“ქართული ოცნების” მიერ მიღებულ უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის” შესახებ კანონს საზოგადოების დიდი ნაწილი, ოპოზიციური სპექტრი და ჩვენი დასავლელი პარტნიორები “რუსულ კანონად” მოიხსენიებენ; ექსპერტები კი საქართველოს, ამ კანონის გახორციელების შედეგად, რუსეთის გავლენის ქვეშ დაბრუნებას უწინასწარმეტყველებენ. რატომ უწოდებენ აღნიშნულ კანონს “რუსულს” და რას უნდა ელოდოს ევროპისა და აზიის გზაგასაყარზე მდებარე საქართველო _ ამ და სხვა თემების შესახებ “გურია ნიუსი” “რონდელის ფონდის” უფროს მკვლევარს, თორნიკე თურმანიძეს ესაუბრა.
_ ბატონო თორნიკე, რატომ უწოდებენ “უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის” შესახებ მიღებულ კანონს “რუსულს“?
_ ეს არის “რუსული” კანონი, იმიტომ რომ ძალიან ჰგავს იმ საკანონმდებლო ცვლილებებს, რომლებიც მიიღეს რუსეთის ფედერაციაში 2012 წლიდან. რუსეთის შემთხვევაში, რამდენიმე კანონში შეიტანეს შესწორებები და ეს გრძელდებოდა დაახლოებით 10 წლის განმავლობაში. წლიდან წლამდე სულ უფრო მკაცრდებოდა რეგულაციები არასამთავრობო ორგანიზაციების და მედიების წინააღმდეგ, რამაც, საბოლოოდ, გამოიწვია ხელისუფლებისგან დამოუკიდებელი ამგვარი ორგანიზაციების გაქრობა. საქართველოს შემთხვევაში, ის მანკიერება რაც იყო გაბნეული სხვადასხვა რუსულ საკანონმდებლო აქტებში, არის მოქცეული ერთ კანონში, რომელსაც თავიდან ერქვა “უცხოური აგენტების” კანონი და შემდეგ შეუცვალეს სახელი და დაერქვა “უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის” კანონი. მაგრამ, არსებითად, აქ შინაარსი არ შეცვლილა. ეს კანონი არის რუსული, იმიტომ რომ ისევე როგორც რუსული კანონი მიმართულია არასამთავრობო ორგანიზაციების და მედიასაშუალებების განადგურებისკენ და არ არის ის, რაც გამოტანილია სათაურში.
ევროპის საბჭოს ვენეციის კომისიამ ძალიან დეტალურ დასკვნაში წარმოადგინა უამრავი არგუმენტი, თუ რატომ ჰგავს ეს კანონი რუსულ კანონს და მიზანი ამ შემთხვევაში და შედეგიც, მას შემდეგ, რაც ეს კანონი ამოქმედდება, იქნება ანალოგიური _ გამოიწვევს არასამთავრობო ორგანიზაციების, კრიტიკული მედიის გაქრობას. ვენეციის კომისიის დასკვნის მიხედვით, ეს კანონი მიმართულია ადამიანის ისეთი ფუნდამენტური უფლებების წინააღმდეგ, როგორიცაა შეკრების თავისუფლება, სიტყვის თავისუფლება, პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობა. ასეა, იმიტომ, რომ სახელმწიფოს ზედმეტ ძალაუფლებას აძლევს არასამთავრობო ორგანიზაციებში და მედიასაშუალებებში მომუშავე ადამიანების ცხოვრების შესასწავლად. ანალოგიური შეფასებები გააკეთა ევროკავშირმა, ამერიკის შეერთებულმა შტატებმა, ეუთოს დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებების ოფისმაც გამოაქვეყნა საკმაოდ დეტალური დასკვნა, რომელიც ნაწილობრივ იმეორებს და მეორე მხრივ, კიდევ უფრო ფართოდ შლის იმ დასკვნას, რომელიც ვენეციის კომისიას ჰქონდა. ასე რომ არგუმენტები საკმარისზე ბევრი არის და როგორც ჩანს, ჩვენ პრაქტიკაშიც ვნახავთ, რომ ეს გამოიწვევს ამ ორგანიზაციების დასუსტებას, მათი რიცხვის შემცირებას და გაქრობას. სულ მცირე, ეს მოახდენს ამ ორგანიზაციების მუშაობის შეფერხებას და სტიგმატიზაციას ოქტომბერში დანიშნული არჩევნების წინ, ხოლო შემდეგ, თუ “ქართული ოცნება” დარჩა ხელისუფლებაში, როგორც ჩანს, მთელი სიმკაცრით გააგრძელებენ ამ კანონის ამოქმედებას.
_ თუ შეიძლება, უფრო კონკრეტულად რომ გაგვიმარტოთ, როგორ შეიძლება შეაფერხოს მედიის მუშაობა ამ კანონმა, მაგალითად, არჩევნებთან დაკავშირებით?
_ ეს ყველაფერი დამოკიდებულია ხელისუფლების ქმედებებზე, რა დოზით განახორციელებს სადამსჯელო ღონისძიებებს ოქტომბრის არჩევნებისთვის. ლოგიკურია იმის ვარაუდი, რომ სექტემბრიდან პირველი დარტყმა იქნება მიყენებული იმ ორგანიზაციებზე, ვინც აკვირდება არჩევნებს. მოსალოდნელია, რომ იქნება უარყოფითი ინტენსიური კამპანია ისეთი არასამთავრობო ორგანიზაციების მიმართ, რომლებიც ყოველთვის აკვირდებოდნენ არჩევნებს. ჯერ ძალიან რთულია პროგნოზირება ხელისუფლება, უბრალოდ, არ დაუშვებს ამ ორგანიზაციებს არჩევნებზე დასაკვირვებლად, რადგან ისინი აღიარებულები იქნებიან როგორც “უცხოური გავლენის ინტერესების გამტარებლები” თუ/ან შეიძლება მოედავოს. ვიცით, რომ ბევრი ორგანიზაცია არ აპირებს აგენტების რეესტრში დარეგისტრირებას; თუ იქნება აგრესიული კამპანია ამ ორგანიზაციების დისკრედიტაციისთვის, განსაკუთრებით რეგიონებში იქნება “ქართული ოცნების” პარტიული აქტივის მიგზავნა ამ არასამთავრობო ორგანიზაციებთან, აგენტების ძახილი, შევიწროება და ეს კანონი გაუმაგრებს ზურგს იმ სადამსჯელო ღონისძიებებს, რაც შეიძლება გაატარონ არჩევნებამდე და არჩევნების დღესაც.
_ ბატონო თორნიკე, აქტიურად საუბრობენ, რომ ამ კანონის მიღებით საქართველო საგარეო პოლიტიკურ კურსს იცვლის და ავტორიტარული რეჟიმის სახელმწიფოდ შეიძლება ვიქცეთ. თქვენ რას ფიქრობთ ამ საკითხზე?
_ დიახ, ამ კანონის მიღებას აქვს ორი განზომილება: ერთი _ საშინაო პოლიტიკური და მეორე _ საგარეო პოლიტიკური. ეს ორივე განზომილება თანამედროვე სამყაროში ერთმანეთთან მჭიდროდ დაკავშირებული. “რუსული კანონის” მიღებით ხელისუფლება დაადგა ავტორიტარიზმის გაძლიერების გზას, დემოკრატია სუსტდება, ავტორიტარიზმის ნიშნები უფრო ძლიერდება. ჯერჯერობით, საქართველო სხვადასხვა რეიტინგებში არის ჰიბრიდული რეჟიმის ჯგუფში, მაგრამ თუ დავაკვირდებით, რეიტინგებში ჩვენი პოზიცია უფროდაუფრო უარესდება და განსაკუთრებით იქნება გაუარესებული, როდესაც ამ რეიტინგებზე “რუსული კანონის” მიღება აისახება. თუმცა, რეიტინგების გარეშეც ნათელია, რომ ამ კანონის მიღებით ძალიან დაჩქარდა ავტორიტარიზმის კონსოლიდაცია და დემოკრატიის უკუსვლა. ეს, თავის მხრივ, არის კავშირში საგარეო პოლიტიკური კურსის ცვლილებასთან. აი, ამ ცვლილების ნიშნები ნათელი იყო მანამდეც და განსაკუთრებით ცხადი გახდა რუსეთ–უკრაინის ომის დაწყების შემდეგ,მაგრამ ის,რომ საქართველო იცვლიდა საგარეო პოლიტიკურ კურსს დადასტურდა “რუსული კანონის” მიღების შედეგად. ეს დაადასტურა ამ კანონის მიღებამ, ისევე როგორც სხვა ბევრმა ქმედებამ “ქართული ოცნებისამ“: ანტიდასავლური პროპაგანდის კამპანიის აგორება ჯერ “ხალხის ძალის” და შემდეგ უკვე “ოცნების” პარტიის მეშვეობით; ევროკავშირის, ნატოს ლანძღვა, რომელიც განსაკუთრებით გაძლიერდა მას შემდეგ, რაც პირველად არ მოგვცეს ევროკავშირის კანდიდატის სტატუსი; პერსონალური თავდასხმები ელჩებზე, პარლამენტარებზე… მოკლედ, მთელი “ბუკეტი” ამ ქმედებებისა დასრულდა იმით,რომ საქართველო დაშორდა დასავლეთს, გაუფუჭდა ურთიერთობა მეგობრებთან, ევროკავშირთან, ნატოსთან, ამერიკის შეერთებულ შტატებთან, რომელიც 2009 წლიდან არის საქართველოს სტრატეგიული პარტნიორი… და გაძლიერდა ეკონომიკური და პოლიტიკური ურთიერთობები რუსეთთან და რუსეთის მხრიდან სულ გვესმის “ქართული ოცნების” ხელისუფლების ქება. ეს გამოიხატა იმ გადაწყვეტილებებში, რომელიც მიიღო რუსეთის ხელისუფლებამ _ ფრენების დაშვება, უვიზო მიმოსვლის შემოღება და ა. შ. საგარეო პროცესებში ვხედავთ, რომ ერთი მხრივ გაყინულია ჩვენი ევროპული ინტეგრაციის პროცესი, მეორე მხრივ, რუსეთისგან ვისმენთ, რომ მზად არიან აღადგინონ პოლიტიკური და დიპლომატიური ურთიერთობები. რაც შეეხება დასავლეთთან ურთიერთობის გაუარესებას, ეს შეიძლება რამდენიმე კომპონენტად დავყოთ; ევროკავშირი ვახსენე პირველ რიგში, რაც ყველაზე პრიორიტეტულია, რადგან ჩვენ მივიღეთ ევროკავშირის წევრობის კანდიდატის სტატუსი, მიუხედავად იმისა,რომ ხელისუფლებამ მხოლოდ 3 რეკომენდაცია შეასრულა 12 რეკომენდაციიდან და შემდეგ უკვე 9 ნაბიჯი, 9 მიმართულება, რომლისკენაც უნდა გავახორციელოთ რეფორმები. მაგრამ, ამ ყველაფრის სრულად საწინააღმდეგოდ, “ქართული ოცნების” ხელისუფლებამ მიიღო “რუსული კანონი“, რამაც გააჩერა საქართველოს ევროპული ინტეგრაცია. ამ ინტეგრაციული პროცესის განახლება დამოკიდებულია “რუსული კანონის” გაუქმებაზე და იმ 9 ნაბიჯის გადადგმაზე თავისი შემადგენელი რეფორმებით _ მხოლოდ ასეთ შემთხვევაში შეუძლია საქართველოს გადავიდეს ევროკავშირში გაწევრიანების შემდეგ ეტაპზე და გაიხსნას მოლაპარაკებები, როგორც ეს მოხდა უკრაინის და მოლდოვას შემთხვევაში. კიდევ ერთი კომპონენტია ურთიერთობის გაუარესება ამერიკის შეერთებულ შტატებთან; სტრატეგიული პარტნიორი აცხადებს, რომ უნდა გადახედოს საქართველოსთან თანამშრომლობას სხვადასხვა სფეროში და ვნახეთ, რომ ეს პროცესი დაიწყო. ამას მოჰყვა სავიზო შეზღუდვები “ქართული ოცნების” მაღალჩინოსნების წინააღმდეგ, ფინანსური დახმარების შეჩერება და ზოგადად, პოლიტიკური ურთიერთობის შემცირება, რაც ევროკავშირის შემთხვევაშიც გვაქვს. ასევე, მნიშვნელოვანია ნატოსთან ურთიერთობების გაუარესება. სამხედრო კომპონენტს რაც შეეხება, გაუქმდა სამხედრო წვრთნები, რომელიც ყოველწლიურად ტარდებოდა. დასავლელი პარტნიორებისგან მუდმივად არის საუბარი დახმარების შეჩერებაზე, ურთიერთობის გადახედვაზე, კომუნიკაციის შემცირებაზე.
რა საფრთხეებს ქმნის ეს საქართველოს ეროვნული უსაფრთხოებისთვის? ეს ნიშნავს იმას, რომ თუ ჩვენ დასავლეთთან აღარ გვექნება მჭიდრო ურთიერთობა, საქართველო რჩება პირისპირ და დაუცველი რუსეთის ფედერაციასთან და ყველანაირი საუბარი ხელისუფლების მხრიდან, რომ დალაგებული აქვთ ურთიერთობები რუსეთთან არის ფუჭი, რადგან რუსეთი ყოველთვის ასე იქცეოდა და ახლაც გაზრდის წნეხს საქართველოს ხელისუფლებაზე, სულ უფრო მეტ რაღაცას მოსთხოვს. დასავლეთისგან იზოლაცია ნიშნავს, რომ საქართველო აღმოჩნდება რუსეთის გეოპოლიტიკური გავლენის სფეროში და ეს იქნება საქართველოს ეროვნული ინტერესების პირდაპირი ღალატი… პრინციპში, არის უკვე ღალატი _ საქართველოს არჩევანი არის დასავლეთში ინტეგრაცია, ევროკავშირის და ნატოს წევრობა, ამერიკის შეერთებულ შტატებთან სტრატეგიული ურთიერთობის გაძლიერება და ამის საპირისპიროდ, ჩვენ ვხედავთ პირიქით, გაზრდილ საფრთხეს, რომ საქართველო აღმოჩნდეს რუსეთის გავლენის სფეროში. ესეც მნიშვნელოვანი დეტალია საგარეო პოლიტიკისთვის,რომ საქართველოს ხელისუფლებამ დაიწყო ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკასთან სტრატეგიული პარტნიორობა და მათ რიტორიკაში ჩინეთთან სტრატეგიული პარტნიორობა უფრო მაღლაა დაყენებული, ვიდრე ამერიკის შეერთებულ შტატებთან სტრატეგიული პარტნიორობა. ზოგადად, ჩინეთთან ეკონომიკური და პოლიტიკური ურთიერთობების ქონა პრობლემა არ არის, მაგრამ პრობლემაა სტრატეგიული პარტნიორობა, იმ სახელწიფოსთან, რომელიც ეხმარება რუსეთს უკრაინის წინააღმდეგ ომში და დასავლეთის მთავარ გეოპოლიტიკურ მეტოქედ არის აღქმული. ჩინეთი და რუსეთი, ამ ეტაპზე, არიან მოკავშირეები და ერთიანი ფრონტით იბრძვიან დასავლეთის წინააღმდეგ; და როცა ამ პირობებში საქართველო შორდება დასავლეთს და უახლოვდება ერთი მხრივ, რუსეთს და მეორე მხრივ, ჩინეთს, ამ ავტორიტარულ ბანაკს, ეს უკვე ეწინააღმდეგება საქართველოს ეროვნულ ინტერესებს. სწორედ ეს უქადის მას რუსეთის გავლენის ზონაში შესვლას, სადაც ასევე ჩინეთს ექნება გარკვეული გავლენა და ამ ცივილიზებული სამყაროს ფონზე, საქართველოს ხელისუფლებამ აირჩია სულ სხვა გზა.
