენიმე ადამიანი. მინდა გითხრათ, რომ ჩემ მიერ რეკომენდირებული ადამიანები ძალიან ბევრ საქმეს აკეთებენ, უშუალოდ შემსრულებლები არიან და იქ, ასევე, არიან ადამიანები, რომლებიც ვერ ასრულებენ თავიანთ მოვალეობას. მე გეუბნებით, რომ ყველაფერს აქვს თავისი დრო. ჩემი მხრიდან, რაც თანამშრომლები დაემატა მუნიციპალიტეტს, ხელშეკრულებით ავიყვანე, _ ეს განცხადება შარაშენიძემ ჩვენი ინტერნეტ ტელევიზიის G-News TV-ის ყოველკვირეულ გადაცემაში _ “დასვით შეკითხვა” _ გააკეთა.
ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს სხდომაზე ბევრჯერ დაისვა ამ ორგანიზაციების შემოწმების საკითხი, თუმცა, ამის იქით საქმე აღარ წასულა. ადგილობრივ ხელისუფლებაში ღიად ადასტურებენ, რომ საკითხი შესასწავლია, რომ ამ ორგანიზაციებში ბევრი უფუნქციო შტატია, თუმცა, ბოლო აქტივობა არა მონიტორინგში, არამედ, ა(ა)იპ-ების ხელმძღვანელების, მათი მოადგილეების და ბუღალტრებისთვის ხელფასების მომატებით გამოიხატა. მუნიციპალიტეტის გამგებლის მოვალეობის შემსრულებელი თამაზ ჯინჭარაძე განმარტავს, ხელფასები აღნიშნულ პირებს მათ შემდეგ მოემატათ, რაც საჯარო სამსახურში დასაქმებულ პირებს სახელფასო სარგო გაეზარდათ. ჯინჭარაძე ფიქრობს, რომ ყველა თანაბარ მდგომარეობაში უნდა იყოს, თუმცა, მაგალითად, სამუსიკო სკოლის დირექტორის მოადგილეს დოდო მამალაძეს ხელფასი არ მომატებია.
_ ჩემი ხელფასი არ მომატებულა. რაც მქონდა, ის დამრჩა. გავვოცდი, როცა გამგებლის კომენტარი ვნახე, თითქოს, “პატრონი მყავდა” და იმიტომ მქონდა ხელმძღვანელზე მაღალი ანაზღაურება. არც ხელმძღვანელზე მაღალი ანაზღაურება მქონია არასდროს და არც ახლა მომმატებია ხელფასი. მე ერთადერთი ადამიანი ვარ სამუსიკო სკოლაში, რომელსაც კონსერვატორია აქვს დამთავრებული და წესით, მე ყველაზე მეტი უნდა მქონდეს. არ იფიქროთ, იმას ვამბობდე, რატომ აქვს ჩემს ხელმძღვანელს ჩემზე მეტი ანაზღაურება-მეთქი, მაგრამ 47 წელია, აქ ვმუშაობ. ვფიქრობ, მეტიც მეკუთვნის. კანონში თუ კარგად ჩაიხედავენ, ამას თავადაც მიხვდებიან, _ აღნიშნა ჩვენთან საუბრისას დოდო მამალაძემ.
თამაზ ჯინჭარაძე ამბობს, რომ დოდო მამალაძის მოადგილეობის შესახებ ინფორმაცია არ ჰქონდა:
_ შარშან ის იყო სალაპარაკო, ყველა ა(ა)იპ რატომ არ იყო თანაბარ მდგომარეობაში, წელს თვითონ გამონახეს ა(ა)იპ-ებმა ამის საშუალება და ახლა ამ თემით აჟიტირება რატმო მოხდა, გაუგებარია. შარშანაც სახელფასო განრიგი თავიანთი რესურსიდან გამომდინარე შეადგინეს წელს ყველანი შევთანხმდით, რომ მაქსიმალურად თანაბარ პირობებში ყოფილიყო ყველა. რაც შეეხება ქალბატონ დოდო მამალაძეს, მართალი გითხრათ, არ ვიცოდი თუ მოადგილე იყო, მაგრამ ეს არ არის მთავარი. მთავარია ის, რომ სამუსიკო სკოლას ეტყობა არ გააჩნიათ საკმარისი რესურსი. არ ვიცი, რამდენია ამისთვის საჭირო, ვიკითხავ და შევეცდებით, დავუმატოთ ის მცირედი თანხა მუსიკალურ სკოლას, _ გვითხრა ჯინჭარაძემ.
მხარეთმცოდნეობის მუზეუმის დირექტორის ნათია კალანდაძისთვის უცნობია, თუ რატომ შეუმცირეს სახელფასო ანაზღაურება. კონკრეტულ მიზეზზე საუბარი სამუზეუმო გაერთიანების ხელმძღვანელს შოთა ჩანტლაძესაც უჭირს, რომელიც ამბობს, რომ მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი, სხვა მუზეუმებთან შედარებით, გაცილებით მეტი დატვირთვით მუშაობს.
მნიშვნელოვანია ამ სამსახურებში საშტატო რიცხოვნობის საკითხიც. შოთა ჩანტლაძის და სხვა ა(ა)იპ-ების ხელმძღვანელების პასუხები სტანდარტულია _ ჩვენ შტატებს არ განვსაზღვრავთ. მათ იმ კითხვაზეც უჭირთ პასუხის გაცემა, რას აკეთებენ საზოგადოებასთან ურთიერთობის სპეციალისტები, ე.წ. “პრესსამსახურები” ა(ა)იპ-ებში. თუ არ ჩავთვლით საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ცენტრს, თითქმის არასდროს ვიღებთ ინფორმაციას ამ “პრესსამსახურებიდან”, არადა, სწორედ ამაში იღებენ ხელფასს.
დეკორატორი, სცენარისტი, სელექციონერები, სპეციალისტი ზეპირსიტყვიერების დარგში, სპეციალისტი ბავშვთა შორის მუშაობის საკითხებში, ლოჯისტიკაზე პასუხისმგებელი პირი, ინფრასტრუქტურაზე პასუხისმგებელი პირი… _ მსგავსი შტატების ჩამონათვალი შეგხვდებათ ამ სამსახურებში.
ამავე ა(ა)იპ-ებში მომუშავე რიგით ადამიანებს კი პრეტენზია აქვთ, რომ მხოლოდ მმართველ რგოლს მოემატა ხელფასი:
_ ჩვენ რა დავაშავეთ?! მოდით და ნახავთ, რომ ხანდახან კვირა ისე გავა, დირექტორი ახალ მთვარესავით შემოაბიჯებს. ჰკითხეთ, რას აკეთებენ _ ზოგი ფეისბუქში ერთობა, ზოგიც კიდევ _ ონდოკლასნიკებში. კარგია, რომ ხელფასები მოუმატეს, მაგრამ ჩვენ რა დავაშავეთ?! რა სამართლიანობაა, როცა უფროსს 700 ლარი აქვს ხელფასი, სპეციალისტს კი 180 ლარი?! _ გვითხრა ერთ-ერთი ა(ა)იპ-ის სპეციალისტმა.
თამაზ ჯინჭარაძე ამბობს, რომ რიგით სპეციალისტებისთვის ხელფასების მომატება მომავალში იგეგმება.
_ შევეცდებით, წლის განმავლობაში რიგით სპეციალისტებსაც გავუზარდოთ ხელფასი. მით უმეტეს, როცა წლევანდელი ბიუჯეტი უკეთესია შარშანდელზე. იმაზე ნუღარ ვიკამათებთ, რომ ყველაზე მეტი პასუხისმგებლობა ამ ხალხზე მოდის… ა(ა)იპ-ებში თვითონვე წყვეტენ ვის და რამდენი უნდა ჰქონდეს ხელფასი. მე მხოლოდ ვამტკიცებ.
გურიის გუბერნატორი გიორგი ჩხაიძე, “გურია ნიუსთან” საუბრისას ამბობს, რომ, რაც დღეს აიპ-ებში ხდება, გადაწყვეტილების მიმღებ საჯარო მოხელეთა მხრიდან, მინიმუმ, უპასუხისმგებლობაა.
_ გასაგებია, რომ რეგიონის ნომერ პირველი პრობლემა დასაქმებაა, მაგრამ, ამ მოტივით ყველაფრის გამართლება, დაუშვებელია. შეუძლებელია, დასაქმების პრობლემა ასეთი მახინჯი ფორმით გადაიჭრას _ საამისოდ გაცილებით სერიოზული და ამბიციური გეგმები არსებობს ქვეყანაში, მათ შორის, გურიაში. ხოლო ის, რაც დღეს აიპ-ებში ხდება, გადაწყვეტილების მიმღებ საჯარო მოხელეთა მხრიდან, მინიმუმ, უპასუხისმგებლობაა, თუმცა, კონკრეტულ შემთხვევებს, შემიძლია, გაცილებით მძიმე კვალიფიკაციაც მივცე. ჩემი დამოკიდებულება ამ მანკიერი ტენდენციის მიმართ პირველი დღეებიდანვე დავაფიქსირე, როცა სამივე მუნიციპალიტეტის თვითმმართველობებს მივეცი ოფიციალური რეკომენდაცია, უარი ეთქვათ პირადი ინტერესებით, სიმპათია-ანტიპათიით, ნათესავური ან სხვა ნიშნით პიროვნებების დასაქმებაზე. იმავდროულად, გაეთვალისწინებინათ სახელმწიფოებრივი მიდგომა იმასთან დაკავშირებით, რომ საჯარო სექტორში პირი თანამდებობაზე შეიძლება დაინიშნოს მხოლოდ კონკურსის შედეგად. აქედან გამომდინარე, მე ცალსახად შევთავაზე საკრებულოებს, დაეწყოთ ნორმატიული ბაზის მომზადება საიმისოდ, რომ აიპ-ებში მომუშავე ადამიანები დანიშნულიყვნენ კონკურსის წესით.
სწორედ ამ გზით შეიძლება, მივაღწიოთ იმას, რომ მოხდეს გაბერილი კადრების ოპტიმიზაცია, კვალიფიციური ადამიანების შერჩევა და რაც მთავარია, საზოგადოებაში გავაჩინოთ სამართლიანობის, არადისკრიმინაციულობის განცდა, რისი დეფიციტიც დღეს რეალურად არსებობს. ლოგიკურად, არსებობს იმის ალბათობა, რომ საკრებულოებმა ჩემი რეკომენდაცია არ გაითვალისწინონ, თუმცა, მე ამის თეორიულ შანსსაც კი არ ვუშვებ. არა იმიტომ, რომ გუბერნატორის რეკომენდაცია აპრიორი უნდა შესრულდეს, არამედ, იმიტომ, რომ ამ შემთხვევაში, უარის თქმა ერთგვარი თვითლუსტრაცია იქნება ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოთა პირველი პირების მხრიდან. მსგავს უხერხულ ვითარებაში კი არ ვისურვებდი, რომელიმე მათგანი მენახა, _ აღნიშნა გუბერნატორმა ჩვენთან საუბრისას.
