რუსეთის მეფის დაცვაში (კანვოი) მყოფი ქართველები რომ ყველგან და ყოველთვის უპირატესობით სარგებლობდნენ, ეს კარგად ჩანს სტუმრებისა თუ მეფის ახალშეძენილი ნათესავების დახვედრისას: 1866 წელს ტახტის მემკვიდრე ალექსანდრე III-ის პატარძალს, დანიელ პრინცესა მარია სოფია ფრედერიკი დაგმარს პორტიდან სასახლემდე აცილებდა კანვოი, რომლის კორტეჟის თავში ქართველები იდგნენ. ასევე, როდესაც დიდი კნიაჟნა ოლღა (1895 წლის 14 ნოემბერი) მონათლეს, ეკლესიიდან სასახლისკენ მეფის კარეტას მიყვებოდა კანვოის უფროსი მეიენდორფი, ხოლო მესაყვირეებს წინ უძღოდა კანვოის ადიუტანტი, ასეულის უფროსი, თავადი ალექსანდრე ვიტგენშტეინი. ვიტგენშტეინი, სხვა ორ ოფიცერ-კანვოელთან ერთად, ასევე იცავდა ილინსკში დასასვენებლად მყოფ მეფე-დედოფალს.
ალბათ, იკითხავთ, თუ რატომ შევაჩერე თქვენი ყურადღება ვინმე ვიტგენშტეინზე? აი, რატომ: ძმები ალექსანდრე და გრიგორი ვიტგენშტეინები გერმანელ თავადთა უძველესი გვარიდან იყვნენ. მათი მამა, ფერდინანდ საინ-ვიტგენშტეინ-ბერლებურგი, ავსტრიის არმიის პორუჩიკი, ძმასთან ერთად დასახლდა რუსეთში, სადაც ბრწყინვალე სამხედრო კარიერა გაიკეთა – კავკასიის მთიელთა წინააღმდეგ წარმოებული ბრძოლებისა და რუსეთ-თურქეთის ომის მონაწილემ, გენერალ-ლეიტენანტისა და ფლიგელ-ადიუტანტის წოდება დაიმსახურა. 1868 წელს მან იქორწინა პრასკოვია (პაშა) ალექსანდრეს ასულ დადიანზე. მათ შეეძინათ სამი შვილი, უფროსები: ალექსანდრე (1869-1901) და გრიგორი (1873-1907) მამის კვალს გაჰყვნენ და სამხედრო მოსამსახურეები გახდნენ, ორივე ძმა კანვოიში მსახურობდა. ბავშვობის წლები ძმებს სამეგრელოში ჰქონდათ გატარებული, იცოდნენ ქართული, მეგრულიც, უყვარდათ ქართული ჩოხა-ახალუხის ჩაცმა და `…ისინი თავს ქართველებად თვლიდნენ, რადგან მათი დედა დადიანის ქალი იყო~, _ იხსენებდა ნიკო ბაგრატიონი, ბურად ცნობილი. ამის გამო გახდნენ ვიტგენშტეინები ჩვენი წიგნის გმირები.
რუსულ საზოგადოებაში, განსაკუთრებით კი პეტერბურგისა, ვიტგენშტეინები ძალიან პოპულარულები იყვნენ. ისინი ხშირად ექცეოდნენ ხმაურიანი და სკანდალური ამბების ეპიცენტრში. ასე, მაგალითად, 1899 წელს უფროსმა ძმამ, ალექსანდრემ პეტერბურგში დაჭრა სტუდენტი, რომელმაც ქალს სახეში გაარტყა. მაშინ ყველაფერი ჩაიფარცხა, მაგრამ ორიოდე წლის შემდეგ, ქალების გამოსარჩლების მორიგი შემთხვევა ფატალურად დასრულდა.
1901 წლის 15 ივლისს 32 წლის თერგის კაზაკთა ასმეთაური, კანვოელი და ფლიგელ-ადიუტანტი თავადი ალექსანდრე ვიტგენშტეინი პეტერბურგისკენ მიმავალ მატარებელში გამოსაერჩლა სამ ფრანგ მანდილოსანს. ამბობენ, ისინი მსუბუქი ყოფაქცევის ქალები იყვნენო, რომელსაც შეურაცხყოფა მიაყენა მრავალომგადატანილმა, გამოცდილმა პროფესიონალმა, თადარიგის პოლკოვნიკმა, კირასირმა, ინგლის-ბურების ომის მონაწილემ, 52 წლის ევგენი მაკსიმოვმა (ის ბურების მხარეს იბრძოდა, შესაძლებელია ჩვენებურ ნიკო ბაგრატიონსაც იცნობდა). ქალებმა დახმარებისთვის ვიტგენშტეინს მიმართეს (თითქოს ერთ-ერთი თავადის საყვარელი იყოო). არსებობს მომხდარის მეორე ვერსიაც, რის მიხედვითაც მაკსიმოვს არაფერი შეურაცხმყოფელი ქალებისათვის არ უთქვამს, ისინი კი ნასვამები იყვნენ და ჩვენებურად რომ ვთქვათ, შარს ეძებდნენ.
მეორე დღისთვის დაინიშნა დუელი, ვიტგენშტეინის სეკუნდანტი თავადი ამილახვარი იყო (არ არის გამორიცხული, რომ ის კანვოელი ალექსანდრე ამილახვარი ყოფილიყო). მოწინააღმდეგეები ერთმანეთისგან 25 ნაბიჯის დაშორებით იდგნენ. აღსანიშნავია, რომ პირველი გასროლა მაკსიმოვმა ვიტგენშტეინს დაუთმო, რომელმაც ყველას გასაკვირად მიზანს ააცილა. ბრწყინვალე მსროლელმა მაკსიმოვმა მუცელში მოარტყა თავადს, თუმცა აცხადებდა, რომ ის ფეხში უმიზნებდა, მაგრამ თვალმა უმტყუნა. ვიტგენშტეინი საავადმყოფოში წაიყვანეს, სადაც 3 აგვისტოს გარდაიცვალა. ბრალდების თქმით, ვიტგენშტეინის სიკვდილი მაკსიმოვის უტაქტობამ და თავადის სიფიცხემ გამოიწვია. სასამართლომ მაკსიმოვს ორი წლით თავისუფლების აღკვეთა მიუსაჯა, თუმცა ნიკოლოზ II-მ, გაითვალისწინა რა მისი სამხედრო დამსახურებანი, პოლკოვნიკი შეიწყალა. მაგრამ სულ მალე მოკლულის უმცროსმა ძმამ, ექსცენტრიულმა გრიგორიმ, მეტსახელად გრიცკომ, მაკსიმოვი ხმლებით დუელში გამოიწვია. მაკსიმოვს არ უნდოდა დუელში მონაწილეობა ორჯერ უმცროს მეტოქესთან, თანაც ჩინებულ მოფარიკავე გვარდიელთან, მაგრამ ვერაფერი გააწყო. დუელი 12 წუთს მიმდინარეობდა, გამოცდილმა მაკსიმოვმა აჯობა და ვიტგენშტეინი მარჯვენა ხელში დაჭრა. დუელი ამით დამთავრდა. მაგრამ არ დამთავრებულა ისტორია. ამჯერად მაკსიმოვი დუელში ვიტგენშტეინის კიდევ ერთმა ნათესავმა თუ მეგობარმა გამოიწვია. მაგრამ მაკსიმოვმა აარიდა თავი შერკინებას, რადგან არ სურდა ,,ვიტგენშტეინების გვარის სრული ამოწყვეტა” და ახალდაწყებულ რუსეთ-იაპონიის ომში მოხალისედ გაემგზავრა. წასვლისას, საკუთარი ბინის კარზე ასეთი შინაარსის წერილი დატოვა: `ვისაც სურს ჩემგან მიიღოს სატისფაკცია, შეუძლია გამომყვეს~. ევგენი მაკსიმოვი 1904 წელს, პირველსავე ბრძოლაში დაიღუპა.
არ ვიცი, ისარგებლა თუ არა მისი რჩევით გრიცკომ, მაგრამ ისიც მონაწილეობდა რუსეთ-იაპონიის ომში. ერთხელ, მუკდენთან, ბრძოლებს შორის, ის შეიპარა ნეიტრალურ ტერიტორიაზე მდებარე ერთ ქოხში და ინგლისურ ენაზე დატოვა წერილი, სადაც იაპონელ ოფიცერს ეპატიჟებოდა ბოთლ შამპანურზე რუსული ახალი წლის აღსანიშნავად. მეორე დღეს იაპონელი ოფიცრისგან ასევე ინგლისურ ენაზე თანხმობის წერილი დახვდა. დანიშნულ დღეს, ისინი შეხვდნენ ერთმანეთს, დაცალეს ბოთლი, ცოტა ხანს ისაუბრეს და დაიშალნენ. სხვადასხვა ცნობებით, გრიცკო გარდაიცვალა ყელზე განვითარებული ჩირქოვანი ინფექციისა თუ ყელში გაჩხერილი ქათმის ძვლისგან…
ამონარიდი ირაკლი მახარაძის წიგნიდან „კანვოი _ რუსეთის იმპერატორთა ქართველი მცველები“
