“ერთ ბედ ქვეშა ვართ, თხილო, მე და შენ!” _ მოცვის სახელით მწარედ რატომ ხუმრობენ გურულები

საქართველოში ლურჯი მოცვის გაშენება 2016 წლიდან დაიწყო. ახალი კულტურის გაშენების პროცესს ჩვენს რეგიონში ,”გურია ნიუსი” თანმიმდევრულად აშუქებდა.

ჩვენ არაერთხელ შევხვდით სოფლების მცხოვრებლებს, სოფლის მეურნეობის სამინისტროს წარმომადგენლებთან ერთად და საკმაოდ წინააღმდეგობრივ გამოსვლებიც მოვისმინეთ.

მართალია, ერთ სტატიაში სრულყოფილად ვერ ვისაუბრებთ დღეს უკვე მოცვის კულტურის წინაშე მდგარ პრობლემებზე (თვით მცენარის ჯიში, ზოგჯერ კლიმატთან შეუსაბამობა, მოვლის კულტურის ცოდნის სისუსტე, ევროპის ბაზრისგან უარი ხარისხის გამო…) თუმცა, უკვე თვალხილულ მიზეზებზე, რამაც მოცვის პროდუქტის რეალიზაცია შეაფერხა და საგონებელში ჩააგდო ფერმერები, გურიაში ყველა საუბრობს.

დღეს უკვე ღიად საუბრობენ, რომ არა თუ ფერმერებს, თავად ინიციატორებს, ვინც მოცვის გაშენების აგიტაციას ეწეოდნენ, ძალზე მწირი ინფორმაცია ჰქონდათ _ თავიდან აქცენტი მხოლოდ სასწრაფოდ გაშენებაზე იყო და არავის უფიქრია, შემდგომი პროცესები როგორ წარიმართებოდა.

ლურჯი მოცვის დარგვის და მოვლის წესები, ასე თუ ისე ისწავლეს ადამიანებმა. თავიდან იყო აქტიური საუბარი იმაზე, რომ ლურჯი მოცვის მოყვანა დიდ სირთულეებთან არ იქნებოდა კავშირში. ასე მოვედით 2006 წლიდან (როცა საქართველოში პირველად ამერიკის შეერთებული შტატებიდან ჩამოიტანეს და სოფელ სიმონეთში დარგეს) 2026 წლამდე, როცა უკვე მოცვის მზა პროდუქტის რეალიზაციას საფრთხე შეექმნა.

არადა, ხალხის დიდ ნაწილს ძალიან უხაროდა, როცა ამბობდნენ, რომ ერთ ჰექტარზე 3 500 ძირი ნერგი დაირგვებოდა და საშუალოდ, ათი ტონა მოსავალი მიიღებოდა. შემდეგ ეს, სულ ცოტა, ერთი კილოგრამი ათ ლარად გაიყიდებოდა.

რა ხდება დღეს კონკრეტულად გურიაში?

ოზურგეთის სამომხმარებლო სივრცეში უკვე ხშირად ისმის გურულების მწარე ხუმრობა, რომ უკვე გამწარებულმა მოცვმაც ენა ამოიდგა და დიდი მწერლისა და ლაბა ხარის ბაასის მსგავსად, თხილს შესჩივლა, ერთ ბედ ქვეშა ვართ მე და შენ, თხილო, დაგემსგავსე თუ დამამსგავსესო..

მოცვის სეზონის დაწყებისას, სამიოდე დღით გამოჩნდა საადრეო მოცვი მაღალ ფასად. ერთი პატარა ყუთი, რომელშიც ნახევარი კილოგრამი ეტევა, 20 ლარი ღირდა, ზოგან კი _ ათი ლარი.

მაშინ “გურია ნიუსს” კონკრეტულ დახლებთან მდგარმა ოპერატორებმა უთხრეს, რომ მოცვი კერძო ოჯახისა და ასე გაყიდვა გვთხოვესო… ფასის დადების ამ უცნაურ თავნებობაზე მაშინ გადავწყვიტეთ კიდევ რამდენიმე სავაჭრო ობიექტი შემოგვევლო და სხვა ფასებისთვის გადაგვეხედა.

დღეს, საშუალოდ, ერთი სტანდარტული ყუთის ფასი 5-7 ლარს შორის მერყეობს. თუმცა, მთელი უბედურებაც ამაში არ არის _ მრავალი ფერმერი, ვისაც მოცვის პლანტაცია აქვს, გასაღების ბაზარს ვერ პოულობს და თუ პოულობს, ფასი იმდენად დაბალია, რომ ხარჯს ძლივს ანაზღაურებს!

“გურია ნიუსი” ბიზნესმენ სოსო საჯაიას ესაუბრა. მან ათი წლის წინ გააშენა მოცვი და წელს უკვე რეალიზაცია პრობლემური გახდა:

_ წელს განსაკუთრებით ცუდი მდგომარეობაა, ამინდმაც მოსავლის ხარისხს დაარტყა. ასევე, დაგვიანებით შემოვიდა სიცივეების გამო. ხარისხიც არ არის ისეთი, რომ ევროპის ბაზარმა მიიღოს. რაც მოცვი გაშენდა, საქართველოდან, ძირითადად, რუსეთში გაჰქონდათ. ახლა კი, ომის გამო პროცესი შეფერხებულია. ის ჯიში, რომელიც გაშენებული იყო, არ გამოდგა კარგი. სამომავლოდ უკეთესი ჯიშების დარგვაზე უნდა იყოს აქცენტი და ასევე, მოვლაც უმჯობესი უნდა გვასწავლონ, _ გვითხრა მან.

 _ ეს არის კაბინეტური აგრონომია და განწირულია ფერმერები. ვის კისერზეა დარგის კრიზისი? ​ეს არ არის სახელმწიფოს წინააღმდეგ მიმართული კრიტიკა _ ეს არის იმ დარგობრივი სპეციალისტების, ექსპერტებისა და კონსულტანტების პროფესიული მხილება, რომელთა გულგრილობამ და არასწორმა გათვლებმა სახელმწიფოც და ფერმერიც უმძიმესი რეალობის წინაშე დააყენა! ​სანამ შრომისმოყვარე ხალხი მიწაში უკანასკნელ დანაზოგს დებდა, “შუამავალმა ინტელექტუალურმა რგოლმა” პროცესი თვითდინებაზე მიუშვა. აი, სად დაიმალა პროფესიული პასუხისმგებლობა: ​

1. პროფესიული დუმილი და “კომფორტის ზონა” ​ექსპერტებს შესანიშნავად მიუწვდებოდათ ხელი გლობალურ მონაცემებზე. მათ კარგად იცოდნენ მსოფლიო ბაზრის ტენდენციები, თუმცა, რეალური განგაშის ნაცვლად, საჯარო სივრცეში მხოლოდ ილუზორულ “ბუმსა” და მილიონებზე საუბრობდნენ. რატომ? იმიტომ, რომ ნეგატიური პროგნოზები მათ თბილ კაბინეტებსა და სოლიდურ ჰონორარებს საფრთხეს შეუქმნიდა. ​
2. კომერციული ინტერესები ფერმერის საზიანოდ​ გატარდა. ბევრი სპეციალისტი, რომელიც ფერმერებს “ობიექტურ” კონსულტაციას აძლევდა, ფარულად თუ ღიად სანერგე კომპანიების ინტერესებს ატარებდა. ნაცვლად იმისა, რომ ეთქვათ: “ეს ჯიში მოძველებულია და ბაზარზე კონკურენციას ვერ გაუძლებსო“, მათ ფერმერებს ის ჯიშები შეასაღეს, რაც უფრო იაფი, ხელმისაწვდომი და მათთვის მომგებიანი იყო.
3. კაბინეტური აგრონომია არა პლანტაციის ნაცვლად, ​ნამდვილი სოფლის მეურნეობა მიწაზე და ყოველდღიურ დაკვირვებაშია. ამ სპეციალისტებმა კი მეცნიერება შაბლონური, “კოპირებული” პრეზენტაციებით ჩაანაცვლეს. მათ არ გამოიკვლიეს ადგილობრივი მიკროკლიმატი და სიმწიფის პერიოდები, პროცესი მექანიკურად მართეს და ფერმერი მოსავლის იმედად მარტო დატოვეს. ​ყველაზე სამარცხვინო კი ის არის, რომ დღეს, კრიზისის დროს, ხდება პასუხისმგებლობის არიდება. როცა პრობლემა მწვავედ დადგა, ეს ექსპერტები ასპარეზიდან გაქრნენ და ხელს ფერმერებისკენ იშვერენ. მათ არ ჰყოფნით პროფესიული ვაჟკაცობა, რომ დასხდნენ ხალხთან ერთად და აღიარონ, ჩვენ ვერ გავთვალეთ ბოლო ხუთი წლის პერსპექტივაო.​ დროა, სპეციალისტებმა კაბინეტებიდან პლანტაციებში გადაინაცვლონ! სახელმწიფომ გამოჰყო რესურსი, ფერმერმა ჩადო შრომა და სიცოცხლე, ხოლო პროფესიულმა გულგრილობამ ეს ყველაფერი საფრთხის ქვეშ დააყენა. დარგის გადასარჩენად საჭიროა არა ახალი პრეზენტაციები, არამედ რეალური, კრიზისული გეგმა მიწაზე! _ გვითხრა ფერმერმა ინგა დუმბაძემ, ვინც წლების წინ ერთ-ერთმა პირველმა გააშენა მოცვის პლანტაცია, მარტოხელა ქალი არნახულ შრომას ეწეოდა და იმედი ჰქონდა, რომ მოცვის ბიზნესი გაამართლებდა.

ბოლომდე ვერ დავეთანხმებით ქალბატონ ინგას, რომ სახელმწიფო აქ არაფერ შუაშია _ ვიღაცამ თუ პროფესიული გულგრილობა გამოიჩინა, როგორც ის ამბობს, სახელმწიფო სად იყო ამ დროს. გლეხს ხომ არ დასიზმრებია, გაეშენებინა მოცვის კულტურა კონკრეტული ექსპერტების რჩევით ან მითითებით, თუ მათ უკან სახელმწიფო არ იდგა? ჩვენ ზემოთ ვთქვით, რომ “გურია ნიუსი” წლების წინ, სწორედ სახელმწიფო ინსტანციებიდან მოვლინებულ პასუხისმგებელ პირებს დაჰყვებოდა სოფელ-სოფელ, სადაც ისინი ამბობდნენ, რომ ეს იყო სახელმწიფო პროგრამა და რომ სწორედ სახელმწიფო იყო პასუხისმგებელი მის წარმატებულ განვითარებაზე.

ჩვენ უახლოეს პერიოდში კვლავ ვისაუბრებთ მოცვის კულტურის კრიზისზე ჩვენს რეგიონში (ზოგადად, დასავლეთ საქართველოში).